Nghiên cứu công bố tháng 2/2026 trên tạp chí Journal of Personality and Social Psychology dựa trên 6 thí nghiệm với hơn 3.000 người tham gia. Nhóm tác giả đưa ra các tình huống bối rối quen thuộc như làm đổ nước trong nhà hàng hay vẫy tay nhầm người, rồi quan sát phản ứng của nhân vật chính, từ lúng túng, ngượng ngùng đến tự bật cười.

Kết quả cho thấy những người biết tự cười trước sai sót nhỏ được đánh giá ấm áp, có năng lực và chân thực hơn đáng kể so với những người tỏ ra xấu hổ quá mức.

Phản ứng hài hước trước lỗi vô hại thường tạo thiện cảm tích cực. Ảnh: Canva

Övül Sezer, phó giáo sư tại Đại học Cornell (Mỹ), tác giả của nghiên cứu nhận định: “Với những lỗi xã giao vô hại, việc tự cười mình thường khiến bạn ghi điểm hơn so với đỏ mặt hay thể hiện sự xấu hổ”. 

Bà cho rằng khi chủ động thừa nhận sai sót và bật cười trước, bạn có thể thay đổi hoàn toàn bầu không khí, từ chỗ bị phán xét trở thành người gần gũi và dễ đồng cảm.

Vì sao tiếng cười mang lại hiệu quả?

Theo nhóm nghiên cứu, trong những tình huống sai sót vô hại, tiếng cười phát đi tín hiệu về sự chấp nhận và khả năng kiểm soát cảm xúc. Khi một lỗi chỉ mang tính ngượng ngùng mà không gây tổn hại đến người khác, phản ứng hài hước được xem là phù hợp và cho thấy người trong cuộc không quá bận tâm đến ánh nhìn xung quanh.

Ngược lại, sự xấu hổ quá mức thường bị xem là phản ứng vượt quá tính chất của sự việc. Khi một người tỏ ra quá nặng nề vì một sai sót nhỏ, điều đó có thể tạo cảm giác họ thiếu tự tin hoặc quá bận tâm đến ánh nhìn của người khác. Chính sự lệch nhịp giữa mức độ sai sót và cách phản ứng này có thể làm giảm thiện cảm.

Nhưng không phải lúc nào cũng nên cười

Tự cười chính mình chỉ phát huy tác dụng khi sai sót dừng ở mức vô hại. Các nhà nghiên cứu lưu ý rằng nếu hành động gây tổn thương cho người khác, tiếng cười không còn được xem là biểu hiện của sự tự tin mà dễ bị nhìn nhận là sự vô tâm.

Theo Sezer, điều quan trọng là sự tương xứng giữa phản ứng và mức độ sự việc. Khi có người bị ảnh hưởng, cách đánh giá sẽ chuyển từ bạn có dễ mến hay không sang bạn có trách nhiệm và đạo đức hay không. Ở thí nghiệm cuối cùng, những người bật cười sau khi khiến đồng nghiệp bị thương bị chấm điểm thấp hơn rõ rệt về năng lực lẫn phẩm chất so với người thể hiện sự hối lỗi.

Điểm mấu chốt là phản ứng phải tương xứng với hoàn cảnh. Một sai sót nhỏ có thể được xoa dịu bằng tiếng cười, nhưng khi sự việc để lại hậu quả nghiêm trọng, điều cần thể hiện không phải là sự bông đùa, mà là thái độ nhận lỗi và tinh thần trách nhiệm.

Thảo Vy (Theo Time)