Chất tạo ngọt nhân tạo lại bị... “điều tiếng”

15/12/2025 GMT+0700

Chất tạo ngọt nhân tạo lại bị... “điều tiếng”

BS. Vương Thị Thanh Nhàn - Khoa Dinh dưỡng Bệnh viện Nguyễn Tri Phương - TPHCM

Một nghiên cứu đăng trên Neurology tháng 9 qua cho thấy một số chất tạo ngọt có thể thúc đẩy nhanh quá trình suy giảm nhận thức và chức năng não bộ. Kết quả này một lần nữa làm nảy sinh tranh cãi về tác hại của chất tạo ngọt nhân tạo.

Chất tạo ngọt làm lão hóa não nhanh hơn. Ảnh: Canva

Não bộ lão hóa nhanh hơn?

Nghiên cứu do một nhóm khoa học gia Đại học São Paulo, đại học công lập lớn nhất Brazil, thực hiện ghi nhận: Việc tiêu thụ chất tạo ngọt nhân tạo gây hại cho chức năng nhận thức, làm giảm khả năng ghi nhớ và khiến não bộ già nhanh hơn bình thường.

Theo tiến sĩ Claudia Kimie Suemoto, tác giả chính nghiên cứu và cộng sự đã tổng hợp dữ liệu của 12.772 người trưởng thành. Những người này đã trải qua 3 lần trả lời khảo sát và kiểm tra nhận thức với chu kỳ 4 năm 1 lần. Bảng khảo sát bao gồm những câu hỏi về tần suất tiêu thụ thực phẩm, nhằm tính toán mức tiêu thụ của 7 chất tạo ngọt nhân tạo phổ biến là aspartame, saccharin, acesulfame-K, erythritol, sorbitol, xylitol và tagatose.

Những người tham gia nghiên cứu được chia thành 3 nhóm dựa trên mức tiêu thụ chất tạo ngọt nhân tạo: Nhóm tiêu thụ thấp nhất, 20 mg/ngày; nhóm tiêu thụ trung bình, 64 mg/ngày và nhóm tiêu thụ cao nhất, 191 mg/ngày, tương đương khoảng 1 thìa cà phê, chất tạo ngọt nhân tạo/ngày. Để dễ hình dung, một lon soda ăn kiêng được tạo ngọt bằng aspartame chứa khoảng 200- 300mg.

Kết quả ghi nhận: Những người tham gia ở nhóm tiêu thụ trung bình và tiêu thụ cao nhất có tỉ lệ suy giảm nhận thức và ghi nhớ cao hơn lần lượt 35% và 62% so với những người ở nhóm tiêu thụ thấp nhất. Nghĩa là những người ở nhóm trung bình và nhóm cao nhất trải qua quá trình lão hóa não bộ nhanh hơn hơn lần lượt là 1,3 năm và 1,6 năm, so với nhóm tiêu thụ chất tạo ngọt ít nhất.

Nghiên cứu cũng ghi nhận khả năng nói trôi chảy của người dùng chất tạo ngọt nhân tạo bị ảnh hưởng, với những người tham gia ở nhóm tiêu thụ trung bình và tiêu thụ cao nhất thể hiện tỉ lệ suy giảm khả năng ngôn ngữ lần lượt là 110% và 173%, so với nhóm tiêu thụ ít nhất.

Trong một bài bình luận xuất bản cùng với nghiên cứu, tiến sĩ Thomas Holland, giảng viên Viện Lão khoa khỏe mạnh thuộc Đại học Rush (Chicago, Hoa Kỳ) cho biết: “Có một suy nghĩ phổ biến rằng chất tạo ngọt ít và không calo (LNCS, low- and no- calorie sweeteners) là một chất có thể thay thế đường an toàn. Nhưng suy nghĩ này hoàn toàn sai lầm, đặc biệt là khi chúng xuất hiện tràn lan trong các sản phẩm được quảng cáo là lựa chọn thay thế ‘lành mạnh hơn”.

Tranh cãi kết quả

Nghiên cứu của Đại học Sao Paulo đã thu hút sự chú ý mạnh mẽ củagiới truyền thông. Ngay lập tức Hiệp hội Chất tạo ngọt Quốc tế (ISA), đại diện cho ngành công nghiệp này, phản bác rằng sử dụng chất tạo ngọt là một giải pháp an toàn và hiệu quả để giảm lượng đường và calo nạp vào - mục tiêu quan trọng của y tế công cộng trong việc kiểm soát các tình trạng như béo phì và đái tháo đường type 2.

Đại diện ISA nói: “Điều quan trọng là phải đặt kết quả của nghiên cứu trong sự đồng thuận khoa học rộng rãi hơn, đã được thiết lập về tính an toàn của chất tạo ngọt. Các cơ quan y tế hàng đầu thế giới đã xác nhận tính an toàn của LNCS một cách nhất quán”.

Tuy nhiên, trong nghiên cứu của Suemoto, người ta nhận thấy ở một người mắc bệnh đái tháo đường, sự suy giảm trí nhớ và nhận thức toàn diện thậm chí rõ rệt hơn. Bà nói: “Bản thân bệnh đái tháo đường đã là một yếu tố nguy cơ mạnh mẽ gây suy giảm nhận thức liên quan đến bệnh Alzheimer và chứng sa sút trí tuệ mạch máu. Điều này có thể khiến não dễ bị tổn thương hơn trước các tác nhân gây hại”.

Cũng phải nói thêm không phải mọi chất tạo ngọt đều liên quan đến suy giảm nhận thức. Trong nghiên cứu ở Brazil, người ta xem xét các chất tạo ngọt nhân tạo aspartame, saccharin, acesulfame-K, erythritol, xylitol, sorbitol và tagatose.

Trong số này, tagatose - một monosaccharide, hay đường đơn, giống fructose và glucose - không liên quan đến suy giảm nhận thức. Ngược lại, theo nghiên cứu, việc tiêu thụ các chất tạo ngọt nhân tạo còn lại có liên quan đến sự suy giảm nhận thức nhanh hơn, đặc biệt về trí nhớ làm việc và khả năng nói trôi chảy.

Chất tạo ngọt không giúp giảm cân. Ảnh: Canva

Trong những chất này, nếu Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) công nhận saccharin, acesulfame-K và aspartame là những chất tạo ngọt nhân tạo ‘nhìn chung an toàn’, thì vào tháng 7/2023, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) lại xem aspartame ‘có khả năng gây ung thư cho con người’, một nhận định mà FDA không chấp nhận.

Thật ra tranh cãi về chất tạo ngọt nhân tạo không phải từ bây giờ mà đã có trước đây. Chẳng hạn trong một nghiên cứu đăng trên JAMA Network Open năm 2022 đánh giá 12 thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên, hầu hết kéo dài 6 tháng hoặc ít hơn, người ta ghi nhận việc thay thế đồ uống có đường bằng đồ uống có đường ít hoặc không có calo có thể giúp giảm cân trung bình 1-1,3 kg ở người trưởng thành thừa cân hoặc béo phì và mắc (hoặc có nguy cơ mắc) bệnh đái tháo đường.

Thế nhưng các nghiên cứu dài hạn về chất tạo ngọt nhân tạo lại không tìm thấy lợi ích giảm cân nào, thậm chí còn có một số tác hại. Vì lý do này, vào năm 2023, WHO khuyến cáo mọi người tránh sử dụng chất thay thế đường để kiểm soát cân nặng hoặc cải thiện sức khỏe, dựa trên các nghiên cứu cho thấy chúng có liên quan đến nguy cơ mắc các vấn đề sức khỏe cao hơn như đái tháo đường type 2, bệnh tim mạch, béo phì và tử vong sớm.

Đó là chưa nói đến các nghiên cứu đăng trên Nature Medicine năm 2023 và European Heart Journal năm 2024 phát hiện các loại đường cồn erythritol và xylitol có liên quan đến nguy cơ đau tim và đột quỵ cao hơn.

Là một người “trung lập”, Valisa E. Hedrick, phó giáo sư dinh dưỡng Đại học Kỹ thuật Virginia (Hoa Kỳ), cho biết rất khó để đưa ra kết luận chắc chắn từ các nghiên cứu về chế độ ăn uống và sức khỏe, bởi những nghiên cứu này là quan sát, nghĩa là nó có thể liên hệ việc tiêu thụ chất thay thế đường với một số ảnh hưởng nhất định đến sức khỏe, nhưng không thể chứng minh được mối quan hệ nhân quả.

Marion Nestle, giáo sư danh dự về dinh dưỡng tại Đại học New York (Hoa Kỳ), cũng đồng tình và cho rằng nghiên cứu nhân quả là bất khả thi. Bà nói: “Bạn không thể nhốt người ta đủ lâu để cho họ ăn một loại chất tạo ngọt nhân tạo nào đó và xem điều gì sẽ xảy ra”.

WHO: KHÔNG DÙNG CHẤT TẠO NGỌT KHÔNG ĐƯỜNG ĐỂ KIỂM SOÁT CÂN NẶNG

Tháng 5/2023, WHO đã ban hành hướng dẫn mới về chất tạo ngọt không đường (Non-Sugar Sweeteners, NSS) khuyến cáo không nên sử dụng NSS để kiểm soát cân nặng hoặc giảm nguy cơ mắc các bệnh không lây nhiễm. Khuyến cáo này dựa trên kết quả từ một đánh giá hệ thống về các bằng chứng hiện có, cho thấy việc sử dụng NSS không mang lại bất kỳ lợi ích lâu dài nào trong việc giảm mỡ cơ thể ở người lớn hoặc trẻ em. Kết quả đánh giá cũng cho thấy việc sử dụng NSS trong thời gian dài có thể gây ra những tác dụng không mong muốn như tăng nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường type 2, bệnh tim mạch và tử vong ở người lớn.

Theo TSK số 701

Ý kiến của bạn

{% item.name %}

{% item.comment %}

7 loại nước giàu vitamin C giúp bạn tăng đề kháng

7 loại trái cây nạp năng lượng tức thì

7 thực phẩm giúp “đánh bay” cholesterol

Vì sao ăn hạt tốt cho sức khỏe tim mạch?

7 thực phẩm giúp ổn định đường huyết

Bài cùng chuyên mục

Nâng cao hiệu suất thể thao cùng Hydro

Những điều cần biết về căng da mặt không phẫu thuật

Chơi Pickleball làm gì để phòng chấn thương?

Dùng nước giàu Hydro trong tập luyện: Hiểu thế nào cho đúng?

Nhảy Kara Jorgo để giành lại hơi thở

Biến dạng bàn chân vì mang giày cao gót: Chuyên gia chỉ cách phòng tránh

Đọc thêm

7 loại nước giàu vitamin C giúp bạn tăng đề kháng

26/01/2026 00:00:00 GMT+0700

Vitamin C là chất dinh dưỡng quan trọng có đặc tính chống oxy hóa và chống viêm mạnh, giúp hỗ trợ hấp thu sắt, thúc đẩy sản xuất collagen và tăng cường hệ miễn dịch. Bổ sung vitamin C tự nhiên qua các loại nước ép trái cây sau là cách đơn giản, tiện lợi để nâng cao sức khỏe mỗi ngày.

7 loại nước giàu vitamin C giúp bạn tăng đề kháng

21/01/2026 00:00:00 GMT+0700

7 loại trái cây nạp năng lượng tức thì

20/01/2026 00:00:00 GMT+0700

Thiếu ngủ, ăn uống không đủ chất là những nguyên nhân phổ biến khiến cơ thể mệt mỏi, uể oải. Bổ sung một số loại trái cây giàu carbohydrate tự nhiên, chất xơ và các nhóm chất là cách giúp duy trì năng lượng cho cơ thể.

7 thực phẩm giúp “đánh bay” cholesterol

13/01/2026 00:00:00 GMT+0700

Các loại đậu, hạt, rau củ, trái cây, cá béo và dầu ô liu là nhóm thực phẩm giàu chất xơ hoà tan giúp giảm cholesterol, ổn định đường huyết và ngăn ngừa táo bón.

Vì sao ăn hạt tốt cho sức khỏe tim mạch?

14/01/2026 00:00:00 GMT+0700

Các loại hạt chứa axit béo không bão hòa và nhiều thành phần dinh dưỡng khác được xem như một phần của chế độ ăn uống lành mạnh tốt cho tim mạch.

7 thực phẩm giúp ổn định đường huyết

07/01/2026 00:00:00 GMT+0700

Người có nguy cơ rối loạn đường huyết hoặc bệnh nhân đái tháo đường nên ưu tiên rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu trong bữa ăn hằng ngày nhằm duy trì sức khỏe và tăng cường trao đổi chất.