Áp dụng chánh niệm trong điều trị rối loạn tình dục nam

01/01/2026 GMT+0700

Áp dụng chánh niệm trong điều trị rối loạn tình dục nam

TS-BS CK2 Trà Anh Duy (Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men's Health)

Chánh niệm là khả năng chú tâm có chủ ý vào khoảnh khắc hiện tại, với thái độ cởi mở, không phán xét. Trong điều trị rối loạn tình dục nam (RLTDN), chánh niệm (mindfulness) giúp nam giới nhận ra mình đang bị cuốn vào những dòng suy nghĩ “đen đủi” nào, cơ thể đang căng lên ra sao, để kịp thời “kéo phanh” trước khi mọi chuyện trượt khỏi tầm kiểm soát.

Khi vấn đề không chỉ nằm ở “chỗ đó”

RLTDN không chỉ bao gồm rối loạn cương, xuất tinh sớm mà còn có giảm ham muốn, khó đạt cực khoái và những rối loạn liên quan đến khoái cảm. Nhiều người nghĩ rằng nếu có vấn đề trong chuyện tình dục thì chắc chắn “cơ quan sinh dục bị hỏng”, phải dùng thuốc hoặc phẫu thuật mới giải quyết được. Nhưng điều này chỉ đúng một phần.

Y học phân biệt rối loạn tình dục do nguyên nhân thực thể như bệnh mạch máu, đái tháo đường, suy giảm testosterone, tổn thương thần kinh và rối loạn tình dục do yếu tố tâm lý. Thực tế, hai nhóm nguyên nhân này thường đan xen nhau: Cùng một người đàn ông vừa có chút suy giảm testosterone, vừa bị stress kéo dài, mất ngủ, tự ti về cơ thể, lo lắng về kinh tế, hôn nhân. Tất cả cộng lại khiến phản ứng tình dục bị “ghì phanh”. Theo một nghiên cứu tổng quan của Lori Anne Brotto và cộng sự đăng trên The Journal of Sexual Medicine năm 2016, các rối loạn lo âu và trầm cảm làm tăng nguy cơ RLTDN lên khoảng 1,5–2,5 lần, tùy nhóm tuổi và mức độ triệu chứng.

Vòng xoáy lo âu - thất bại - tự ti

Căng thẳng, lo âu ảnh hưởng đến khả năng cương dương của nam giới. Ảnh: Canva

Không ít nam giới mô tả họ bước vào cuộc yêu với tâm thế “thi đấu” hơn là tận hưởng. Họ liên tục kiểm tra trong đầu: “Mình đã đủ sung mãn chưa?”, “Thời gian như vậy ổn chưa?”, “Cô ấy có hài lòng không?”, “Lần trước mình thất bại, lần này thất bại nữa thì sao?”. Tình trạng này trong tình dục học gọi là spectatoring để chỉ một người vừa tham gia cuộc chơi lại vừa đứng ngoài nhìn chính mình, giống như một khán giả khó tính.

Khi spectatoring xảy ra, hệ thần kinh giao cảm hoạt động mạnh như thể cơ thể đang gặp nguy hiểm. Nhịp tim tăng, cơ bắp căng cứng, máu dồn nhiều về tim, phổi, não. Lúc này vùng sinh dục không còn được ưu tiên về tuần hoàn. Hậu quả là dương vật khó cương cứng đầy đủ hoặc cương không ổn định, hoặc xuất tinh quá sớm ngoài ý muốn.

Qua nghiên cứu, Brotto nhận thấy khoảng 60–70% nam giới rối loạn cương liên quan đến yếu tố tâm lý có mức độ lo âu tình dục cao, và nhóm này báo cáo tần suất “lo nghĩ về hiệu suất” trong khi quan hệ gấp hơn 2 lần so với nhóm đối chứng.

Một khi nam giới trải qua vài lần “trục trặc”, họ dễ phát triển nỗi sợ thất bại. Nỗi sợ này khiến mỗi lần chuẩn bị quan hệ đều như bước vào “bài kiểm tra cuối kỳ”. Căng thẳng tăng lên, phản ứng tình dục càng kém, và vòng xoáy lo âu - thất bại - tự ti cứ thế siết chặt. Về lâu dài, nhiều quý ông chọn cách tránh né, viện lý do mệt mỏi, bận việc để giảm tần suất gần gũi, dẫn đến xa cách trong mối quan hệ với bạn đời.

Chánh niệm giúp nam giới thoát khỏi “chế độ báo động”

Về mặt sinh lý thần kinh, chánh niệm làm giảm hoạt hóa quá mức của hệ thần kinh giao cảm và hỗ trợ hệ đối giao cảm, hệ thần kinh gắn với trạng thái thư giãn, nghỉ ngơi, tiêu hóa, và cũng là nền tảng sinh lý của hưng phấn tình dục. Khi thở chậm lại, chú ý vào cảm giác trong cơ thể, nam giới dần đưa mình ra khỏi “chế độ báo động đỏ” của stress và trở lại “chế độ an toàn”, nơi mạch máu vùng sinh dục có cơ hội giãn nở tốt hơn, dương vật dễ cương cứng ổn định hơn.

Chánh niệm cũng cải thiện khả năng nhận biết cảm giác bên trong cơ thể. Những nam giới thường “sống trên đầu”, suy nghĩ liên tục, học cách nhận ra cảm giác nóng ấm, tê rần, mềm ra hay căng cứng ở vùng chậu, bụng dưới, đùi, lưng. Theo nghiên cứu của Bossio và Brotto công bố trên Behavior Research and Therapy năm 2014, các chương trình can thiệp dựa trên chánh niệm kéo dài 8 tuần giúp tăng khoảng 34% khả năng nhận biết cảm giác cơ thể ở nhóm người có khó khăn về hưng phấn và khoái cảm tình dục, trong đó nam giới chiếm tỷ lệ đáng kể.

Một điểm quan trọng khác là chánh niệm thay đổi thái độ của nam giới đối với “sự cố trên giường”. Thay vì xem đó là bằng chứng “mất bản lĩnh”, người luyện tập sẽ học cách nhìn các lần trục trặc như hiện tượng nhất thời, có thể quan sát, học hỏi và điều chỉnh. Từ sự phán xét bản thân, họ chuyển sang thái độ tò mò, cởi mở, từ đó giảm áp lực vô hình đè lên mỗi cuộc quan hệ.

Nam giới bị RLTDN được hướng dẫn các bài tập chánh niệm căn bản. Ảnh: Canva

Ứng dụng thực tế: Từ “phòng khám’ đến ‘phòng ngủ”

Trong thực hành, chánh niệm hiếm khi được dùng đơn lẻ mà thường là một phần của gói trị liệu kết hợp giữa y khoa và tâm lý. Ở phòng khám, bác sĩ và nhà trị liệu sẽ giúp nam giới nhận diện rõ kiểu suy nghĩ và phản ứng cơ thể thường xuất hiện trước hoặc trong khi quan hệ: từ những câu “tự nguyền rủa” bản thân, nỗi sợ bị so sánh cho đến cảm giác tim đập nhanh, tay chân lạnh, bụng thắt lại.

Sau đó, người bệnh được hướng dẫn các bài tập chánh niệm căn bản như theo dõi hơi thở, học cách cảm nhận luồng không khí đi vào, đi ra, sự phồng xẹp của ngực và bụng. Khi thuần thục, họ được khuyến khích thực hành ngay trước khi quan hệ, hoặc khi bắt đầu thấy lo âu tăng lên như một cách “đặt lại trục” cho hệ thần kinh.

Bài quét cơ thể (body scan) giúp nam giới đi qua từng vùng cơ thể trong sự chú ý nhẹ nhàng, nhận ra nơi nào căng cứng, nơi nào mềm ra, nơi nào dễ chịu. Qua thời gian, họ có thể nhận ra rất sớm những dấu hiệu cơ thể “bật báo động”, từ đó chủ động dừng lại, thả lỏng, trao đổi với bạn đời, thay vì cố gắng “cắn răng chịu trận”.

Trong phòng ngủ, chánh niệm thường được kết hợp với các bài tập tập trung cảm giác. Thay vì nhắm đến mục tiêu “phải cương thật tốt”, “phải đủ lâu”, hai người được hướng dẫn chú ý đến cảm giác chạm, hơi ấm, nhịp thở và sự kết nối cảm xúc.

Với những nam giới có thói quen lạm dụng nội dung khiêu dâm hoặc “quan hệ trong đầu nhiều hơn là quan hệ với người thật”, chánh niệm giúp họ quay lại với trải nghiệm thật sự đang diễn ra: ánh mắt của bạn đời, tiếng thở, mùi hương, cảm giác da chạm vào da. Khi não bộ dần quen với khoái cảm đến từ hiện thực, sự lệ thuộc vào kích thích ảo cũng có thể giảm dần, góp phần cải thiện đời sống tình dục thực tế.

Theo TSK số 702

Ý kiến của bạn

{% item.name %}

{% item.comment %}

Áp dụng chánh niệm trong điều trị rối loạn tình dục nam

Khi “ngọn lửa đàn ông” tắt ngúm

8 tin đồn huyễn hoặc về “phong độ đàn ông”

Con người “hồi xuân” làm gì tránh “lệch pha” trong chuyện “yêu”?

12 lợi ích tình dục cho sức khỏe ít ai ngờ

Bí mật của tinh trùng

Bài cùng chuyên mục

Tại sao bệnh cảm lại nặng hơn vào ban đêm?

Trầm cảm gây hại cho tim mạch

Biến cố tim mạch▶️

Trầm cảm, đái tháo đường: “Cặp đôi hoàn cảnh” ít được nói đến

Tăng huyết áp ẩn giấu và tăng huyết áp áo choàng trắng: Cả hai đều nguy hiểm

Cảnh giác một số bệnh cuối năm thường gặp ở trẻ

Đọc thêm

Áp dụng chánh niệm trong điều trị rối loạn tình dục nam

6 ngày trước

Khi “ngọn lửa đàn ông” tắt ngúm

01/12/2025 00:00:00 GMT+0700

Trong y học nam giới, rối loạn cương dương (RLC) là vấn đề phổ biến. Song điều khiến giới chuyên môn lo ngại không phải là số lượng bệnh nhân, mà là nhóm người không còn đáp ứng với điều trị thông thường.

8 tin đồn huyễn hoặc về “phong độ đàn ông”

11/11/2025 00:00:00 GMT+0700

Trong các cuộc trò chuyện nơi quán nhậu, phòng gym hay thậm chí trên mạng xã hội, “phong độ đàn ông” – tức khả năng tình dục của nam giới – là chủ đề luôn thu hút sự quan tâm của nhiều người. Tuy vậy, đa số những bàn luận này là phản khoa học.

Con người “hồi xuân” làm gì tránh “lệch pha” trong chuyện “yêu”?

09/10/2025 00:00:00 GMT+0700

Tuổi tác vốn được xem như dấu chấm hết cho sự tươi trẻ, nhưng thực tế ở một số giai đoạn đặc biệt nào đó, con người lại trải qua hiện tượng “hồi xuân”. Lúc này không ít cặp đôi phải đối diện với tình huống “lệch pha” khi một bên muốn “yêu” nhiều hơn, còn bên kia lại không theo kịp.

12 lợi ích tình dục cho sức khỏe ít ai ngờ

19/09/2025 00:00:00 GMT+0700

Là một phần tự nhiên của đời sống con người, ngoài việc giúp duy trì nòi giống, tình dục còn mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe.

Bí mật của tinh trùng

18/08/2025 00:00:00 GMT+0700

Trong cơ thể nam giới, tinh trùng (sperm) được ví như những chiến binh tí hon, thực hiện sứ mệnh cao cả: tìm và thụ tinh cho trứng. Nghe đơn giản, nhưng hành trình của chúng lại đầy rẫy những bí ẩn mà khoa học hiện đại vẫn chưa giải mã hết.