Testosterone không phải chiếc công tắc, bật lên là khỏe, tắt đi là yếu. Thiếu testosterone có thể ảnh hưởng đến sức khỏe nam giới, song chẩn đoán và điều trị cần dựa trên bằng chứng y khoa chứ không phải cảm giác hay đồn đãi. Sau đây là 5 ngộ nhận phổ biến về testosterone.

Ngộ nhận 1: Testosterone chỉ liên quan đến chuyện ham muốn

Nhiều người nghe “thiếu testosterone” là nghĩ ngay đến chuyện giảm ham muốn tình dục. Điều này chỉ đúng một phần vì thực tế testosterone còn liên quan đến năng lượng, khối cơ, mật độ xương, cảm giác khỏe khoắn, tâm trạng và khả năng tập trung. Vì vậy, có những người không hề than chuyện chăn gối trục trặc mà lại than mệt mỏi, uể oải, tập luyện mãi không lên sức, làm việc thiếu lửa hoặc cảm thấy mình “xuống pin” kéo dài. Đây cũng có thể là những tín hiệu cần lưu ý.

 Nói dễ hiểu, testosterone không chỉ là “hormone của phòng ngủ”, mà còn là “hormone của cảm giác sung sức”. Nếu chỉ nhìn nó qua chuyện “muốn hay không muốn”, người ta rất dễ bỏ sót bức tranh lớn hơn của sức khỏe nam giới.

Testosterone không phải ‘thần dược’ mang lại sức khỏe toàn diện. Ảnh: Canva

Ngộ nhận 2: Testosterone giảm theo tuổi tác, già thì đành chịu

Tuổi tác quả thật ảnh hưởng đến testosterone vì nồng độ hormone này có xu hướng giảm dần theo năm tháng chứ không thể giữ nguyên mãi như thời thanh xuân. Nhưng đổ hết cho tuổi tác thì hơi oan, bởi nhiều yếu tố khác làm testosterone đi xuống nhanh hơn như béo phì, đái tháo đường type 2, rối loạn chuyển hóa, bệnh lý tuyến giáp, ít vận động hoặc sử dụng một số thuốc. 

Ngay cả ngủ ít cũng làm giảm testosterone. Người ta thấy những nam giới trẻ, khỏe chỉ ngủ khoảng 5 giờ mỗi đêm trong vòng một tuần cũng có thể khiến lượng testosterone ban ngày giảm khoảng 10% - 15%. Biết vậy để thấy đôi khi vấn đề không phải là chuyện “mình già nhanh quá”, mà là cơ thể đang thiếu ngủ, căng thẳng hay... thừa mỡ bụng.

Ngộ nhận 3: Xét nghiệm một lần là biết ngay mình có thiếu testosterone hay không

Đây là hiểu lầm phổ biến khiến nhiều người tự làm mình hoang mang. Thấy kết quả xét nghiệm testosterone máu hơi thấp là lo lắng; ngược lại, thấy kết quả bình thường là yên tâm. Nhưng testosterone không phải con số hằng định mà thay đổi theo từng thời điểm trong ngày, giấc ngủ, bệnh cấp tính và phụ thuộc nhiều yếu tố khác. Vì thế, các khuyến cáo chuyên môn không chẩn đoán thiếu testosterone chỉ bằng một lần xét nghiệm bất kỳ. 

Hiệp hội Tiết niệu Hoa Kỳ (American Urological Association) khuyến cáo chỉ nên chẩn đoán khi người bệnh có triệu chứng phù hợp kết hợp với xét nghiệm testosterone thấp được xác nhận lập lại vào buổi sáng. Nói đơn giản, bác sĩ không nhìn một kết quả xét nghiệm mà kết luận ngay. Họ phải dựa trên triệu chứng, thời điểm lấy máu và bối cảnh sức khỏe của người bệnh trước khi đưa ra kết luận sau cùng.

Testosterone máu không phải con số hằng định mà thay đổi theo từng thời điểm trong ngày. Ảnh: Canva

Ngộ nhận 4: Testosterone là ‘thần dược’, sử dụng là khỏe lại toàn diện

Liệu pháp thay thế testosterone (Testosterone Replacement Therapy - TRT) có thể hữu ích với người thật sự thiếu testosterone, nhưng nó không phải... ‘chiếc đũa thần’ có thể giải quyết mọi thứ. Thật vậy, testosterone giúp cải thiện một số vấn đề như ham muốn, một phần chức năng tình dục, khối cơ, xương hoặc cảm giác khỏe hơn ở đúng đối tượng. Tuy nhiên, nó không thể thay thế giấc ngủ, điều chỉnh lối sống và cũng không thể “xóa sạch” mọi nguyên nhân khiến người đàn ông cảm thấy mình xuống phong độ. 

Trong thực tế những chuyện rất cơ bản như giảm cân, ngủ đủ, tập luyện đều đặn và kiểm soát bệnh nền đôi khi lại cải thiện testosterone rõ rệt hơn. Nói cách khác, có những nam giới không cần đến “mũi tiêm cứu rỗi” mà chỉ cần bắt đầu bằng việc đi ngủ sớm, tăng cường vận động và bớt sống theo kiểu vắt kiệt cơ thể là có thể giải quyết ngay lập tức những vấn đề của mình.

Ngộ nhận 5: Có thể tự mua testosterone dùng thử, hợp thì dùng tiếp

Đây là hiểu lầm nguy hiểm nhất vì testosterone không phải thực phẩm bổ sung thông thường. Tự dùng theo quảng cáo mạng xã hội hay theo lời truyền miệng có thể khiến bạn bỏ sót nhiều nguyên nhân thật sự đang nằm phía sau như béo phì, đái tháo đường, rối loạn giấc ngủ hay bệnh nội tiết. Chưa kể, điều trị hormone cần được theo dõi bởi bác sĩ vì có những nguy cơ và chống chỉ định rõ ràng. Một vấn đề quan trọng mà nhiều người không để ý là việc dùng testosterone từ bên ngoài có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản. Vì vậy, nam giới đang muốn có con lại càng không nên tự ý dùng. Đừng vì muốn “gia tăng bản lĩnh đàn ông” nhất thời mà làm rối loạn hệ nội tiết và kế hoạch làm cha về sau.

Tự sử dụng testosterone có thể dẫn đến nhiều hậu quả khôn lường. Ảnh: Canva

Kết luận: Về mặt y học, testosterone là hormone quan trọng đối với sức khỏe nam giới, nhưng nó không phải “cây đũa thần” mang lại toàn bộ bản lĩnh đàn ông. Thiếu testosterone là tình trạng có thật, có thể ảnh hưởng đến ham muốn, năng lượng, khối cơ - xương và chất lượng sống của nam giới. Tuy nhiên, chẩn đoán phải dựa trên triệu chứng và xét nghiệm đúng cách; điều trị phải dựa trên cá thể hóa và có sự theo dõi chặt chẽ y khoa. Hiểu đúng về testosterone sẽ giúp nam giới không còn hoang mang hay thần thánh hóa hormone này, thay vào đó biết chăm chút nhiều hơn về cơ thể và lối sống của mình.

Theo TSK số 706