Tăng huyết áp ẩn giấu và tăng huyết áp áo choàng trắng: Cả hai đều nguy hiểm

31/12/2025 GMT+0700

Tăng huyết áp ẩn giấu và tăng huyết áp áo choàng trắng: Cả hai đều nguy hiểm

TS.BS BÙI MINH TRẠNG

Tại Hội nghị Tăng huyết áp Việt Nam lần thứ VII tổ chức tại TP.HCM ngày 23/11/2025, GS.TS Huỳnh Văn Minh, Chủ tịch Hội Tim mạch Việt Nam, Chủ tịch Phân hội Tăng huyết áp Việt Nam, cho biết tăng huyết áp (THA) hiện là yếu tố nguy cơ lớn nhất dẫn đến tử vong và gánh nặng bệnh tật toàn cầu.

1/5 người Việt trưởng thành có THA

Ước tính có khoảng 1,4 tỷ người trưởng thành trên toàn thế giới bị THA. Trong số này, khoảng 2/3 sống ở các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình. Khoảng 46% người trưởng thành bị THA không biết rằng mình mắc bệnh. Ở người trưởng thành đã bị THA, chỉ 42% được chẩn đoán và điều trị.

Huyết áp tâm thu cao được cho là nguyên nhân gây ra gần 11 triệu ca tử vong vào năm 2021 trên toàn cầu. Tỷ lệ tử vong chuẩn hóa theo độ tuổi do huyết áp tâm thu cao chiếm cao nhất ở Trung Á, tiếp theo là Đông Âu, Trung Phi Cận Sahara, Bắc Phi và Trung Đông.

Tại Việt Nam, Bộ Y tế ghi nhận có khoảng 12 triệu người mắc THA, tương đương 5 người trưởng thành có 1 người THA. Hơn 50% trong số người THA chưa được phát hiện và trên 70% chưa được điều trị. Mặc dù vậy, tỷ lệ người mắc THA trong cộng đồng đang có xu hướng gia tăng và trẻ hóa. Nguyên nhân được cho là do lối sống không lành mạnh như hút thuốc lá, uống rượu bia, ít vận động ở giới trẻ.

THA là nguyên nhân hàng đầu gây ra các biến chứng nghiêm trọng như tai biến mạch máu não, nhồi máu cơ tim và suy tim, chiếm hơn 35% tổng số ca tử vong toàn quốc. Dù là bệnh có thể kiểm soát và chung sống hòa bình, nhưng THA thường kèm các bệnh đồng mắc như bệnh thận mạn, đái tháo đường, rối loạn lipit máu.

Hiện tượng THA áo choàng trắng

Giả thuyết là người đó có phản ứng lo âu hoặc stress cấp khi gặp nhân viên y tế hoặc môi trường bệnh viện. Việc này dẫn đến hoạt hóa hệ giao cảm, tăng tiết catecholamine đưa đến tăng nhịp tim và huyết áp thoáng qua.

THA áo choàng trắng phổ biến ở người lớn tuổi, nữ giới hoặc người lo âu hoặc nhạy cảm stress. Ảnh: Canva

THA áo choàng trắng phổ biến ở người lớn tuổi, nữ giới hoặc người lo âu hoặc nhạy cảm stress. Các chuyên gia đưa ra chẩn đoán dựa trên việc đo huyết áp phòng khám lớn hơn 140/90 mmHg nhưng đo holter huyết áp hoặc đo tại nhà cho kết quả bình thường.

Trước đây THA áo choàng trắng được xem là “lành tính”, nhưng nhiều nghiên cứu gần đây cho thấy tiềm ẩn một số nguy cơ: Tiến triển thành THA thật sự cao hơn người bình thường (khoảng 30–45%); tăng nguy cơ tổn thương cơ quan đích mức độ nhẹ (dày thất trái, xơ cứng động mạch); nguy cơ tim mạch nhiều hơn người bình thường, nhưng thấp hơn THA thật sự.

Câu hỏi đặt ra là xử lý hiện tượng trên như thế nào, bởi nếu không điều trị thì có thể xảy ra nguy cơ cao bệnh tim mạch, nhưng nếu điều trị vội thì tốn kém và gặp tác dụng phụ của thuốc. Thời gian qua nhiều nghiên cứu toàn cầu và các hiệp hội tim mạch thế giới (như AHA, ACC) đã thay đổi cách thức tiếp cận vấn đề trên. Một số câu hỏi thực tiễn cho hiện tượng THA áo choàng trắng đã được giải đáp là:

- Ai cần đo huyết áp tại nhà hoặc đo bằng holter huyết áp 24 giờ? Tất cả bệnh nhân có THA ở phòng khám nhưng không rõ ràng (một vài lần). Những người này nên xác định bằng holter huyết áp 24 giờ nếu có thể hoặc đo huyết áp tại nhà nhiều lần trong vài ngày trong tuần.

- Khi nào không dùng thuốc? Nếu đo holter huyết áp 24 giờ hoặc đo tại nhà bình thường, không có tổn thương cơ quan đích hoặc yếu tố nguy cơ tim mạch cao, có thể không cần bắt đầu dùng thuốc ngay. Thay vào đó, nên theo dõi huyết áp định kỳ và điều chỉnh lối sống (giảm muối, kiểm soát cân nặng, vận động, giảm stress...).

- Khi nào cân nhắc điều trị bằng thuốc? Nếu có tổn thương cơ quan đích (dày thất trái, vi đạm niệu, xơ vữa), bệnh mạch vành, đái tháo đường với tổn thương đích, hoặc nếu đo holter huyết áp 24 giờ cho thấy giá trị gần ngưỡng cao hoặc có xu hướng tăng theo thời gian thì nên cân nhắc điều trị.

- Theo dõi thế nào? Khuyến nghị holter huyết áp 24 giờ mỗi 6 - 12 tháng hoặc sớm hơn nếu có thay đổi lâm sàng.

THA ẩn giấu gây biến chứng như THA thật sự

THA ẩn giấu (Masked Hypertension) là tình trạng huyết áp bình thường khi đo tại phòng khám nhưng tăng khi đo tại nhà hoặc trên holter huyết áp 24 giờ. Đây là vấn đề quan trọng vì nguy cơ tim mạch của THA ẩn giấu gần tương đương hoặc chỉ thấp hơn chút so với THA thật sự, đặc biệt dễ bị bỏ sót. Đó là những bệnh nhân khi đo huyết áp phòng khám dưới 140/90 mmHg nhưng khi đo qua holter huyết áp 24 giờ hoặc đo tại nhà thì vượt ngưỡng để chẩn đoán THA.

Theo các chuyên gia, cơ chế của hiện tượng này là do hoạt động giao cảm tăng ngoài phòng khám (stress công việc, vận động, đi lại). Bên cạnh đó là hiệu ứng “bình yên phòng khám” khi môi trường y tế làm bệnh nhân thư giãn đưa đến giảm huyết áp. Hơn nữa, việc đo ở phòng khám không đủ nhạy vì chỉ ghi nhận thời điểm bệnh nhân nghỉ. Các yếu tố có liên quan đến hiện tượng THA ẩn giấu gồm: hút thuốc lá, uống rượu, hội chứng chuyển hóa, tăng đường huyết, rối loạn giấc ngủ.

Thay đổi lối sống là một trong những giải pháp cần thiết để điều trị tăng huyết áp ẩn giấu. Ảnh: Canva

Người ta ghi nhận tỉ lệ THA ẩn giấu dao động từ 10-20% ở người trưởng thành, 20-35% ở người có yếu tố nguy cơ tim mạch. Các nhóm đối tượng dễ gặp là nam giới, người trẻ – trung niên, người hút thuốc, người BMI cao, béo bụng, đái tháo đường hoặc tiền đái tháo đường, bệnh thận mạn giai đoạn sớm, người có chỉ số huyết áp phòng khám “giáp ranh” (120–139/80–89 mmHg).

Nhiều nghiên cứu cho thấy THA ẩn giấu nguy hiểm hơn THA áo choàng trắng vì một số nguy cơ: Biến cố tim mạch tương đương hoặc chỉ thấp hơn chút so với THA bền vững, tổn thương cơ quan đích cao hơn người thật sự có huyết áp bình thường, nguy cơ tiến triển thành THA thật sự trong vòng vài năm.

Chẩn đoán trong thực hành lâm sàng khi gặp người có huyết áp “giáp ranh” hoặc bệnh nhân có yếu tố nguy cơ cao hoặc đã có tổn thương cơ quan đích nhưng huyết áp ở phòng khám bình thường thì bắt buộc đo holter huyết áp 24 giờ hoặc đo huyết áp ở phòng khám 2–3 lần trong vài lần khám khác nhau. Đo holter huyết áp 24 giờ vẫn là tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán THA ẩn giấu.

XỬ TRÍ VỚI THA ẨN GIẤU

Ngược lại với THA áo choàng trắng, hầu hết bệnh nhân THA ẩn giấu đều cần điều trị thuốc, vì đây được xem như một dạng THA thật sự. Chiến lược xử lý gồm: Dùng thuốc hạ áp theo đúng phác đồ tùy đối tượng, điều chỉnh lối sống tích cực, theo dõi huyết áp tại nhà định kỳ và mục tiêu huyết áp giống bệnh nhân THA thật sự (tùy theo tuổi, bệnh nền).

Một số nghiên cứu đơn tại các bệnh viện nước ta cho thấy tỉ lệ THA ẩn giấu ở nhóm nguy cơ cao dao động 15–30%, sử dụng chẩn đoán bằng holter huyết áp 24 giờ. Các yếu tố liên quan tương tự các nghiên cứu trên thế giới gồm: BMI, đái tháo đường, hút thuốc, rối loạn lipid. Tuy nhiên, chúng ta thiếu những nghiên cứu theo dõi dài hạn về biến cố tim mạch và tiến triển THA.

Theo TSK số 701

Ý kiến của bạn

{% item.name %}

{% item.comment %}

Biến cố tim mạch▶️

Tăng huyết áp ẩn giấu và tăng huyết áp áo choàng trắng: Cả hai đều nguy hiểm

Nghịch lý yếu tố nguy cơ tim mạch ở người cao tuổi

7 thay đổi nhỏ giúp giảm nguy cơ bệnh tim mạch

Người trẻ cũng cần tầm soát nguy cơ nhồi máu cơ tim

Ăn uống thế nào vào ngày nắng nóng?

Bài cùng chuyên mục

Áp dụng chánh niệm trong điều trị rối loạn tình dục nam

Tại sao bệnh cảm lại nặng hơn vào ban đêm?

Trầm cảm gây hại cho tim mạch

Khi “ngọn lửa đàn ông” tắt ngúm

Trầm cảm, đái tháo đường: “Cặp đôi hoàn cảnh” ít được nói đến

Cảnh giác một số bệnh cuối năm thường gặp ở trẻ

Đọc thêm

Biến cố tim mạch▶️

04/12/2025 00:00:00 GMT+0700

Cuối năm cũ, đầu năm mới luôn là thời điểm căng thẳng khi con người tất bật với công việc, tụ tập giao lưu, vui chơi, ăn uống, nhưng đây cũng là thời điểm dễ xảy ra đột quỵ não và nhồi máu cơ tim.

Tăng huyết áp ẩn giấu và tăng huyết áp áo choàng trắng: Cả hai đều nguy hiểm

31/12/2025 00:00:00 GMT+0700

Nghịch lý yếu tố nguy cơ tim mạch ở người cao tuổi

06/11/2025 00:00:00 GMT+0700

“Nghịch lý yếu tố nguy cơ” (Risk Factor Paradox) trong tim mạch ở người cao tuổi là một hiện tượng thú vị và được nhiều nghiên cứu quốc tế quan tâm, đặc biệt trong bối cảnh già hóa dân số.

7 thay đổi nhỏ giúp giảm nguy cơ bệnh tim mạch

14/08/2025 00:00:00 GMT+0700

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), bệnh tim mạch là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu trên toàn cầu, chiếm 13% số ca tử vong. Tuy nhiên, bằng những điều chỉnh nhỏ đúng đắn sau đây bạn có thể làm giảm đáng kể nguy cơ này.

Người trẻ cũng cần tầm soát nguy cơ nhồi máu cơ tim

23/07/2025 00:00:00 GMT+0700

Trước nay, nhồi máu cơ tim vẫn được nghĩ là vấn đề của người già. Nhưng vài năm gần đây, tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, nhồi máu cơ tim ở người trẻ dưới 45 tuổi là chuyện bình thường.

Ăn uống thế nào vào ngày nắng nóng?

08/07/2025 00:00:00 GMT+0700

Mùa nắng nóng, cơ thể thường mất nước và nhiều thành phần quan trọng khiến chúng ta nhức đầu, chóng mặt, mệt mỏi và chán ăn. Tuân thủ 5 nguyên tắc sau đây bạn có thể tối ưu hóa chế độ ăn uống để thích nghi với thời tiết nóng bức.