Bệnh nhân là ông Tim Andrews, 67 tuổi, mắc bệnh đái tháo đường và suy thận giai đoạn cuối. Tháng 1/2025, ông trở thành một trong những người đầu tiên trên thế giới được ghép thận lợn đã chỉnh sửa gen tại hệ thống y tế Mass General Brigham (Mỹ).

Quả thận lợn này đã hoạt động trong 271 ngày (khoảng thời gian dài nhất từng được ghi nhận ở người sống) trước khi cơ thể bắt đầu thải ghép và buộc phải phẫu thuật cắt bỏ vào tháng 10/2025. Sau đó, ông Andrews phải quay lại điều trị bằng phương pháp lọc máu ngoài cơ thể.

“Tôi đã khóc. Tôi nói với gia đình rằng mình không nghĩ có thể sống qua hết năm,” ông Andrews nhớ lại.

Ông Tim Andrews đã sống với thận lợn được chỉnh sửa gen trong 8 tháng. Ảnh: Massachusetts General Hospital

Ca ghép tạng mang tính lịch sử

Cơ hội đến với ông Andrews vào gần nửa đêm ngày 12/1/2026, khi các bác sĩ tại Mass General Brigham thông báo đã tìm được một quả thận người phù hợp gần như hoàn hảo. Ca ghép được tiến hành vào sáng hôm sau, kéo dài khoảng 3 giờ.
Theo đội ngũ y tế, ca phẫu thuật diễn ra thuận lợi, bệnh nhân hồi phục nhanh, chức năng thận ổn định và có thể xuất viện chỉ sau vài ngày. Với ca ghép này, ông Andrews trở thành người đầu tiên trên thế giới từng được ghép thận lợn biến đổi gen, sau đó tiếp tục được ghép thành công thận người.

Vai trò “cầu nối sinh học” của thận lợn

Bác sĩ Leonardo Riella, Giám đốc y khoa chương trình ghép thận tại Mass General Brigham cho biết “Chạy thận không thể thay thế đầy đủ chức năng loại bỏ chất thải như thận tự nhiên và gây ra gánh nặng rất lớn cho bệnh nhân, cả về chất lượng cuộc sống lẫn sức khỏe tổng thể.”

Thay vào đó, ghép tạng liên loài được xem như một “cầu nối sinh học”, giúp bệnh nhân duy trì sự sống và thể trạng đủ tốt trong thời gian chờ đợi một quả thận người phù hợp.

Trong thời gian mang thận lợn, ông Andrews phải uống 52 viên thuốc mỗi ngày để kiểm soát phản ứng miễn dịch. Sau 9 tháng, quả thận bắt đầu có dấu hiệu thải ghép mức độ thấp và ông bị hai đợt nhiễm trùng. Các bác sĩ đã điều chỉnh phác đồ điều trị nhưng tổn thương tại các đơn vị lọc của thận không thể hồi phục, buộc phải cắt bỏ.

Song, các mẫu sinh thiết từ ca ghép này đã mang lại nhiều dữ liệu quý giá, giúp giới khoa học hiểu rõ hơn về cơ chế thải ghép âm thầm kéo dài, từ đó cải thiện phác đồ điều trị cho các ca ghép liên loài trong tương lai.

Hình ảnh các bác sĩ đang ghép thận lợn được chỉnh sửa gen cho Tim Andrews. Ảnh: Massachusetts General Hospital

Bác sĩ Robert Montgomery, Giám đốc Viện Ghép tạng NYU Langone (Mỹ), người không trực tiếp điều trị cho Andrews, nhận định rằng trường hợp này cho thấy ghép tạng liên loài đang dần vượt ra khỏi giai đoạn thử nghiệm.

“Khi kỹ thuật này tốt hơn và các cơ quan ghép dị chủng tồn tại lâu hơn, nó sẽ trở thành đích đến cuối cùng.” ông nói.

Hiện Mass General Brigham phối hợp với công ty công nghệ sinh học eGenesis đã thực hiện thêm một số ca ghép thận lợn khác và đang chuẩn bị triển khai các thử nghiệm lâm sàng được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) phê duyệt.

Trường hợp của ông Tim Andrews được xem là minh chứng rõ ràng cho tiềm năng của ghép tạng liên loài trong việc kéo dài sự sống và cải thiện chất lượng sống cho bệnh nhân suy thận giai đoạn cuối, đồng thời mở ra hy vọng mới cho y học cấy ghép hiện đại.

Thảo Vy (Theo CNN)