Chủ quan nghĩ mình khỏe mạnh

Là doanh nhân thành đạt, ngoại hình khỏe mạnh, anh X., sinh năm 1976, không bao giờ nghĩ mình đang mắc bệnh tim nặng. Trong một lần “thấy mệt” trong người, anh đi khám bệnh và bác sĩ nghi tim anh có vấn đề. Chuyển đến Viện Tim TP.HCM để tầm soát chuyên sâu vào tháng 3 năm nay, anh được bác sĩ chẩn đoán “Hở van hai lá nặng kèm suy tim”. Trò chuyện với bác sĩ, anh X. cho biết từ một năm nay sức khỏe có phần giảm sút, nhưng nghĩ có lẽ do công việc nhiều, nên anh không bao giờ đi kiểm tra sức khỏe.

Viện Tim TP.HCM có thể cung cấp nhiều gói tầm soát bệnh tim mạch từ cơ bản đến chuyên sâu. Ảnh: VT

BS.CK2 Trần Thị Huỳnh Nga, Trưởng Khoa Vật lý trị liệu - Phục hồi chức năng Viện Tim TP.HCM, người phát hiện bệnh của anh X. chia sẻ: “Như mọi bộ phận trong người, trái tim và các mạch máu cũng lão hóa theo thời gian. Ở bệnh nhân này, do lớn tuổi nên các dây chằng giữ van tim 2 lá bị thoái hóa và đứt rời. Vì thế, van tim không đóng kín, dẫn tới hở van. Nếu phát hiện sớm, bệnh nhân sẽ được bác sĩ hướng dẫn chế độ thuốc men và sinh hoạt phù hợp nhằm làm chậm tiến triển bệnh. Ngược lại, nếu phát hiện muộn, tim bị suy, giãn nở và có thể cần đến phẫu thuật sớm”.

Ngày nay, khi nói đến bệnh tim mạch, người ta thường nghĩ đến những biến cố nghiêm trọng như đột quỵ hay nhồi máu cơ tim nhưng không nghĩ rằng con người còn đối mặt nhiều vấn đề tim mạch khác, và chúng cũng cần được phát hiện sớm để ngăn ngừa tiến triển.

Tăng huyết áp là thí dụ. Thống kê của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) ghi nhận vào năm 2024 có khoảng 1,4 tỷ người trưởng thành (30-79 tuổi) trên toàn cầu mắc tăng huyết áp, chiếm 33% dân số, nghĩa là cứ 10 người trong độ tuổi này có đến 3 người mắc bệnh. Trớ trêu thay gần một nửa số đó lại không nghĩ mình có bệnh, không kiểm tra huyết áp, dù đây là một việc khá đơn giản.

Rối loạn mỡ (lipid) máu, vấn đề tim mạch phổ biến thời nay cũng ít người xem nhẹ. Thống kê của Liên đoàn Tim mạch thế giới (WHF) ghi nhận tình trạng cholesterol toàn phần cao ảnh hưởng đến 39% người trưởng thành trên toàn cầu, cướp đi sinh mạng của 4,4 triệu người mỗi năm. Đáng lưu ý, trong năm 2019 nếu xét theo khu vực, số ca tử vong này đã giảm ở các nước phát triển phương Tây nhưng lại tăng hơn gấp đôi ở Đông Nam Á, thậm chí gấp ba ở Đông Á.

PGS.TS.BS Nguyễn Thượng Nghĩa, nguyên Trưởng khoa Tim mạch can thiệp, cố vấn chuyên môn Bệnh viện Chợ Rẫy TP.HCM, cho biết: “Dân gian thường quan niệm tăng huyết áp hay mỡ máu cao chỉ có ở những người mập mạp, nhậu nhẹt, hút thuốc lá và không nghĩ rằng người ốm hay sinh hoạt lành mạnh cũng có thể mắc bệnh. Tôi gặp nhiều người bề ngoài khỏe mạnh nhưng có những vấn đề này. Do phát hiện muộn, bệnh thường gây ra những hậu quả nghiêm trọng”.

Phát hiện bệnh tim mạch càng sớm càng tốt

Năm 2021, anh T., 65 tuổi, ngụ tại phường Xuân Hòa - TP.HCM, trải qua một sự cố tim mạch đáng nhớ. Anh chia sẻ: “Một tối nọ, trong lúc xem TV ở nhà, tôi thấy vã mồ hôi và đau nhói ngực khủng khiếp, được người nhà chở vào bệnh viện cấp cứu, tôi được bác sĩ chẩn đoán nhồi máu cơ tim cấp và được đặt 3 stent mạch vành. Là dân thể thao, không nhậu nhẹt, không hút thuốc lá, tôi không bao giờ nghĩ mình có bệnh và chưa đi kiểm tra sức khỏe lần nào”.

Một ngày cuối tháng qua, tại Phòng khám dịch vụ của Viện Tim TP.HCM, tranh thủ nghỉ giải lao giữa giờ khám, BS.CK2 Lê Phát Tài cho biết: “Ít người đến đây chủ động tầm soát bệnh tim mạch. Người đến khám lần đầu thường vì những lý do như thấy mệt trong người, khám ở một cơ sở y tế khác thấy bất thường nên đến khám chuyên sâu, điều trị ở tuyến dưới không thuyên giảm hoặc nhân một vụ việc đình đám trên truyền thông như người nổi tiếng đột tử”.

Tuy nhiên, tầm soát bệnh tim mạch ngày càng được y học đề cao vì lợi ích của nó. Mới nhất, tháng 3 vừa qua, Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA) và Trường Tim mạch Hoa Kỳ (ACC) ban hành khuyến cáo mới nhất tập trung vào việc kiểm soát rối loạn mỡ máu hay mức độ bất thường các chất béo trong máu như cholesterol và triglyceride. Theo đó, mỗi người lớn nên được xét nghiệm lipoprotein(a) một lần vì protein này có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim, bất kể nồng độ lipid khác như thế nào. Khuyến cáo cũng khuyên các bác sĩ nên bắt đầu tầm soát và điều trị cho bệnh nhân từ tuổi 30, sớm hơn nhiều so với trước đây, nhằm phòng ngừa nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ ngày càng tăng.

Theo WHO, trong năm 2022 có gần 20 triệu người chết vì bệnh tim mạch (85% do nhồi máu cơ tim và đột quỵ), chiếm 32% tổng số ca tử vong toàn cầu. WHO cũng cho biết hầu hết bệnh tim mạch có thể phòng ngừa bằng cách giải quyết các yếu tố nguy cơ về hành vi và môi trường như sử dụng thuốc lá, chế độ ăn uống không lành mạnh (nhiều muối, đường và chất béo) và béo phì, thiếu vận động thể chất, lạm dụng rượu và ô nhiễm không khí. Điều quan trọng nhất là phát hiện bệnh tim mạch càng sớm càng tốt để có thể bắt đầu điều trị bằng tư vấn và thuốc.

Theo TSK số 706