Stress do tập luyện: Vấn đề đáng quan tâm 

Có một nghịch lý trong thể thao mà ít người để ý: Vận động giúp cơ thể khỏe mạnh, nhưng vận động ở cường độ quá cao lại chính là tác nhân gây tổn thương tế bào. Khi vận động viên thực hiện những cú nước rút nhanh hay thi đấu liên tục, cơ thể sẽ phải đốt cháy một lượng lớn năng lượng để hoạt động. Quá trình này sẽ sản sinh ra nhiều chất thải độc hại gọi là ‘gốc tự do’. 

Bình thường, cơ thể có thể tự dọn dẹp các gốc tự do này. Tuy nhiên, khi tập luyện quá sức, lượng chất thải sinh ra ồ ạt vượt quá khả năng xử lý của cơ thể. Tình trạng này được gọi là stress oxy hóa. Đây có thể là nguyên nhân dẫn đến tình trạng viêm, đau nhức cơ bắp dai dẳng và mệt mỏi kéo dài. 

Tập luyện quá mức gây đau nhức cơ bắp. Ảnh:Canva.

Lâu nay nhiều nhà khoa học đã không ngừng tìm kiếm giải pháp để giải quyết vấn đề này. Các chất chống oxy hóa truyền thống như vitamin C hay E từng được kỳ vọng rất nhiều. Thế nhưng chúng lại bộc lộ nhược điểm chí mạng là kích thước phân tử quá lớn nên khó thâm nhập sâu vào tế bào. Trong bối cảnh này, khí hydro (H2) xuất hiện như một ứng viên tiềm năng. 

Năm 2007, một nghiên cứu đăng trên tạp chí uy tín Nature Medicine của tác giả Ohsawa và cộng sự cho thấy khí hydro có thể được sử dụng như là một chất chống oxy hóa có tính chọn lọc cao. Điểm mấu chốt tạo nên sự khác biệt của nước giàu hydro nằm ở hai đặc tính sinh học độc đáo: 

- Kích thước siêu nhỏ: Do là phân tử nhỏ nhất trong vũ trụ, nên hydro có thể dễ dàng đi xuyên qua màng tế bào để tiếp cận và phản ứng với các gốc tự do gây độc tế bào, qua đó bảo vệ tế bào chống lại tổn thương do stress oxy hóa. 

-Tính chọn lọc cao: Hydro không tiêu diệt tất cả các gốc tự do một cách mù quáng. Nó chỉ nhắm vào những gốc tự do độc hại và nguy hiểm nhất (như gốc hydroxyl •OH) để trung hòa chúng thành nước. Ngược lại, hydro bỏ qua các gốc tự do đóng vai trò tín hiệu cơ thể quan trọng. Cơ chế này giúp bảo vệ tế bào khỏi hư hại mà không làm mất đi khả năng thích nghi tự nhiên của cơ thể đối với việc tập luyện. 

Lợi ích của nước giàu hydro 

Năm 2024, một nghiên cứu phân tích tổng hợp đăng trên International Journal of Molecular Sciences cho thấy nước giàu hydro không làm tăng sức mạnh cơ bắp tối đa hay cải thiện lượng oxy tiêu thụ tối đa ở các vận động viên chạy đường dài chuyên nghiệp. Tuy vậy, giá trị thực sự của nước hydro nằm ở khía cạnh giảm mệt mỏi và rút ngắn thời gian phục hồi. 

Một thử nghiệm mù đôi trên các cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp cho thấy nhóm sử dụng nước hydro duy trì được tốc độ nước rút tốt hơn hẳn ở những phút cuối trận so với nhóm uống nước thường. Nó ngăn chặn sự sụt giảm hiệu suất khi cơ thể đã bắt đầu đuối sức, giúp vận động viên giữ vững phong độ ở những thời khắc quyết định. 

Nước Hydro có ích cho tập luyện. Ảnh:Canva

Về khía cạnh phục hồi, hiện tượng đau nhức cơ bắp khởi phát muộn (DOMS: Delayed Onset Muscle Soreness) – nỗi ám ảnh khiến bạn đi lại khó khăn sau ngày tập chân – cũng giảm đáng kể nhờ khả năng giảm phản ứng viêm của hydro. Các chỉ số sinh hóa máu như creatine kinase và lactate cũng giảm nhanh hơn ở nhóm sử dụng nước hydro, nhờ thế mà cơ bắp ít bị tổn thương hơn sau vận động. 

Nhưng câu hỏi đặt ra là: Nếu nước hydro tốt như vậy tại sao vẫn có ý kiến cho rằng đây chỉ là chiêu quảng cáo của nhà sản xuất? Nguyên nhân không nằm ở bản chất khoa học của khí hydro, mà nằm ở sự thiếu hiểu biết về đặc tính lý hóa của khí hydro. 

Sai lầm phổ biến nhất là sự nhầm lẫn giữa nước kiềm và nước hydro. Thực tế, nước kiềm chỉ thay đổi độ pH, trong khi lợi ích y học được đề cập ở trên đến từ khí hydro hòa tan. Một ly nước có độ pH cao nhưng không có khí H2 thì hoàn toàn không mang lại tác dụng chống oxy hóa như kỳ vọng. 

Vấn đề thứ hai là sự bay hơi. Hydro là chất khí nhẹ nhất và rất khó hòa tan. Nó có xu hướng thoát ra khỏi nước rất nhanh. Vì vậy, những chai nước hydro đóng trong chai nhựa PET bày bán trên kệ thực chất chỉ là... ‘nước lọc giá cao’. Bởi trước khi đến tay người tiêu dùng thì khí hydro có thể đã thẩm thấu qua vỏ chai và bay đi hết. Ngay cả khi tự tạo nước tại nhà bằng máy, nếu rót ra ly và để quên 30 phút, ly nước đó cũng mất đi phần lớn khí hydro. 

Sử dụng nước giàu hydro thế nào cho đúng? 

Để có thể sử dụng hiệu quả nước giàu hydro, người tiêu dùng cần tuân thủ những nguyên tắc sau: 

- Về bao bì và bảo quản: Nếu chọn nước đóng sẵn, bắt buộc phải chọn loại đóng trong túi nhôm chuyên dụng có nắp vặn kín. Nhôm là vật liệu duy nhất có khả năng ngăn chặn khí Hydro thoát ra ngoài hiệu quả. Các loại chai nhựa, chai thủy tinh nắp vặn thông thường đều không đạt chuẩn. Nếu sử dụng máy tạo nước tươi hoặc viên sủi, nguyên tắc vàng là “uống ngay khi vừa tạo xong”. 

- Về liều lượng: Các nghiên cứu chỉ ra rằng để đạt được hiệu quả tăng cường hiệu suất và phục hồi, nồng độ hydro trong nước phải đạt mức bão hòa (tối thiểu 1,6 ppm đến 3,0 ppm) và tổng lượng nước nạp vào cơ thể cần từ 1,2 đến 2,0 lít mỗi ngày, đặc biệt là trong giai đoạn tập luyện nặng. Nếu chỉ uống một lượng nhỏ nước giàu hydro hoặc dùng nước giàu hydro có nồng độ thấp, bạn ít khi nhận được tác dụng mong muốn. 

Tóm lại, nước giàu hydro không phải là phép màu biến người thường thành siêu nhân, nhưng nó cho thấy tiềm năng trong việc bảo vệ tế bào và đẩy nhanh quá trình phục hồi. Với những người tập luyện nghiêm túc, đây là một khoản đầu tư cho sức khỏe đáng cân nhắc, miễn là bạn đủ tỉnh táo để chọn đúng sản phẩm chất lượng.

Theo TSK số 702