Đầu tháng 6/2026, tại ngôi nhà nhỏ ở trung tâm TP.HCM, chị Thanh Xuân(*) tiếp đón người viết với nụ cười rạng rỡ và bề ngoài như một người bình thường. Sẽ bất ngờ với mọi người nếu biết rằng người phụ nữ này mắc một bệnh tim phức tạp và trải qua gần cả cuộc đời để chữa trị.

Hơn 30 năm trời điều trị ở Viện Tim TP.HCM bằng nhiều kỹ thuật kinh điển lẫn hiện đại, bệnh nhân vẫn có một cuộc sống tốt đẹp phía trước. Ảnh minh họa: Thảo Vy (thực hiện bởi AI).

Nơi cuộc sống hồi sinh
Sinh năm 1971, dù đi khám bác sĩ nhiều lần, nhưng suốt những năm thơ ấu và đi học chị Xuân vẫn không biết mình mắc bệnh tim vì gia đình giấu kín. Chỉ có một điều chị nhớ rõ, khi đó mình gầy yếu và mỗi lần đến giờ thể dục giáo viên luôn cho chị miễn tập. Phải đến khi xong trung học, chị Xuân mới biết mình có bệnh tim bẩm sinh, nhưng cũng không biết nó phức tạp thế nào. Đầu những năm 1990, đất nước còn khó khăn, ban ngày chị đi làm, tối học đại học tại chức. Ngày nọ, có người khuyên chị đi khám tim tại Viện Tim TP.HCM vừa mới mở.

Chị nhớ lại: “Bệnh nhân đông lắm, tôi chờ đến cuối giờ chiều nhưng vẫn chưa đến lượt. Sốt ruột quá, tôi bạo dạn đẩy cửa vào một phòng khám và may mắn được bác sĩ khám ngay. Bác sĩ nói bệnh tim tôi nặng lắm, cần phẫu thuật”.

Năm 1993, chị Xuân lên bàn mổ lần đầu. Người mổ chính cho chị ngày đó là giáo sư Alain Carpentier, đồng sáng lập Viện Tim. Chị được sửa van tim và mang máy trợ tim (máy tạo nhịp tim-NV). Đây cũng là ca mổ tim thứ 11 của vị bác sĩ người Pháp này cho người Việt Nam. Mười ca đầu tiên, bệnh nhân được đưa sang Pháp mổ vì khi đó ngành phẫu thuật tim bẩm sinh nước nhà chưa mấy phát triển.

Bốn năm sau, năm 1997, chị Xuân mổ tim lần hai. Lần này cũng giáo sư Carpentier mổ nhưng gặp trục trặc về người cho máu. Chị nói: “Tôi không tìm được máu phù hợp, do phải mổ ngay nên bệnh viện phải huy động khẩn cấp người cho. May mắn cũng tìm được 4 người cho máu, trong đó có một nhân viên bệnh viện. Lần mổ này kéo dài từ sáng đến tối. Máu mất nhiều lắm, thậm chí một bác sĩ phẫu thuật phải hiến máu thêm cho tôi”.

PGS.TS.BS Phạm Nguyễn Vinh, nguyên Phó giám đốc Viện Tim TP.HCM, người theo dõi bệnh của chị Xuân từ ngày đầu tiên đến hiện tại, cho biết chị bị “Kênh nhĩ thất”(**), một dạng khiếm khuyết tim bẩm sinh với sự xuất hiện lỗ thông giữa các buồng tim và các vấn đề về van tim.

Ca mổ lần 2 giúp bệnh nhân sống khỏe được 7 năm. Năm 2004 chị Xuân phải mổ hai lần chỉ cách nhau vài tháng. Chị kể: “Trong một lần đi đường, tôi thấy tối sầm và ngã xuống đường. Vào Viện Tim cấp cứu, bác sĩ kiểm tra, nói trái tim của tôi đập không tốt dù mang máy trợ tim. Hai lần mổ liên tiếp sau đó tôi được thay van 2 lá và van động mạch chủ”.

Sau lần mổ thứ 4, trái tim của chị Xuân hoạt động suôn sẻ trong hơn 20 năm trời dù cứ mỗi 10 năm chị phải thay máy trợ tim một lần. Giữa năm qua, trong khi làm việc ở công ty, chị bỗng thấy tim đập quá nhanh.

Vào Viện Tim khám, bác sĩ nói chị bị loạn nhịp lẫn suy tim. Lần đó bác sĩ định cấy vào người chị thiết bị CRT tái đồng bộ tim 3 buồng có cả chức năng phá rung tim. Thế nhưng, do bất thường tim quá nhiều, ý định này không thể thực hiện, chị chỉ được cấy máy phá rung tim bình thường.

Vào ra Viện Tim TP.HCM nhiều lần trong hơn 30 năm trời, khi tôi hỏi chị Xuân ấn tượng điều gì nhất ở đây. Chị nói: “Cứ mỗi lần vào bệnh viện, ngay cả những lúc nguy kịch nhất, em luôn có niềm tin đây là nơi cuộc sống sẽ được hồi sinh. Mọi người ở đây, từ bác sĩ, điều dưỡng đến y công, ai cũng nhẹ nhàng và thương yêu em”.

Điều trị tim bằng công nghệ hiện đại
Cứ tưởng sức khỏe chị Xuân được suôn sẻ thì một ngày của tháng 5 năm nay trái tim lại 'thách thức' chị, lần này là cơn nhịp nhanh trên thất - tình trạng cực kỳ nguy hiểm nếu không được giải quyết kịp thời.

Vào Viện Tim cấp cứu, chị Xuân được hội chẩn và các bác sĩ xác định giải pháp điều trị tốt nhất là triệt đốt rối loạn nhịp tim. Là đơn vị chuyên sâu về điện sinh lý tim, ê-kíp bác sĩ điều trị xác định việc can thiệp trên một cấu trúc dị tật tim bẩm sinh phức tạp, đã qua 4 lần đại phẫu, và có tình trạng suy tim tiến triển là một thách thức rất lớn.

Để giải quyết bài toán chuyên môn, ê-kíp thực hiện quyết định ứng dụng hệ thống dựng bản đồ điện học và hình ảnh ba chiều (3D) nhằm tối ưu hóa sự an toàn cho ca can thiệp. Tính năng vượt trội của công nghệ 3D này cho phép tái tạo chi tiết hình thái học các buồng tim theo thời gian thực, giúp ê-kíp định vị chính xác vị trí khởi phát cơn nhịp nhanh thất, điều hướng ống thông tiếp cận vùng tổn thương an toàn và triệt đốt hiệu quả.

Ca can thiệp diễn ra cuối tháng 5 qua, thành công và nhanh hơn cách làm trước đây. Tuy nhiên, các bác sĩ biết rằng đây chỉ là giải pháp tình thế nhằm bảo vệ bệnh nhân trước nguy cơ đột tử. Nếu không giải quyết được bài toán lớn là tình trạng suy tim tiến triển nặng, cuộc sống của chị Xuân sẽ gặp rất nhiều khó khăn.

Ca can thiệp chỉ là giải pháp tình thế nhằm bảo vệ bệnh nhân trước nguy cơ đột tử. Ảnh minh họa: Canva. 

ThS.BS.CK2 Lê Phát Tài, người tham gia can thiệp điện sinh lý cho chị Xuân, giải thích: “Tình trạng suy tim tiến triển của bệnh nhân là hệ quả tất yếu sau hơn nửa thế kỷ trái tim phải gồng gánh những tổn thương tim bẩm sinh. Để cải thiện, giải pháp cốt lõi là cấy máy tái đồng bộ tim nhằm giúp các buồng tim phối hợp co bóp nhịp nhàng trở lại. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất là phải dò tìm được hệ thống dẫn truyền tự nhiên của tim để đặt điện cực vào vị trí tối ưu. Trên nền cơ tim chi chít sẹo xơ sau 4 lần đại phẫu, nỗ lực này không khác gì ‘mò kim đáy biển’”.
Đúng như dự đoán, ca can thiệp vào ngày 18/6 vừa qua đòi hỏi sự kiên nhẫn và sự chính xác tuyệt đối từ các bác sĩ. Sau gần 4 giờ làm việc tỉ mỉ, họ đã định vị và đưa điện cực tiếp cận chính xác vào đường dẫn truyền điện tim của người bệnh. Bốn ngày sau thủ thuật, các thông số kiểm tra máy đều đạt mức tối ưu. Đặc biệt, phân suất tống máu (EF) - chỉ số đánh giá chức năng bơm máu của tim - tăng lên rõ rệt, vượt xa kỳ vọng ban đầu của ê-kíp điều trị.

Nhưng không chỉ có những thông số máy móc xác nhận một cách khách quan, chính bản thân người bệnh cũng đang cảm nhận rõ rệt một sự thay đổi kỳ diệu trong cơ thể mình.

Ngày 22/6, tại một phòng bệnh của Viện Tim TP.HCM, trong lúc chờ làm thủ tục xuất viện, chị Xuân nhẹ nhàng chia sẻ với vị bác sĩ khám cho mình: “Từ khi đặt thiết bị đến giờ, trái tim của em đập êm quá. Em không còn cảm thấy tim đập thình thịch, gắng sức một cách mệt mỏi như hàng chục năm qua nữa”.

(*) Tên được thay đổi để bảo đảm sự riêng tư của bệnh nhân.
 (**) Đọc thêm bài “Kênh nhĩ thất: Bệnh của trái tim chưa phát triển hoàn chỉnh” sau trang này.

Theo TSK số 708