Tình trạng này được gọi là rối loạn cương dương kháng trị (RLCDKT) vì thuốc men, liệu pháp hormone hay tư vấn tâm lý đều không mang lại kết quả, khiến người bệnh rơi vào cảm giác bế tắc.

Cơ chế cương không còn vận hành đúng cách

Cương dương là kết quả của một chuỗi phản ứng sinh học phức tạp giữa não bộ, thần kinh, hormone, mạch máu và mô cương. Khi có kích thích tình dục, nitric oxide (NO) được giải phóng làm giãn cơ trơn, máu dồn về dương vật, các tĩnh mạch bị chèn ép lại và duy trì sự cứng.

Nếu bất kỳ khâu nào trong chuỗi này trục trặc - từ thiếu NO, tổn thương dây thần kinh, rối loạn nội tiết đến xơ vữa mạch máu - khả năng cương sẽ giảm rõ rệt. Khi tình trạng này không cải thiện, dù đã điều trị đầy đủ bằng thuốc ức chế PDE5, RLCDKT là hệ quả tất yếu

Năm 2020, nghiên cứu của Carson và cộng sự công bố trên Journal of Sexual Medicine ghi nhận 28% bệnh nhân RLC không đáp ứng với thuốc ức chế PDE5 dù dùng đúng liều, đúng thời điểm và không có bệnh kèm nặng. Điều này cho thấy kháng trị không phải hiếm gặp và có xu hướng gia tăng ở nam giới có bệnh lý mạn tính như đái tháo đường, cao huyết áp, rối loạn mỡ máu.

Vì sao cơ thể “kháng trị”?

RLCDKT không phải ngẫu nhiên xảy ra. Nó thường là hậu quả tích lũy của nhiều yếu tố bệnh lý và tâm lý cùng tồn tại, khiến quá trình cương bị cản trở ở nhiều mức độ khác nhau. Những nguyên nhân sau thường dẫn đến RLCDKT:

- Tổn thương mạch máu: Thành mạch máu bị xơ vữa, giảm tính đàn hồi khiến lưu lượng máu đến thể hang giảm. Một nghiên cứu đăng trên Urology năm 2009 ghi nhận hơn 50% bệnh nhân RLCKT có rối loạn nội mô, làm giảm sản xuất NO đến 40% khiến thuốc ức chế PDE5 gần như “vô hiệu”.

- Tổn thương thần kinh: Những người từng phẫu thuật tuyến tiền liệt, cột sống hoặc vùng chậu thường bị ảnh hưởng dây thần kinh hang dương vật. Mất tín hiệu thần kinh khiến dương vật không thể nhận mệnh lệnh “cương” dù vẫn có kích thích.

- Thiếu hụt nội tiết tố: Testosterone là hormone duy trì ham muốn và phản ứng cương. Nghiên cứu ghi nhận nếu nam giới có testosterone thấp hơn 10 nmol/L thì khả năng thất bại điều trị cao gấp 2,3 lần so với nhóm bình thường. Khi nồng độ hormone này suy giảm kéo dài, khả năng đáp ứng thuốc ức chế PDE5 gần như mất hẳn.

- Tâm lý và hành vi: Không ít bệnh nhân RLC rơi vào vòng xoáy thất bại - lo lắng - mất tự tin - né tránh quan hệ. Căng thẳng và trầm cảm làm tuyến thượng thận tăng tiết cortisol, ức chế testosterone và giảm tín hiệu thần kinh tình dục. Nghiên cứu của Heiman đăng trên Journal of Sexual Medicine năm 2018 nhận thấy có đến 35% bệnh nhân RLCDKT có nguyên nhân tâm lý chi phối, trong khi thể chất của họ hoàn toàn bình thường!.

- Thuốc không còn tác dụng: Thuốc ức chế PDE5 là lựa chọn đầu tiên, nhưng không phải “thần dược”. Nhiều bệnh nhân dùng thuốc sai thời điểm, sau bữa ăn no hoặc thiếu kích thích tình dục nên tưởng rằng thuốc “vô hiệu”. Theo nghiên cứu của Shabsigh công bố trên BJU International năm 2017, 42% ca thất bại là do bệnh mạch máu, 28% do dùng thuốc sai cách và chỉ 15% là kháng thực sự. Điều đó nghĩa là hơn một nửa trường hợp vẫn có thể cải thiện nếu bệnh nhân được bác sĩ hướng dẫn đúng cách và điều chỉnh phác đồ phù hợp.

Sử dụng thuốc theo đúng liều lượng của bác sĩ. Ảnh: Canva

Giải pháp cho RLCDKT

Khi thuốc uống không còn hiệu quả, y học hiện đại có nhiều lựa chọn khác, từ can thiệp tại chỗ, điều trị hormone, đến công nghệ tái tạo mô.

- Tiêm thuốc vào thể hang: Trong phương pháp này, bác sĩ tiêm trực tiếp alprostadil hoặc hỗn hợp papaverine - phentolamine vào thể hang, giúp giãn mạch cục bộ và tạo cương tức thì. Một khảo sát trên European Urology cho thấy 70-85% bệnh nhân RLCKT cải thiện rõ rệt sau 4 tuần điều trị bằng cách tiêm thuốc vào thể hang, đặc biệt ở nhóm bệnh nhân đái tháo đường hoặc sau phẫu thuật vùng chậu. Tuy nhiên, bệnh nhân cần được hướng dẫn kỹ để tránh các biến chứng như tụ máu hay cương đau kéo dài.

- Thiết bị hút chân không: Thiết bị tạo áp lực âm để hút máu vào dương vật rồi đặt vòng giữ cương. Dù không mang lại cảm giác tự nhiên nhưng đây là liệu pháp an toàn, không xâm lấn, có thể đạt hiệu quả đến 65-70%.

- Liệu pháp hormone (TRT): Khi nồng độ testosterone thấp, việc bổ sung giúp khôi phục phản ứng sinh lý và tăng hiệu quả thuốc. Tỷ lệ cải thiện chức năng cương có thể tăng từ 33% lên 65% khi kết hợp TRT với tadalafil.

- Tiêm botox vào thể hang: Gần đây, botox (botulinum toxin A) - loại độc tố vốn dùng trong thẩm mỹ - được chứng minh có thể giãn cơ trơn và tăng lưu lượng máu dương vật. Theo một công bố trên Andrology vào năm 2021, 62% bệnh nhân RLCDKT cải thiện điểm IIEF-5 trung bình 6 điểm sau tiêm 100 đơn vị botox, với hiệu quả duy trì 6-9 tháng. Tác dụng phụ nhẹ, không gây đau hay ảnh hưởng mô cương, giúp cho phương pháp này trở thành lựa chọn trung gian giữa thuốc và phẫu thuật.

- Cấy ghép thể hang nhân tạo: Đây là lựa chọn cuối cùng cho bệnh nhân mất hoàn toàn khả năng cương. Thiết bị có thể là loại bán cứng hoặc bơm hơi. Theo một nghiên cứu đăng trên Urology Clinics of North America, 87% bệnh nhân và 82% bạn đời hài lòng sau phẫu thuật, tỷ lệ biến chứng thấp (dưới 5%). Dù chi phí cao, nhưng đây là “phao cứu sinh” cho những trường hợp kháng trị thực sự.

Theo TSK số 701