Đặc biệt điều này rất đúng đối với người cao tuổi và những người đã có bệnh tim mạch từ trước. Nhận biết sớm các dấu hiệu nguy hiểm và tiêm vắc-xin cúm hằng năm là những biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả để phòng ngừa nhồi máu cơ tim và các biến cố tim mạch nghiêm trọng.

Nhiễm cúm “kích hoạt” hàng loạt biến cố tim mạch

Dù được xem là một bệnh lý hô hấp lành tính, nhưng nhiễm cúm có thể tạo ra những tác động sâu sắc và nguy hiểm đối với hệ tim mạch. Khi virus cúm xâm nhập cơ thể, phản ứng viêm toàn thân được kích hoạt mạnh mẽ làm rối loạn chức năng nội mô mạch máu, thúc đẩy quá trình đông máu và khiến các mảng xơ vữa trong động mạch trở nên mất ổn định. Đồng thời, sốt cao, nhịp tim nhanh và tình trạng thiếu oxy do tổn thương phổi làm gia tăng nhu cầu oxy của cơ tim trong khi khả năng cung cấp bị hạn chế.

Sự kết hợp giữa viêm, tăng đông và mất cân bằng cung - cầu oxy này có thể “kích hoạt” hàng loạt biến cố tim mạch, từ rối loạn nhịp tim, suy tim cấp cho đến nhồi máu cơ tim và đột quỵ. Nguy cơ này đặc biệt cao ở người cao tuổi và những bệnh nhân đã có bệnh tim mạch nền, khiến cúm không còn là một bệnh nhiễm trùng đơn thuần mà trở thành yếu tố thúc đẩy quan trọng của các biến cố tim mạch nghiêm trọng.

Nhiễm cúm gây phản ứng viêm toàn thân và rối loạn điện giải, làm tăng nguy cơ rung nhĩ (mới xuất hiện hoặc tái phát); nhịp nhanh trên thất và ngoại tâm thu. Những rối loạn nhịp này có thể làm bệnh nhân mệt nhiều, choáng váng, thậm chí ngất.

Cúm làm gia tăng nguy cơ biến cố tim mạch ở người cao tuổi

Virus cúm có thể trực tiếp hoặc gián tiếp gây viêm cơ tim, khiến chức năng bơm máu của tim suy giảm. Người bệnh có thể xuất hiện đau ngực, khó thở, mệt nhiều, đôi khi nhầm lẫn với cơn đau tim.

Nhiễm cúm cũng làm máu trở nên “dễ đông” hơn do tình trạng viêm cấp, từ đó làm tăng nguy cơ đột quỵ, thuyên tắc phổi, tắc mạch vành. Trong số các biến cố này, nhồi máu cơ tim là nguy hiểm và thường gặp nhất.

Nhồi máu cơ tim ở bệnh nhân nhiễm cúm

Cúm là “yếu tố kích hoạt” cơn nhồi máu cơ tim. Nhồi máu cơ tim thường không xảy ra ngẫu nhiên. Ở nhiều người, mạch vành đã bị xơ vữa âm thầm từ trước. Khi nhiễm cúm, cơ thể rơi vào tình trạng viêm mạnh, làm mảng xơ vữa dễ nứt vỡ, hình thành cục máu đông gây tắc mạch vành.

Một nghiên cứu lớn công bố trên The New England Journal of Medicine cho thấy nguy cơ nhồi máu cơ tim tăng gấp khoảng 6 lần trong 7 ngày đầu sau khi bị cúm, và nguy cơ này đặc biệt cao ở người trên 65 tuổi và người có bệnh tim mạch nền. Điều đó giải thích vì sao nhiều ca nhồi máu cơ tim xảy ra ngay trong hoặc sau đợt cúm, nhất là vào mùa Đông.

Nhiễm cúm có thể kích hoạt phản ứng viêm mạnh trong cơ thể. Ảnh: Canva

Nhiễm cúm có thể gây nhồi máu cơ tim thông qua nhiều cơ chế bao gồm: viêm toàn thân làm mảng xơ vữa mất ổn định; máu dễ đông hơn, hình thành cục huyết khối; tim thiếu oxy do sốt cao, nhịp tim nhanh và tổn thương phổi. Ngoài ra, ở những bệnh nhân nặng, cúm còn có thể gây nhồi máu cơ tim do mất cân bằng giữa nhu cầu và khả năng cung cấp oxy cho tim.

Ở người lớn tuổi hoặc người có nhiều bệnh nền, nhồi máu cơ tim khi nhiễm cúm không phải lúc nào cũng đau ngực dữ dội. Thay vào đó, bệnh nhân có thể khó thở tăng dần; mệt lả, vã mồ hôi; choáng váng, lú lẫn. Điều này khiến việc chẩn đoán dễ bị chậm trễ nếu chỉ nghĩ rằng “do cúm nặng”.

Tiêm vắc-xin cúm: biện pháp dự phòng bệnh tim mạch

Ngày càng có nhiều bằng chứng khoa học cho thấy tiêm vắc-xin cúm không chỉ giúp ngăn ngừa cúm mà còn làm giảm rõ rệt nguy cơ các biến cố tim mạch nghiêm trọng, bao gồm nhồi máu cơ tim và tử vong tim mạch.

Cơ sở khoa học của mối liên quan này bắt nguồn từ nhiều quan sát dịch tễ học cho thấy nguy cơ nhồi máu cơ tim tăng vọt trong thời gian ngắn sau khi nhiễm cúm. Nhiễm virus cúm gây ra phản ứng viêm toàn thân mạnh, làm mất ổn định các mảng xơ vữa trong mạch vành, kích hoạt quá trình đông máu và làm tăng nhu cầu oxy của cơ tim.

Trong bối cảnh đó, tiêm vắc-xin cúm được xem là một biện pháp loại bỏ “yếu tố khởi phát” quan trọng của biến cố mạch vành cấp. Những bằng chứng thuyết phục nhất đến từ các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng. Tiêu biểu là nghiên cứu IAMI (Influenza Vaccination After Myocardial Infarction), trong đó bệnh nhân nhồi máu cơ tim hoặc bệnh mạch vành nguy cơ cao được tiêm vắc-xin cúm ngay trong giai đoạn nằm viện.

Kết quả cho thấy, sau 12 tháng theo dõi, nhóm được tiêm có tỷ lệ biến cố tim mạch chính và tử vong thấp hơn đáng kể so với nhóm giả dược. Điều đáng chú ý là hiệu quả bảo vệ xuất hiện sớm chỉ sau vài tuần, cho thấy tiêm vắc-xin cúm có thể mang lại lợi ích tim mạch nhanh chóng ở nhóm nguy cơ rất cao. Các phân tích tổng hợp từ nhiều thử nghiệm ngẫu nhiên khác cũng củng cố kết quả này.

Tiêm vắc-xin cúm giúp ngăn ngừa cúm và giảm biến cố tim mạch. Ảnh: Canva

Một phân tích gộp (meta-analysis) gần đây cho thấy tiêm vắc-xin cúm có thể giúp giảm khoảng 1/3 nguy cơ biến cố tim mạch chính và giảm rõ rệt tử vong tim mạch. Hiệu quả đặc biệt rõ ở những bệnh nhân vừa trải qua hội chứng vành cấp, một nhóm vốn có nguy cơ tái phát và tử vong cao trong năm đầu sau biến cố. Ngoài các thử nghiệm lâm sàng, dữ liệu từ các nghiên cứu quan sát quy mô lớn trên hàng trăm nghìn bệnh nhân cũng cho kết quả nhất quán. Người có bệnh tim mạch được tiêm vắc-xin cúm hằng năm có tỷ lệ nhồi máu cơ tim, nhập viện vì suy tim và tử vong thấp hơn so với người không tiêm.

Trên cơ sở các bằng chứng này, nhiều hiệp hội tim mạch lớn trên thế giới đã chính thức đưa tiêm vắc-xin cúm vào các khuyến cáo phòng ngừa tim mạch. Tiêm cúm hằng năm hiện được xem là một phần của chiến lược dự phòng toàn diện, tương tự như kiểm soát huyết áp, dùng statin hay bỏ thuốc lá.

Đối với bệnh nhân từng bị nhồi máu cơ tim, lợi ích của tiêm vắc-xin cúm thậm chí được đánh giá là tương đương với một số can thiệp điều trị đã được chuẩn hóa. Từ góc độ y tế cộng đồng, tiêm vắc-xin cúm vì thế mang ý nghĩa vượt ra ngoài việc phòng bệnh truyền nhiễm. Đây là một biện pháp đơn giản, chi phí thấp nhưng có khả năng cứu sống nhiều bệnh nhân bằng cách giảm nguy cơ biến cố tim mạch nghiêm trọng.

Theo TSK số 702