Ngày càng có nhiều bằng chứng khoa học xác nhận rằng trẻ vận động đầy đủ sẽ có sức khỏe tốt hơn trong hiện tại và khi trưởng thành.

Lợi ích tập luyện đối với thể chất
Tổ chức Y tế thế giới (WHO) khuyến cáo người từ 5-17 tuổi nên tham gia ít nhất 60 phút hoạt động thể lực mức độ trung bình đến mạnh mỗi ngày, chủ yếu là các hoạt động aerobic như chạy bộ, đạp xe, bơi lội hoặc các môn thể thao phù hợp với lứa tuổi. Ngoài ra, các hoạt động tăng cường sức mạnh cơ và xương nên được thực hiện ít nhất 3 ngày mỗi tuần.

Đối với trẻ dưới 5 tuổi, vận động tự nhiên thông qua vui chơi, khám phá môi trường và các hoạt động ngoài trời cũng đóng vai trò vô cùng quan trọng đối với sự phát triển não bộ và thể chất.

Các hoạt động ngoài trời giúp trẻ phát triển cả não bộ lẫn thể chất. Ảnh minh họa: Canva. 

Vì sao trẻ cần vận động? Nói một cách đơn giản, cơ thể trẻ được thiết kế để vận động. Khi trẻ chạy, nhảy, leo trèo, đá bóng hay đạp xe, các cơ quan trong cơ thể sẽ phối hợp hoạt động hiệu quả hơn. Ngược lại, lối sống ít vận động có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển toàn diện của trẻ.

Một trong những lợi ích rõ nhất của vận động là giúp trẻ phát triển hệ cơ xương khỏe mạnh. Khi vận động, cơ bắp sẽ được kích thích phát triển, mật độ xương tăng lên và khả năng phối hợp vận động được cải thiện. Nhiều nghiên cứu cho thấy hoạt động thể lực thường xuyên giúp gia tăng sức mạnh hệ cơ, cải thiện sức bền tim phổi và giảm các yếu tố nguy cơ tim mạch từ sớm.

Đặc biệt, giai đoạn tuổi học đường và tuổi dậy thì là ‘cửa sổ vàng’ để tích lũy khối lượng xương tối đa. Trẻ thường xuyên vận động sẽ có mật độ xương cao hơn, từ đó giảm nguy cơ loãng xương và gãy xương khi trưởng thành.

Bên cạnh đó, vận động còn giúp kiểm soát cân nặng hiệu quả. Trong bối cảnh tỷ lệ thừa cân, béo phì trẻ em đang gia tăng tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, duy trì hoạt động thể lực đều đặn là một trong những biện pháp quan trọng nhất để đề phòng ngừa béo phì. Nghiên cứu cho thấy trẻ vận động nhiều sẽ có tỷ lệ thừa cân và các rối loạn chuyển hóa thấp hơn đáng kể so với nhóm ít vận động.

Tác động tốt lên não bộ và phát triển kỹ năng xã hội
Nhiều phụ huynh lo ngại rằng dành thời gian cho thể thao sẽ làm giảm thời gian học tập của trẻ. Tuy nhiên, khoa học lại chứng minh ngược lại. Hoạt động thể lực giúp tăng lưu lượng máu đến não, cải thiện khả năng tập trung, ghi nhớ và xử lý thông tin. Một nghiên cứu tổng quan công bố năm 2023 ghi nhận rằng hoạt động thể lực mức độ vừa đến mạnh có liên quan đến kết quả học tập tốt hơn, trong khi không làm ảnh hưởng tiêu cực đến thành tích học đường.

Trẻ thường xuyên vận động thường có khả năng chú ý tốt hơn trong lớp học, giảm tình trạng mệt mỏi và tăng hiệu quả tiếp thu kiến thức. Điều này đặc biệt quan trọng trong thời đại mà nhiều trẻ phải đối mặt với áp lực học tập ngày càng cao.

Một trong những vấn đề quan tâm nhất hiện nay ở trẻ em là sức khỏe tâm thần bởi lo âu, căng thẳng, rối loạn cảm xúc và các vấn đề hành vi xuất hiện ngày càng nhiều ở trẻ em và thanh thiếu niên. Vận động được xem như ‘liều thuốc tự nhiên’ giúp cải thiện sức khỏe tâm thần. Các nghiên cứu cho thấy hoạt động thể lực có thể làm giảm triệu chứng lo âu và trầm cảm, đồng thời nâng cao lòng tự trọng và cảm giác hạnh phúc.

Khi trẻ chạy nhảy hoặc tham gia thể thao, cơ thể sẽ giải phóng các chất dẫn truyền thần kinh như endorphin và serotonin, giúp cải thiện tâm trạng. Nhiều trẻ sau khi tham gia các hoạt động thể thao thường ngủ ngon hơn, vui vẻ hơn và ít căng thẳng hơn. Đối với trẻ vị thành niên, thể thao còn là môi trường giúp hình thành bản lĩnh, khả năng đối mặt với thất bại và xây dựng sự tự tin.

Một giá trị rất lớn của vận động mà đôi khi chúng ta ít nhắc đến là sự phát triển kỹ năng xã hội. Thông qua các môn thể thao đồng đội, trẻ học được cách hợp tác, chia sẻ, tuân thủ luật chơi và tôn trọng người khác. Trẻ cũng học được cách giải quyết xung đột, kiểm soát cảm xúc và chịu trách nhiệm với hành động của mình.

Theo nghiên cứu của Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), việc tham gia thể thao có tổ chức giúp trẻ phát triển các kỹ năng sống, khả năng tự điều chỉnh hành vi và nhiều năng lực cần thiết cho cuộc sống trưởng thành. Những bài học này thường có giá trị lâu dài hơn cả kết quả thắng hay thua trong một trận đấu.

Cha mẹ có thể làm gì cho trẻ?
Tin vui là việc tăng cường vận động cho trẻ không nhất thiết phải bắt đầu bằng những chương trình luyện tập phức tạp. Điều quan trọng nhất là cha mẹ cần giúp trẻ hình thành thói quen vận động hằng ngày bằng những giải pháp bao gồm: Khuyến khích trẻ chơi đùa ngoài trời mỗi ngày, đi bộ hoặc đạp xe cùng con, hạn chế sử dụng các thiết bị có màn hình, tạo cơ hội để trẻ tham gia các môn thể thao yêu thích, ưu tiên các hoạt động gia đình mang tính vận động vào cuối tuần, làm gương bằng chính lối sống năng động của mình.

Cha mẹ nên khuyến khích trẻ chơi đùa ngoài trời mỗi ngày. Ảnh minh họa: Canva. 

AAP khuyến cáo việc tư vấn vận động nên được thực hiện thường xuyên trong các lần khám sức khỏe định kỳ và cần có sự tham gia tích cực của gia đình, nhà trường cũng như cộng đồng. Điều cần lưu ý là không phải mọi trẻ đều phù hợp với cùng một môn thể thao. Một số trẻ thích bóng đá, một số thích bơi lội, khiêu vũ, võ thuật hoặc đơn giản là chạy nhảy ngoài trời. Điều quan trọng là tìm được hoạt động khiến trẻ cảm thấy vui vẻ và duy trì được lâu dài. Thay vì chỉ quan tâm đến điểm số hay thành tích học tập của con, cha mẹ hãy tạo điều kiện để con được vận động nhiều hơn mỗi ngày. Đó là một trong những món quà tốt đẹp nhất mà người lớn có thể trao cho trẻ em hôm nay.

Theo TSK số 708