Một tối nọ, sau vài lần cảm thấy ‘phong độ không như trước’, một người đàn ông ngoài 30 tuổi cầm điện thoại lướt mạng xã hội tìm kiếm giải pháp tăng cường sinh lý nam giới. Chỉ sau vài phút, anh được giới thiệu đủ giải pháp, từ chườm đá tinh hoàn để tăng testosterone, uống “combo” bổ sung nội tiết tố cho đến... chiếu đèn vùng kín.

Đây không phải là chuyện tưởng tượng, mà là một thực tế khá phổ biến ngày nay ở nhiều nam giới. Các hình ảnh, video thường được trình bày thuyết phục với người nói có thân hình săn chắc, kèm theo vài chỉ số xét nghiệm và khẳng định đã ‘tối ưu hóa’ khả năng sinh sản. Tuy nhiên, phía sau những lời hứa hấp dẫn ấy thường là một khoảng trống lớn về bằng chứng khoa học.

Trường hợp Bryan Johnson là thí dụ. Ông tuyên bố việc xông hơi kết hợp đặt túi đá ở vùng bẹn đã giúp mình cải thiện nồng độ, độ di động và hình dạng tinh trùng. Tuy nhiên, số liệu do Bryan công bố chưa phải là kết quả của một thử nghiệm lâm sàng độc lập, có nhóm đối chứng và áp dụng trên số lượng người đủ lớn, vì thế nó không có giá trị khoa học.

Từ một trải nghiệm cá nhân, “công thức túi đá” nhanh chóng được chia sẻ trên TikTok, Instagram, YouTube và các diễn đàn dành cho nam giới. Kèm theo đó là nhiều biện pháp khác như dùng thực phẩm bổ sung tăng testosterone, chiếu ánh sáng đỏ, hiền máu “lọc vi nhựa” hoặc sử dụng phối hợp các nội tiết tố hCG, hMG nhằm “khởi động lại” quá trình sinh tinh sau khi dùng testosterone và steroid. Và phần lớn những lời khuyên này được quảng bá bởi những người có tầm ảnh hưởng hoặc người bán sản phẩm, không phải bác sĩ trực tiếp đánh giá sức khỏe người sử dụng.

Chườm đá tinh hoàn để tăng tinh trùng là thiếu bằng chứng khoa học. Ảnh minh họa: Canva

Đáng lưu ý là “yếu sinh lý” không phải là một chẩn đoán y khoa cụ thể, bởi ham muốn tình dục, khả năng cương, nồng độ testosterone và khả năng sinh sản có liên quan nhau nhưng không phải là một. Một người có ham muốn bình thường vẫn có thể có tinh dịch đồ bất thường. Ngược lại, người giảm ham muốn do căng thẳng hoặc mất ngủ chưa chắc bị thiếu testosterone hay vô sinh. Khi gom mọi chuyện vào hai chữ “yếu sinh lý”, người dùng rất dễ áp dụng nhầm giải pháp cho một căn bệnh mà mình không hề mắc.

Tinh hoàn cần mát, không cần “đóng lạnh”

Về mặt sinh lý, tinh hoàn nằm ngoài ổ bụng để duy trì nhiệt độ thấp hơn thân nhiệt, tạo điều kiện cho quá trình sinh tinh. Sự thật là việc gia tăng kéo dài của nhiệt độ bìu bẹn có thể liên quan đến suy giảm một số chỉ số tinh trùng.

Một nghiên cứu trên 150 nam giới hiếm muộn từng ghi nhận nhiệt độ bìu của họ cao hơn nhóm có khả năng sinh sản khoảng 0,4-0,5°C. Nhiệt độ càng cao, các đặc điểm tinh trùng càng có xu hướng bất lợi. Nhưng từ dữ kiện “nhiệt độ cao không tốt”, mạng xã hội đi thêm một bước khá xa, là “càng lạnh càng tốt”. Đây là cách suy luận đơn giản nhưng không chính xác.

Năm 2001, nghiên cứu của Jung và cộng sự đăng trên Reproduction từng ghi nhận một số cải thiện tinh dịch đồ khi nam giới được làm mát vùng bìu bằng luồng không khí vào ban đêm trong 12 tuần, đồng thời giảm các nguồn gây nóng vùng sinh dục. Nhưng đây là phương pháp làm mát nhẹ và có kiểm soát, chứ không phải đặt đá đóng lạnh trực tiếp lên da.

Trong khi lợi ích còn chưa rõ, nguy cơ của việc sử dụng đá quá lạnh lại có thật. Y văn từng ghi nhận trường hợp hoại tử da bìu do sử dụng túi đá quá mức sau phẫu thuật thắt ống dẫn tinh. Nguyên nhân là da bìu mỏng, nhiều thần kinh và mạch máu, nên cảm giác tê do lạnh đôi khi khiến người dùng không nhận ra mô đang bị tổn thương.

Lạm dụng testosterone có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản. Ảnh minh họa: Canva

Do đó, không nên dành đóng việc tránh nhiệt độ quá cao với chủ động làm lạnh cực đoan. Nam giới có thể hạn chế ngâm nước nóng kéo dài, tránh đặt laptop trực tiếp lên đùi liên tục và thay đổi tư thế khi phải ngồi lâu. Nhưng việc chườm đá tinh hoàn để tăng testosterone hoặc tăng số lượng tinh trùng hiện chưa có đủ cơ sở để khuyến cáo đại trà.

Nguy hiểm của “combo” nội tiết tố tự kê

Ghi nhận thực tế cho thấy nhiều nam giới tìm đến thấy thuốc nam khoa không vì thất bại trong dùng thực phẩm bổ sung, mà còn vì tự ý sử dụng testosterone, steroid đồng hóa hoặc các thuốc hormone được mua qua mạng. Có những người bắt đầu dùng vì muốn tăng cơ bắp, tăng ham muốn hoặc cải thiện khả năng cương, đến khi chuẩn bị có con mới phát hiện số lượng tinh trùng giảm rất nhiều.

Đúng là testosterone ngoại sinh có thể tạo tín hiệu phản hồi lên vùng dưới đồi và tuyến yên, làm giảm các hormone cần thiết cho tinh hoàn sản xuất tinh trùng. Nhưng khi liều dùng và thời gian sử dụng không đúng, quá trình sinh tinh có thể giảm mạnh, thậm chí tạm thời ngừng hoàn toàn. Vì thế Hiệp hội Tiết niệu Hoa Kỳ (AUA) và Hội Y học sinh sản Hoa Kỳ (ASRM) khuyến cáo không kê testosterone đơn thuần cho nam giới đang mong muốn duy trì khả năng sinh sản hiện tại hoặc tương lai.

Sau đó, một số người lại tiếp tục tìm trên mạng và tự dùng hCG, HMG hoặc các “fertility stack”(*1) để phục hồi tinh trùng. Đây đều là những thuốc có chỉ định chuyên môn, cần lựa chọn theo nguyên nhân, kết quả hormone, thể tích tinh hoàn và mục tiêu sinh sản. Dùng sai thuốc hoặc sai liều lượng không chỉ gây tốn kém mà còn có thể làm rối loạn nội tiết, trì hoãn việc phát hiện giảm tinh mạch từng tính, bệnh lý tinh hoàn hoặc các nguyên nhân cần điều trị khác.

Ở góc độ nam khoa và sức khỏe sinh sản nam giới, điều quan trọng nhất không phải tìm ra ‘mẹo mạnh nhất’, mà là xác định đúng vấn đề. Việc đánh giá có thể bao gồm bệnh sử sinh sản, thuốc đang sử dụng, lối sống, khám tinh hoàn – bìu, tinh dịch đồ và xét nghiệm hormone khi có chỉ định. Hướng dẫn của các hội y học chuyên ngành trên thế giới cũng nhấn mạnh rằng đánh giá vô sinh nam không thể chỉ nhìn vào một kết quả tinh dịch đồ, mà cần kết hợp tiền sử, yếu tố nguy cơ, khám lâm sàng và nội tiết.

Theo TSK số 710