1. Đó là một buổi sáng làm việc đầu tuần tháng 1/2026, tại 4 phòng mổ tim của Viện Tim TP.HCM, các bác sĩ, điều dưỡng và kỹ thuật viên tất bật chuẩn bị những ca mổ như thường lệ. Nhưng tại một phòng mổ, một nhân viên y tế chuyển vào một hộp dụng cụ to, dài khác thường. 

Tôi hỏi ThS.BS Hoàng Niên Nhâm, một trong những người tham gia ca mổ:

 - “Bên trong là gì?”.

 - “Đó là dụng cụ chuyên dùng để mổ nội soi 3D”, anh trả lời.

Cũng khác với những phòng mổ còn lại, ở phòng mổ này còn có một màn hình khá lớn đặt trước mặt ê-kíp phẫu thuật để họ quan sát và thực hiện thao tác trên bệnh nhân. 

Hôm đó, bệnh nhân được phẫu thuật là một nam giới, 43 tuổi, nhập viện trong tình trạng khó thở bất thường. Kết quả kiểm tra cho thấy anh bị một chứng nhiễm trùng nào đó trong người, vi khuẩn theo máu đến tim gây viêm nội tâm mạc nhiễm khuẩn, làm đứt dây chằng van hai lá và dẫn đến hở van nặng. Nếu không được can thiệp kịp thời, bệnh nhân có thể gặp nhiều biến chứng khó lường. Sau khi đồng nghiệp thực hiện xong các bước chuẩn bị ban đầu, bác sĩ Nhâm rạch một đường nhỏ cạnh hốc nách bệnh nhân. Anh giải thích:

 - “Trong mổ nội soi 3D, chúng tôi chỉ rạch một đường 3-4cm ở giữa hai xương sườn bệnh nhân mà không rạch một đường dài 20cm giữa ngực và cưa xương ức như cách mổ trước đây. Nhờ thế, trong lúc nằm hồi sức, bệnh nhân không đau đớn nhiều mà vết mổ lại mau lành”. 

Sau đó, qua đường rạch, bác sĩ Nhâm bắt đầu đưa dụng cụ phẫu thuật đi vào khoang ngực và tim bệnh nhân. Dụng cụ là những thanh kim loại dài, mảnh, có phần đầu như chiếc kẹp, xoay chuyển linh hoạt để xử lý trực tiếp tổn thương dưới sự điều khiển của bác sĩ.

Hình ảnh nội soi 3D được phóng đại trên màn hình. Ảnh: B.Y.

Nhưng điều độc đáo nhất của mổ nội soi 3D chính là hình ảnh rõ mồn một của phẫu trường ba chiều mà phẫu thuật viên nhìn thấy trên màn hình qua cặp mắt kính đặc biệt. 

Dừng lại chốc lát, bác sĩ Nhâm nhờ người đưa cho tôi một cặp mắt kính tương tự và nói vui: 

- “Anh mang vào đi rồi trải nghiệm hình ảnh 3 chiều không khác gì xem phim Avatar đang chiếu ngoài rạp”.

Bác sĩ Nhâm nói đúng. Khi đeo mắt kính vào, trước mắt tôi là những hình ảnh không gian 3 chiều sắc nét về cấu trúc bên trong trái tim, từ buồng tim, lá van, cho đến mạch máu, những gì mà trước đây tôi chỉ được mô tả qua sách vở. 

Dụng cụ phẫu thuật đưa đến đâu, người xem nhìn thấy đến đó. Hay hơn nữa, hình ảnh còn được phóng đại, giúp bác sĩ quan sát kỹ lưỡng, không chừa ngóc ngách nào. Nhờ thế, phẫu thuật viên không bỏ sót những tổn thương có thể mắc phải như khi mổ bằng phương pháp cũ do họ chỉ nhìn thấy bằng mắt thường và qua không gian nhỏ hẹp. 

Sau khi dừng lại hồi lâu để kiểm tra các tổn thương và bàn bạc, các bác sĩ thống nhất cách điều trị cho bệnh nhân: Tái tạo van tim 2 lá, cắt bỏ những mô tổn thương do nhiễm trùng, tạo hình vòng van bằng cách gắn vào một vòng van nhân tạo. 

Nếu việc chỉnh sửa và cắt bỏ mô van tổn thương diễn ra trong vòng chưa đầy 5 phút, thì quá trình đặt chỉ gắn vòng van hai lá nhân tạo lại khá lâu vì đòi hỏi sự cẩn thận và tỉ mỉ cao độ. 

Từng học và thực hành nhiều năm kỹ thuật sửa van 2 lá nổi tiếng thế giới do giáo sư Alain Carpentier - người đồng sáng lập Viện Tim TP.HCM - sáng tạo, nên TS.BS Phạm Hữu Minh Nhựt, Trưởng khoa Ngoại 1, thực hiện các động tác thuần thục không khác gì người thợ may lành nghề. 

Bác sĩ Hoàng Niên Nhâm (trái) chuẩn bị tham gia ca mổ. Ảnh: B.Y.

Dưới sự hỗ trợ của đồng nghiệp, anh điều khiển dụng cụ mổ 3D gắp kim, móc từng mũi chỉ quanh vòng van rồi siết chặt lại. Sau khi kết thúc mũi khâu cuối cùng, các bác sĩ kiểm tra lại bằng cách đổ nước vào buồng tim và tiến hành đóng nhĩ trái cho tim đập lại. 

Bác sĩ Nhựt lui lại phía sau và nói với tôi: 

- “Anh thấy đó, kiểm tra độ kín mà không thấy nước trào ngược lại qua van hai lá như lúc chưa sửa van. Nhìn bằng mắt thường không thấy, siêu âm tim không thấy, vậy là ca mổ đã thành công”. 

2. Đầu năm 2025, ban giám đốc Viện Tim TP.HCM triển khai dự án mổ tim nội soi 3D ấp ủ bấy lâu nay. Những trang thiết bị hiện đại nhất thế giới về mổ tim nội soi 3D được nhập từ nước ngoài. Trong thời gian chờ đợi, lần lượt các bác sĩ phẫu thuật được gửi đi ‘học nghề’ tại Bệnh viện Tim Hà Nội, một trong những trung tâm mạnh nhất nước về mổ tim nội soi 3D. 

Cần nói thêm chút lịch sử, cách đây hơn 20 năm, khi mới thành lập, Bệnh viện Tim Hà Nội từng gửi những lứa bác sĩ đầu tiên vào ‘học nghề’ tại Viện Tim TP.HCM suốt nhiều năm trời. Vì thế, có thể nói hai bệnh viện không khác gì ‘anh em một nhà’. Họ chia sẻ cho nhau mọi hiểu biết và kinh nghiệm, không giấu giếm điều gì.

Giữa năm qua, sau khi đội ngũ phẫu thuật viên được huấn luyện thành thạo và trang thiết bị lắp đặt hoàn chỉnh, Viện Tim TP.HCM bắt đầu thực hiện mổ nội soi 3D. Đầu tiên là những ca bệnh đơn giản, sau đó những ca khó và phức tạp. 

Theo bác sĩ Nhựt, sau gần nửa năm triển khai, giờ đây Viện Tim TP.HCM đã có thể mổ được khá nhiều mặt bệnh bằng nội soi 3D từ thay van, tạo hình van, bít thông liên nhĩ hay thông liên thất, cho đến phẫu thuật cắt bỏ u nhầy tâm nhĩ, sửa toàn bộ kênh sàn nhĩ - thất bán phần. 

3. Phẫu thuật tim có lịch sử phát triển hơn 100 năm gắn liền với nhiều phát kiến về công nghệ, nhưng mổ tim hở với nội soi 3D mới phát triển gần đây. Suốt nhiều thập kỷ, mọi phẫu thuật viên tim mạch trên thế giới chỉ biết đến phương pháp truyền thống là cưa xương ức người bệnh theo một đường dài giữa ngực, bộc lộ tim, rồi tiến hành sửa chữa. 

Cách mổ này khiến người bệnh mất máu nhiều, dễ nhiễm trùng sau mổ, thời gian hồi phục lâu, chưa kể người bệnh phải đau vết mổ trong nhiều năm trời và mang mặc cảm nặng nề vì có một vết sẹo dài trước ngực. 

Phải đến năm 2005, mổ tim hở mới biết đến một cải tiến độc đáo gọi là “Phẫu thuật tim xâm lấn tối thiểu” (Minimally Invasive Cardiac Surgery: MICS) do bác sĩ Joseph T. McGinn đề xuất. Trong phương pháp này, phẫu thuật viên chỉ rạch một đường nhỏ 4-5cm ở xương ức hoặc cạnh hốc nách. Nhờ thế ca mổ ít mất máu hơn, người bệnh ít đau đớn và phục hồi nhanh, giảm nguy cơ nhiễm trùng và loại bỏ khả năng không liền xương ức như cách mổ cũ. 

Dụng cụ chuyên dụng cho mổ nội soi 3D. Ảnh: B.Y.

Bác sĩ Nhựt chia sẻ: “MICS là bước ngoặc lớn trong phẫu thuật tim hở, nhưng phẫu thuật viên vẫn bị hạn chế vì phẫu trường nhỏ và chỉ quan sát được bằng mắt thường trên nền không gian 2 chiều. Vì thế, trong một số trường hợp, bác sĩ chưa giải quyết được triệt để tổn thương của người bệnh. Nhưng giờ đây mọi chuyện đã được khắc phục nhờ kỹ thuật mổ nội soi 3D xuất hiện gần đây”. 

Tính đến cuối tháng 12/2025, Viện Tim TP.HCM đã thực hiện được gần 90 ca mổ tim nội soi 3D, tất cả đều thành công tốt đẹp. 

Bước đi ‘thần tốc’ này được lý giải một phần vì các phẫu thuật viên đã thuần thục cách mổ MICS suốt nhiều năm trời, từ đó họ nhanh chóng bắt kịp cách mổ nội soi 3D. Thành công còn đến từ khát khao vươn lên của một lớp bác sĩ trẻ muốn chinh phục những đỉnh cao công nghệ. Nhưng quan trọng nhất, thành công đến từ quyết tâm của ban lãnh đạo bệnh viện, mong muốn giúp người bệnh tiếp cận được những giải pháp điều trị tốt nhất thời đại. 

Được biết, để đáp ứng mục tiêu phát triển chuyên môn và nhu cầu mổ tim nội soi 3D của bệnh nhân, trong năm 2026 này Viện Tim sẽ trang bị thêm một hệ thống tương tự. Đây là tin vui cho người bệnh vì trên cả nước nói chung và TP.HCM nói riêng chỉ có vài cơ sở triển khai được kỹ thuật mổ tim hàng đầu này.

Theo TSK số 703+704