Tokhorbek Makeshov, 48 tuổi, sống tại ngôi làng ở vùng Naryn cách thủ đô Bishek (Kyrgyzstan) 300km, là một trong những người đầu tiên tham gia chương trình này. Trước đó, anh sống nhiều năm với những cơn ho kéo dài và chứng khó thở ngày càng rõ rệt. Thế nhưng anh lại phớt lờ vì cho rằng đó là điều “bình thường” với người hút thuốc.

Năm 2016, khi tình hình trở nên nghiêm trọng, anh đi khám tại một bệnh viện ở Bishkek và được chẩn đoán mắc COPD sau 10 ngày nhập viện. Khi được giới thiệu tham gia chương trình phục hồi chức năng phổi kết hợp điệu nhảy Kara Jorgo, phản ứng đầu tiên của anh là hoài nghi. 

Maskeshov nhớ lại: “Đó là một cái gì rất mới và tôi không tin nó có tác dụng. Tôi nghĩ chỉ có ống hít hay thuốc tiêm mới cứu được mình. Nhưng vào lúc ấy, tôi chẳng còn lựa chọn nào khác”.

Kara Jorgo trở thành một phần trong phác đồ điều trị COPD tại Kyrgyzstan. Ảnh: Pinterest 

Điệu nhảy Kara Jorgo, hay còn gọi là "Ngựa đen sải bước", xuất hiện vào khoảng thế kỷ 11 – 12 và được xem là biểu tượng của lối sống du mục ở Kyrgyzstan trong gần 1.000 năm. Điệu nhảy mô phỏng sự dẻo dai và mạnh mẽ của loài ngựa, kết hợp các động tác mở ngực, vận động vai, tay và thân mình trên nền nhạc sôi động.

Không chỉ được trình diễn tại các đám cưới hay sinh hoạt cộng đồng, Kara Jorgo hiện được lồng ghép vào phác đồ điều trị dành cho bệnh nhân COPD nặng. Chương trình kéo dài 6 tuần là một phần của dự án nghiên cứu do Liên minh châu Âu (EU) tài trợ. Ngoài khiêu vũ, bệnh nhân còn được tư vấn dinh dưỡng và khuyến khích tham gia các hoạt động thể chất như đạp xe, bóng chuyền nhằm cải thiện sức bền và khả năng hít thở. 

Kết quả, theo lời Makeshov, vượt xa kỳ vọng ban đầu dù bệnh không khỏi hoàn toàn. Anh cho biết: “Tôi có thể đi bộ xa hơn và làm những điều mà trước đây tưởng chừng không thể. Chỉ bằng những bài tập đơn giản, nhưng sức khỏe hô hấp của tôi lại cải thiện rõ rệt. Quan trọng hơn, tôi bắt đầu nhìn nhận sức khỏe của mình theo cách khác”. 

Chưa từng nhảy múa trước đó, ông Mederkul Zholdoshev, 59 tuổi, được chẩn đoán COPD, cho biết ông có thể làm quen với điệu Kara Jorgo khi được hướng dẫn. Ông nói: “Tôi chỉ lặp lại chuyển động của họ mà thôi. Khi nhảy, tôi cảm thấy ngực mở ra và không khí dễ dàng đi vào dễ dàng khiến tôi dễ thở hơn bao giờ hết”. 

Bác sĩ, Azamat Akylbekov, chuyên khoa phổi ở Bishkek, cho biết ông từng chứng kiến những thay đổi tương tự ở nhiều bệnh nhân khác. Ông chia sẻ trường hợp một bệnh nhân nữ 63 tuổi từng phải phụ thuộc vào máy oxy, thuốc hít và rất nhiều kháng sinh: “Sau khi tham gia chương trình, dù bệnh không khỏi hoàn toàn, nhưngbà ấy đã có thể tự đi lại, làm việc nhà và quan trọng hơn là không còn tuyệt vọng.”

Nhiều bệnh nhân COPD cải thiện sức khỏe nhờ tập luyện Kara Jorgo. Ảnh: The Guardian

COPD hiện là một trong những gánh nặng y tế lớn nhất tại Kyrgyzstan. Số liệu chính thức ghi nhận khoảng 30.000 - 40.000 trường hợp mắc COPD, song các nghiên cứu cho thấy con số có thể lên tới 200.000 người trong tổng số 6.5 triệu dân. 

Nguyên nhân chính là do quốc gia này hiện có hơn 500.000 người hút thuốc, cùng với đó là tình trạng ô nhiễm không khí nghiêm trọng đang diễn ra trên diện rộng. Tại các đô thị lớn như Bishkek, bầu trời luôn bị bao phủ bởi những thành phần độc hại từ mật độ giao thông dày đặc, các nhà máy công nghiệp lạc hậu và việc đốt than đá. 

Đặc biệt, tại các khu vực miền núi và vùng sâu, vùng xa, nơi người dân phải sưởi ấm bằng gỗ, phân gia súc hoặc than trong những mùa đông dài và khắc nghiệt, điều này lâu dài dẫn đến ô nhiễm không khí trong nhà.

Theo Sáng kiến toàn cầu về bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (GOLD), COPD hiện là một trong ba nguyên nhân gây tử vong hàng đầu thế giới, với khoảng 3 triệu người tử vong mỗi năm. Đáng chú ý, 90% số ca tử vong lại tập trung ở các nước có thu nhập thấp và trung bình. Con số này dự kiến sẽ chạm mức 5,4 triệu vào năm 2060.  

Trong khi đó, phác đồ điều trị COPD truyền thống bao gồm thuốc hít, kháng sinh và liệu pháp oxy thường vượt quá khả năng chi trả của nhiều bệnh nhân Kyrgyzstan, khi chi phí điều trị có thể cao gấp đôi thu nhập một tháng. 

Từ thực tế này, từ năm 2016, giáo sư Talant Sooronbaev, giám đốc Trung tâm Tim mạch và Nội khoa Quốc gia Kyrgyzstan cùng cộng sự đã triển khai chương trình phục hồi dành cho người mắc bệnh COPD. Sau nhiều năm triển khai và điều chỉnh dựa trên phản hồi của bệnh nhân, chương trình hiện đã được Bộ Y tế Kyrgyzstan phê duyệt và áp dụng tại 3 bệnh viện và 2 phòng khám đa khoa của nước này.

Theo giáo sư Sooronbaev, việc chỉ điều trị COPD bằng thuốc là chưa đủ. Ông nói: “Phục hồi chức năng phổi nên được coi là một phần thiết yếu trong phác đồ điều trị”. 

Thanh Trúc (Theo The Guardian, Reuters)