Nước mũi tiết lộ bí mật cơ thể bạn

15/02/2026 GMT+0700

Nước mũi tiết lộ bí mật cơ thể bạn

ThS. BS Lưu Nguyễn An Khương

Đừng cho rằng nước mũi là “thứ gì đó dơ dơ”, bởi nó không chỉ là “tấm khiên” che chở cơ thể mà còn gợi ý về sức khỏe bạn.

Nhìn nước mũi biết bệnh

Từ thời Hy Lạp cổ đại, nước mũi từng được xem là một trong bốn loại dịch quan trọng quyết định sức khỏe và tính cách con người. Hippocrates, ông tổ ngành y, đã đưa ra “Thuyết bốn thể dịch” (Four Humours) khi cho rằng Đờm (nước mũi, dịch hầu họng), Máu, Mật vàng và Mật đen là ‘tứ đại quyền lực’ tạo ra những tính khí cơ bản con người.

Cụ thể, Đờm tương ứng với tính cách trầm tĩnh; Máu là vui vẻ, năng động, nhưng thiếu kiên nhẫn; Mật vàng là cáu kỉnh, dễ tức giận, quyết đoán, tham vọng; và Mật đen tương ứng với tính cách nhạy cảm, trầm ngâm, có xu hướng nội tâm. Con người khỏe mạnh khi bốn chất này cân bằng. Ngược lại, bệnh tật xảy ra khi một trong bốn chất thừa thãi hay thiếu hụt.

Tất nhiên, y học hiện đại biết rằng nước mũi không liên quan gì đến hiền lành hay hung dữ, khó tính hay dễ tính. Nước mũi cũng không gây bệnh, nhưng có một điều y học chắc chắn là nước mũi bảo vệ cơ thể con người. Thử tưởng tượng xem, nhờ cái chất lỏng dinh dính ấy mà đường thở chúng ta được giữ ẩm. Rồi cũng nhờ nước mũi mà những vị khách không mời mà đến như vi khuẩn, virus, phấn hoa, bụi bặm hay chất bẩn xâm nhập cơ thể qua đường hô hấp thường bị tóm gọn. Giúp sức cho nước mũi là hàng trăm sợi lông nhỏ xíu, tạo nên ‘bức tường’ ngăn cách thế giới bên ngoài và bên trong cơ thể.

Ngày nay, y học biết rằng một người trưởng thành tạo ra hơn 100ml nước mũi mỗi ngày. Trẻ con thường “thò lò mũi xanh”, nhưng theo bác sĩ Daniela Ferreira, giáo sư lĩnh vực vaccine học và nhiễm trùng đường hô hấp của Đại học Oxford (Anh), đừng hốt hoảng khi thấy sắc màu xanh xanh dễ sợ đó. Chẳng qua đó là cách thức mà trẻ con học hỏi để đối phó với hàng tá phân tử lạ lẫm của thế giới mà lần đầu chúng tiếp xúc.

Đừng lo khi trẻ thấy màu xanh lạ, đó là cách trẻ học nhận biết thế giới. Ảnh: Thuốc&Sức Khoẻ

Cũng nói thêm, màu sắc và độ đặc của nước mũi là chỉ dấu mà chỉ cần nhìn qua những thầy thuốc lành nghề có thể phần nào đoán được bệnh. Chẳng hạn nước mũi chảy ròng ròng là dấu hiệu cho thấy dịch trong cơ thể đang cố tống khứ những thứ gây kích ứng. Nước mũi trắng là dấu hiệu các tế bào bạch cầu được điều động đến để chiến đấu với kẻ thù đa phần là virus. Nước mũi đặc quánh, vàng xanh thực chất là xác chết của những bạch cầu sau khi chiến đấu và bị đào thải ra ngoài. Còn nếu dịch đỏ hoặc hồng thì có thể bạn đã hỉ mũi quá nhiều làm tổn thương gây chảy máu bên trong.

Dịch mũi - tương lai của y học cá thể hóa

Trong khi con người thời nay khá rành về vai trò quan trọng của hệ vi sinh đường ruột thì có lẽ họ chưa biết mấy về hệ vi sinh đường mũi. Nhưng các nhà khoa học tin rằng hệ vi sinh trong mũi quan trọng không kém, thậm chí nó còn liên kết mật thiết với sức khỏe và sự vận hành trơn tru của hệ miễn dịch.

Trong một nghiên cứu đăng trên tạp chí Microbiome năm 2023, nhà khoa học Hà Lan Rob van Dalen cho rằng mỗi người đều có một hệ vi sinh mũi độc nhất vô nhị. Nó bị ảnh hưởng bởi giới tính, tuổi tác, nơi sinh sống, chế độ ăn, và thậm chí là việc bạn có hút thuốc lá điện tử hay không.

Thành phần của hệ vi sinh này giúp xua đuổi kẻ thù. Một nghiên cứu đăng trên ISME tháng 1/2024 cho thấy vi khuẩn tụ cầu vàng gây hại có thể sống sót trong mũi và gây bệnh hay không phụ thuộc vào cách các vi khuẩn trong mũi “giành giật” phân tử sắt với nhau. Từ đây, bác sĩ Ferreira ấp ủ giấc mơ tạo ra một loại xịt mũi probiotic hàng ngày bằng cách thay đổi môi trường trong mũi. Cụ thể, đó là cấy vào mũi những ‘vi khuẩn tốt bụng’ để chúng sinh sôi, phát triển và không chừa chỗ cho bọn ‘vi khuẩn xấu bụng’ náu thân.

Bên cạnh đó, vì hệ vi sinh mũi liên kết chặt chẽ với hệ miễn dịch, nên các nhà nghiên cứu tin rằng nó ảnh hưởng đến hiệu quả của vắc-xin. Các nghiên cứu về vắc-xin Covid - 19 cho thấy vắc- xin ảnh hưởng đến vi sinh mũi; ngược lại, vi sinh mũi quyết định vắc-xin hiệu quả đến đâu.

Ferreira chia sẻ: “Vắc-xin Covid - 19 rất hiệu quả trong ngừa bệnh, nhưng chúng ta vẫn tiếp tục lây truyền virus. Vậy y học có thể phát triển những loại vắc-xin tốt hơn để những thế hệ tiếp theo không bị bệnh dù đó là Covid - 19, cúm hay bất kỳ loại virus đường hô hấp nào khác. Tất cả nằm trong khả năng miễn dịch của nước mũi”.

Trong khi Ferreira đang tìm kiếm một công thức hoàn hảo cho hệ vi sinh mũi thì tại Thụy Điển các nhà khoa học có một ý tưởng khá táo bạo là... cấy ghép nước mũi người khỏe sang người bệnh. Trong một công bố đăng trên International Forum of Allergy & Rhinology tháng 6/2023, nhóm nghiên cứu yêu cầu 22 người trưởng thành tự bơm một ống tiêm đầy nước mũi của bạn bè hoặc người thân khỏe mạnh vào mũi mình mỗi ngày trong 5 ngày. Kết quả những triệu chứng như ho, đau vùng mặt giảm gần 40% trong suốt 3 tháng ở ít nhất 16 bệnh nhân.

Lấy nước mũi người khác chuyển sang người bệnh để chữa bệnh. Ảnh: New Scientist

Anders Martensson, chuyên gia cấp cao về tai mũi họng và phẫu thuật đầu cổ tại Bệnh viện Helsingborg (Thụy Điển), người đứng đầu nghiên cứu, cho biết: “Đó là một tin tuyệt vời và không ai báo cáo bất kỳ tác dụng phụ tiêu cực nào”. Theo ông, thử nghiệm này lấy cảm hứng từ nghiên cứu về hệ vi sinh vật đường ruột là cấy ghép phân mà nhiều phòng thí nghiệm khác đã làm.

Trong thực tế, nước mũi có thể là chìa khóa điều trị các bệnh mạn tính về mũi và phổi. Jennifer Mulligan, chuyên gia tai mũi họng tại Đại học Florida (Mỹ), đã dùng nước mũi để nghiên cứu bệnh viêm xoang mạn tính - căn bệnh ảnh hưởng khoảng 5 - 12% dân số toàn cầu. Thay vì phẫu thuật cắt mô bệnh nhân đau đớn như trước kia, giờ đây bà dùng nước mũi như “người đại diện” chính xác để tìm hiểu những gì đang diễn ra sâu bên trong cơ thể.

Trên cơ sở ý tưởng này mà một số thử nghiệm lâm sàng đang được tiến hành trên toàn cầu. Năm qua, công ty Diag - Nose (Mỹ) cho ra mắt một thiết bị lấy mẫu vi mô mũi đầu tiên được FDA của Mỹ phê duyệt. Thiết bị này giúp thu thập một lượng dịch mũi chính xác để phục vụ nghiên cứu.

Mulligan cũng sử dụng các công cụ phân tích dịch mũi để nghiên cứu nguyên nhân khiến mọi người mất khứu giác. Nhóm của bà phát hiện rằng thuốc xịt mũi vitamin D có thể giúp khôi phục khứu giác ở những người bị mất khứu giác do viêm nhiễm từ việc hút thuốc.

Đi xa hơn, theo Mulligan, những gì xảy ra ở phổi cũng xảy ra ở mũi và ngược lại. Trong một nghiên cứu người ta chỉ cần phân tích lượng protein IL - 26 trong nước mũi là có thể dự đoán ai có nguy cơ cao mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD). Tương tự, một số nhóm nghiên cứu khác đang phát triển ý tưởng sử dụng nước mũi để phát hiện hen suyễn, bệnh Alzheimer, bệnh Parkinson và cả... ung thư phổi. “Tôi hoàn toàn tin rằng nước mũi là tương lai của y học cá thể hóa”, Mulligan nói

Vậy Tết này nếu có lỡ sụt sịt một chút vì thay đổi thời tiết và nếp sinh hoạt thì hãy nhớ rằng bạn đang sở hữu một “kho báu” y học ngay trên gương mặt mình đấy!

Theo TSK số 703 + 704

Ý kiến của bạn

{% item.name %}

{% item.comment %}

Nước mũi tiết lộ bí mật cơ thể bạn

Người dân phải được đặt ở vị trí trung tâm của hệ thống y tế

Nipah virus (NiV) có gây đại dịch không?

Đạo diễn Dương Huy “Tôi muốn đi đến tận cùng sự thật”

Y tế TP.HCM phát triển mô hình kết hợp Đông – Tây y

Tân Tổng Lãnh sự Pháp Etienne Ranaivoson thăm Viện Tim TP.HCM

Bài cùng chuyên mục

7 triệu ca ung thư mỗi năm có thể phòng ngừa

Cà phê giúp cải thiện tâm trạng?

Lối sống “cú đêm” gây hại tim mạch

Lần đầu ghép thành công thận người cho bệnh nhân từng ghép thận lợn

Phát hiện kháng thể miễn dịch giúp ức chế ung thư phổi

Ăn, uống gì để giảm viêm mạn tính?

Đọc thêm

Nước mũi tiết lộ bí mật cơ thể bạn

hôm qua

Đừng cho rằng nước mũi là “thứ gì đó dơ dơ”, bởi nó không chỉ là “tấm khiên” che chở cơ thể mà còn gợi ý về sức khỏe bạn.

Người dân phải được đặt ở vị trí trung tâm của hệ thống y tế

01/02/2026 00:00:00 GMT+0700

Nghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá nhằm tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân đã xác lập một tinh thần chỉ đạo xuyên suốt: Người dân phải được đặt ở vị trí trung tâm của hệ thống y tế.

Nipah virus (NiV) có gây đại dịch không?

02/02/2026 00:00:00 GMT+0700

Không chỉ ở Châu Á mà truyền thông ở Mỹ cũng liên tục đưa tin về bệnh gây do Nipah virus (NiV). Câu hỏi được quan tâm nhiều là liệu NiV có gây ra một đại dịch khác không?

Đạo diễn Dương Huy “Tôi muốn đi đến tận cùng sự thật”

09/01/2026 00:00:00 GMT+0700

Tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 24 tháng 11/2025, bộ phim khoa học Bụi mịn - hiểm họa lơ lửng của đạo diễn Dương Huy đã xuất sắc giành giải Bông Sen Vàng thể loại Phim Khoa học. Tháng qua, anh đã dành cho Tạp chí Thuốc & Sức Khỏe (TSK) một buổi trò chuyện về tác phẩm này.

Y tế TP.HCM phát triển mô hình kết hợp Đông – Tây y

24/12/2025 00:00:00 GMT+0700

TP.HCM xác định phát triển mô hình kết hợp Đông – Tây y là định hướng chiến lược lâu dài, phù hợp với đặc thù đô thị đặc biệt, đa trung tâm và nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng đa dạng của người dân.

Tân Tổng Lãnh sự Pháp Etienne Ranaivoson thăm Viện Tim TP.HCM

20/12/2025 00:00:00 GMT+0700

Nhân nhiệm kỳ công tác mới tại Việt Nam, sáng 18/12, tân Tổng Lãnh sự Pháp tại TP.HCM, Ông Etienne Ranaivoson, đã đến thăm và làm việc tại Viện Tim TP.HCM.