Da không phải là miếng bọt biển

Kem collagen không thể bổ sung trực tiếp collagen vào lớp trung bì của da vì nhiều lý do. Trước tiên cần biết collagen nằm ở đâu. Khoảng 70-80% trọng lượng khô của lớp trung bì được cấu tạo bởi collagen, chủ yếu là collagen type I và III. Đây là mạng lưới protein giúp da giữ được độ đàn hồi, độ săn chắc và khả năng chống lại sự hình thành nếp nhăn.

Collagen được sản xuất bởi các nguyên bào sợi (fibroblast) nằm sâu trong lớp trung bì. Theo thời gian, đặc biệt sau tuổi 25, lượng collagen tự nhiên giảm khoảng 1% mỗi năm. Quá trình này diễn ra nhanh hơn ở phụ nữ sau mãn kinh, đồng thời bị thúc đẩy bởi ánh nắng mặt trời, hút thuốc lá, ô nhiễm, căng thẳng và chế độ dinh dưỡng kém.

Collagen là yếu tố quan trọng giúp duy trì độ săn chắc và đàn hồi của làn da. Ảnh: Canva

Nhưng vì sao collagen trong kem dưỡng không thể ‘bổ sung’ lượng collagen đã mất? Đơn giản là da không phải là một miếng bọt biển có thể hấp thu mọi chất được bôi lên bề mặt. Lớp sừng hoạt động như một hàng rào sinh học rất hiệu quả, chỉ cho phép những phân tử có kích thước nhỏ và đặc tính phù hợp đi qua. Trong khi đó, phân tử collagen tự nhiên có kích thước rất lớn, dao động từ hàng trăm nghìn đến khoảng 300.000 dalton. Ngược lại, các hoạt chất có khả năng thẩm thấu tốt qua da thường có trọng lượng phân tử dưới 500 dalton. Điều này có nghĩa là collagen nguyên vẹn trong kem dưỡng gần như không thể xuyên qua lớp sừng để đi đến trung bì, nơi collagen thực sự hoạt động.

Tuy nhiên, vì sao có người dùng kem collagen lại thấy da đẹp hơn? Điều này có thể xảy ra, nhưng không phải vì collagen được “bổ sung” vào da. Thực tế collagen có đặc tính giữ nước khá tốt. Khi có mặt trong kem dưỡng, nó tạo thành một lớp màng mỏng trên bề mặt da, giúp giảm mất nước qua biểu bì và tăng độ ẩm tức thời. Nhờ vậy, làn da trở nên mềm mại, căng bóng và các nếp nhăn nhỏ do khô da tạm thời mờ đi. Đây là hiệu quả dưỡng ẩm và cải thiện bề mặt da chứ không phải tái tạo cấu trúc collagen bên trong.

Ngoài ra, nhiều loại kem collagen còn chứa các thành phần khác như glycerin, hyaluronic acid, ceramide, niacinamide hoặc peptide. Chính những hoạt chất này góp phần đáng kể vào hiệu quả cải thiện làn da, khiến người dùng dễ nhầm tưởng rằng collagen là thành phần chính mang lại kết quả.

Làm gì để bổ sung, duy trì collagen da mặt một cách khoa học?

Trong khi kem collagen ‘thất bại’ trong việc bổ sung collagen cho da thì những giải pháp khoa học sau đây đã được chứng minh có thể duy trì một làn da mật đẹp:

Chống nắng mỗi ngày: Tia cực tím (UV), đặc biệt là UVA, là nguyên nhân hàng đầu gây lão hóa da. UV kích hoạt các enzyme metalloproteinase (MMPs), làm phân hủy collagen nhanh hơn, đồng thời ước chế hoạt động của nguyên bào sợi. Do đó, việc sử dụng kem chống nắng phổ rộng SPF 30 trở lên mỗi ngày, kết hợp với đội mũ, đeo kính và hạn chế tiếp xúc ánh nắng giữa trưa chính là liệu pháp chống mất collagen hiệu quả nhất.

Chống nắng mỗi ngày giúp bảo vệ collagen tự nhiên và làm chậm quá trình lão hóa da.  Ảnh: Canva

Sử dụng hoạt chất bôi thoa kích thích sản sinh collagen: Retinoid (retinol, retinaldehyde, tretinoin...) là nhóm hoạt chất có nhiều bằng chứng khoa học nhất trong cải thiện lão hóa da. Retinoid giúp tăng sinh nguyên bào sợi, kích thích tổng hợp collagen type I, giảm hoạt động của enzyme phá hủy collagen, cải thiện nếp nhăn và độ săn chắc sau vài tháng sử dụng. Ngoài retinoid, vitamin C cũng là chất chống oxy hóa mạnh và là đồng yếu tố cần thiết cho quá trình hình thành collagen. Vitamin C dạng bôi có thể giảm tổn thương do gốc tự do, hỗ trợ tổng hợp collagen, cải thiện sắc tố và độ sáng của da.

Bổ sung collagen đường uống: Collagen được tạo thành từ các acid amin như glycine, proline và hydroxyproline. Muốn cơ thể sản xuất collagen, cần cung cấp đầy đủ protein chất lượng cao, vitamin C, kẽm, đồng, sắt, các chất chống oxy hóa từ rau xanh và trái cây. Một số nghiên cứu ghi nhận việc sử dụng collagen peptide trong vài tháng có thể cải thiện nhẹ độ đàn hồi, độ ẩm và giảm nếp nhăn ở một số đối tượng. Tuy nhiên, mức độ cải thiện thường không nhiều, chất lượng bằng chứng còn khác nhau giữa các nghiên cứu và hiệu quả phụ thuộc vào liều lượng, thời gian sử dụng cũng như từng cá thể. Vì vậy, collagen uống nên được xem là một biện pháp hỗ trợ chứ không phải ‘thần dược chống lão hóa’.

Collagen uống có thể hỗ trợ làn da nhưng không phải giải pháp duy nhất để chống lão hóa.  Ảnh: Canva

Áp dụng thủ thuật thẩm mỹ kích thích collagen: Các phương pháp này sử dụng năng lượng (laser, sóng radio, siêu âm) hoặc tạo những tổn thương vi điểm có kiểm soát để khởi động quá trình lành thương tự nhiên của cơ thể. Khi đó, các nguyên bào sợi được hoạt hóa, tăng tổng hợp collagen type I, collagen type III và elastin, giúp tái cấu trúc nền ngoại bào của da. Quá trình này diễn ra chậm nhiều tuần đến nhiều tháng sau điều trị, vì vậy hiệu quả thường không xuất hiện ngay lập tức mà cải thiện dần theo thời gian.

Các thủ thuật phổ biến bao gồm:

Laser phân đoạn (laser fractional): Là một trong những kỹ thuật được sử dụng rộng rãi nhất trong trẻ hóa da. Chùm laser tạo ra hàng nghìn cột vi tổn thương cực nhỏ xen kẽ với vùng da lành, giúp kích thích quá trình sửa chữa mô mà không làm tổn thương toàn bộ bề mặt da. Trong quá trình lành thương, lượng collagen mới được hình thành, giúp cải thiện nếp nhăn, sẹo mụn, lỗ chân lông to và độ săn chắc của da.

Laser phân đoạn giúp da săn chắc và mịn màng hơn. Ảnh: Canva

Vi kim (microneedling): Cùng dựa trên nguyên lý tạo ra hàng nghìn vi tổn thương cơ học bằng các đầu kim rất nhỏ. Các vi tổn thương này đủ để kích hoạt quá trình lành thương và tăng sinh collagen nhưng vẫn giữ được tính toàn vẹn của lớp biểu bì.

Radiofrequency (RF) và RF vi điểm (microneedle RF): Sử dụng năng lượng sóng vô tuyến để tạo nhiệt có kiểm soát trong lớp trung bì. Nhiệt độ thích hợp sẽ làm các sợi collagen hiện có co rút tức thời, đồng thời kích thích nguyên bào sợi sản xuất collagen và elastin mới trong những tháng tiếp theo.

Siêu âm hội tụ cường độ cao (HIFU): Sử dụng sóng siêu âm hội tụ để tạo các điểm nhiệt ở lớp cân cơ nông (SMAS) và trung bì sâu mà không làm tổn thương bề mặt da. Sự kích thích này thúc đẩy quá trình tái cấu trúc collagen trong nhiều tháng, từ đó giúp cải thiện tình trạng chảy xệ nhẹ đến trung bình ở vùng mặt, cổ và đường viền hàm.

Ngoài các thiết bị phát năng lượng, các thủ thuật tiêm trong da (mesotherapy) các chất kích thích sinh học ngày càng được ứng dụng rộng rãi nhằm cải thiện tình trạng lão hóa da. Một số hoạt chất như polynucleotide (PN), polydeoxyribonucleotide (PDRN) và huyết tương giàu tiểu cầu (PRP) có khả năng hoạt hóa nguyên bào sợi, thúc đẩy quá trình tổng hợp collagen và elastin, đồng thời hỗ trợ sửa chữa mô tổn thương.

Theo TSK số 710