Ngày Xuân bàn cách pha trà thuốc

01/02/2026 GMT+0700

Ngày Xuân bàn cách pha trà thuốc

TS.BS Trương Thị Ngọc Lan, Phó Giám đốc Viện Y dược học dân tộc TP.HCM

Ngày nay “trà thuốc” (còn gọi là trà thảo dược) không còn xa lạ với nhiều người vì tính an toàn, dễ sử dụng và hiệu quả. Nhưng để trà thuốc phát huy tác dụng tốt nhất và không gây ra bất lợi, người dùng cần có những hiểu biết sau.

“Trà thuốc” là sản phẩm gồm một vị hoặc nhiều vị Đông y để pha hoặc sắc và được uống giống như uống trà. Thành phần thuốc trong trà thuốc chủ yếu là các loại lá trà và một số dược liệu tươi hoặc khô nhẹ nhàng, dễ tan khi hãm hoặc sắc, có mùi thơm, dễ bay hơi. Trà thuốc có những ưu điểm chính sau:

Trà thuốc chứa dược liệu nhẹ, dễ hòa tan, giúp nâng cao hiệu quả điều trị. Ảnh: Canva

- Dễ uống, dễ điều chỉnh: Trà thuốc vừa có thể căn cứ theo tình trạng bệnh để biện luận, gia giảm theo triệu chứng, lại có thể lựa chọn cách dùng phù hợp như sắc, pha, hoặc ngâm theo đặc điểm của dược vật theo trình tự nhất định như pha hãm nóng, hoặc sắc rồi hãm lại. Quy trình đơn giản, dễ pha chế, tính đặc hiệu cao, độ linh hoạt lớn. Nó không chỉ giữ được đặc điểm điều trị của thang thuốc truyền thống với hiệu quả rõ ràng, mà còn khắc phục được nhược điểm phiền toái khi nấu sắc thang thuốc, không tiện mang theo, khó uống... phù hợp với cuộc sống hiện đại.

- Hiệu lực thuốc đầy đủ: Các vị thuốc trong trà thuốc chủ yếu là các loại hoa, lá, rễ nhẹ, thân, quả, hạt... là những loại thuốc nhẹ, thành phần có hiệu quả dễ hòa tan sau khi hãm trong nước sôi. Nghiên cứu hiện đại chứng minh rằng nhiều dược liệu chứa tinh dầu có thể bị bay hơi khi đun đến nhiệt độ 30 - 40°C, và thành phần hoạt chất (đặc biệt là loại có tính bay hơi) sẽ dễ bị phân hủy bởi enzym trong điều kiện này khiến hàm lượng hoạt chất giảm, từ đó làm giảm hiệu quả điều trị. Tuy nhiên, trà thuốc lại không có bất lợi này vì tránh được phân hủy do đun nấu kéo dài, từ đó phát huy đầy đủ hiệu quả điều trị của thuốc, nâng cao hiệu quả lâm sàng.

- Linh hoạt tinh tế, vị hòa hoãn:

Trà thuốc thường gồm một vị: như hoa cúc, hoa hòe, sơn tra, đến vài vị phối hợp nhau như các vị hoa cúc, kỷ tử, bàng đại hải, cam thảo. Liều lượng dùng cũng nhỏ khoảng 6 - 9g nên số lượng vị thuốc và liều lượng cũng ít phức tạp hơn trong thang thuốc, giúp tiết kiệm đáng kể dược liệu.

Những lưu ý khi dùng trà thuốc

- Pha trà: Hai phương pháp sử dụng trà thuốc phổ biến là hãm (ngâm) và sắc. Đối với hãm, người ta cho các vị thuốc vào bình trà, đổ nước sôi vào, khuấy nhẹ, đậy nắp lại và ngâm khoảng 10 - 20 phút rồi uống. Sau khi uống hết nước đầu, có thể tiếp tục đổ nước sôi vào để pha tiếp 2 - 3 lần. Còn đối với sắc, các vị thuốc được cho vào ấm, thêm nước, đun sôi 10 - 15 phút, gạn lấy nước, chia uống 2 - 3 lần/ngày, dùng thay nước. Lưu ý, phương pháp sắc được áp dụng cho những loại trà thuốc chứa nhiều vị thuốc, liều lượng lớn, thành phần rắn, khó chiết xuất, vị thuốc bổ dưỡng, thuốc có độ sánh cao, khó ra hoạt chất được hết nếu dùng cách hãm.
- Thời gian uống thuốc: Đối với các chứng bệnh ngoại cảm, nên uống trà thuốc khi bụng đói, sau khi được giữ ấm, ra chút mồ hôi thì ngưng. Trà thuốc có tác dụng bổ dưỡng thì nên uống trước bữa ăn để thuốc được hấp thu đầy đủ, phát huy hiệu quả ích khí cường thân. Đối với những trà thuốc có vị chua, tác dụng kiện tỳ và kích thích tiêu hóa nhẹ thì nên uống sau bữa ăn để giảm kích thích của thuốc đối với niêm mạc tiêu hóa.

Trà thuốc trị bệnh mạn tính đường hô hấp nên uống thường xuyên, tốt nhất là trước khi ngủ, nhấp từng ngụm nhỏ giúp dịu cổ họng, tiêu đàm từ từ và có tác dụng lâu dài. Các vị thuốc có tính chất an thần cũng nên uống trước khi ngủ. Do trà thuốc trị các bệnh hệ thống như tim mạch, gan... nên cần dùng liên tục và nhiều lần, giữ ổn định nồng độ thuốc trong máu, đồng thời giúp thanh nhiệt giải độc, lợi tiểu bài độc nhanh.

Tuân thủ nguyên tắc pha trà thuốc để đem lại hiệu quả tốt nhất. Ảnh: Canva

Sau cùng, đối với phòng bệnh, cần chọn thời điểm uống trà thuốc hợp lý tùy theo mùa bệnh lưu hành. Người cao tuổi và có bệnh mạn tính thì nên uống trà thuốc điều độ, thường xuyên, kiên trì lâu dài để mang lại hiệu quả. Nói chung, trà thuốc nên dùng khi có triệu chứng và ngưng khi đã khỏe lại.

- Liều lượng: Khi xác định liều lượng trà thuốc, cần căn cứ vào diễn biến bệnh dài hay ngắn, mức độ nặng nhẹ của bệnh, tuổi tác người bệnh, thể chất mạnh hay yếu, cũng như tính chất và tác dụng của thuốc đang sử dụng để đánh giá toàn diện và thận trọng. Cần nắm rõ liều lượng phù hợp, tránh dùng quá ít vì thuốc không phát huy được đầy đủ hiệu quả, nhưng cũng không nên uống quá liều vì dễ gây hao tổn chính khí, thậm chí gây tác dụng phụ.

Đối với những bệnh cấp tính hoặc bệnh tương đối nghiêm trọng, cần điều trị nhanh chóng thì liều lượng thuốc nên lớn, có thể vượt liều thông thường trong một lần dùng, thậm chí mỗi ngày dùng 2 - 3 thang để thuốc phát huy hiệu quả đầy đủ, tăng cường công hiệu.

Đối với bệnh mạn tính hoặc bệnh tương đối nhẹ, nên dùng lượng nhỏ, tần suất cao để thuốc có thể tác dụng bền bỉ và duy trì lâu dài, giúp phục hồi từ từ. Trẻ nhỏ tạng phủ chưa đầy đủ, nếu bị bệnh thì dùng thuốc nhẹ và liều lượng ít. Người già, tạng khí suy giảm, khả năng dung nạp thuốc kém, nhất là với những thuốc có tính công phá mạnh thì càng dễ tổn thương chính khí, do đó liều lượng nên thấp hơn so với người trẻ. Liều lượng từng loại trà thuốc sẽ được hướng dẫn chi tiết theo từng loại trà.

- Lựa chọn thuốc: Khi sử dụng cần xác định rõ mục tiêu mình cần để dẫn dắt lựa chọn phương thuốc hợp lý. Ví dụ muốn sáng mắt thì dùng trà hoa cúc, muốn bổ dưỡng thì dùng trà sâm, muốn dễ ngủ thì dùng trà tim sen, không nên nghe theo ý kiến của người khác hay dùng theo phong trào. Chỉ khi xác định chính xác tình trạng bản thân, biết rõ nhu cầu của mình, chọn đúng trà thuốc, cách pha và dùng đúng thì hiệu quả trị liệu mới rõ rệt.

- Chất lượng dược liệu: Nên mua những trà thuốc có nguồn gốc và xuất xứ rõ ràng, có giấy phép lưu hành hoặc ở cơ sở uy tín.

Khi sử dụng các sản phẩm y học cổ truyền, người dân cần tìm tới các cơ sở uy tín, nguồn gốc rõ ràng. Ảnh: Báo điện tử VOV

- Dụng cụ pha trà: Đồ sứ, đồ gốm, thủy tinh là lựa chọn tốt nhất để pha trà thuốc vì chúng truyền nhiệt đều, thông thoáng, tính hóa học ổn định, không xảy ra phản ứng hóa học với thành phần trong thuốc, giá thành rẻ nên được sử dụng rộng rãi. Tránh pha sắc thuốc bằng dụng cụ kim loại vì dễ xảy ra phản ứng hóa học với những thành phần trong thuốc.

- Chất lượng và nhiệt độ nước: Nước có chất lượng khác nhau sẽ tạo ra vị khác nhau cho trà thuốc và ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả trị liệu. Nước dùng pha trà thuốc nên là nước mềm, vị nhạt. Nước suối, nước khe chảy qua lớp đá và cát thường trong, vị ngọt, sạch đẹp, chất lượng nước tốt, ít tạp chất là loại nước lý tưởng nhất để pha trà thuốc. Nước máy chứa nhiều clo và vôi không thích hợp để pha trà thuốc, nhưng nếu để nước qua đêm hoặc đun sôi lâu, clo sẽ bay hơi thì cũng có thể sử dụng để pha trà thuốc. Khi pha trà thuốc nên dùng nước vừa sôi xong vì nhiệt độ này có thể làm tan nhanh các thành phần có hiệu lực trong thuốc, giúp thuốc phát huy hiệu quả tối đa. Dùng nước chưa sôi hoặc để nguội, các thành phần hoạt tính trong thuốc sẽ không thể hòa tan đầy đủ.

Theo TSK số 703 + 704

Ý kiến của bạn

{% item.name %}

{% item.comment %}

Ngày Xuân bàn cách pha trà thuốc

Tylenol gây tự kỷ: Thực hư thế nào?

Lợi ích bổ sung collagen có thật hay trò quảng cáo?

Bàn về doping

Thiếu máu do thiếu Vitamin B12 dùng thuốc cần lưu ý

Vitamin A với trẻ

Bài cùng chuyên mục

7 loại nước giàu vitamin C giúp bạn tăng đề kháng

7 loại trái cây nạp năng lượng tức thì

7 thực phẩm giúp “đánh bay” cholesterol

Vì sao ăn hạt tốt cho sức khỏe tim mạch?

Nâng cao hiệu suất thể thao cùng Hydro

Đọc thêm

Ngày Xuân bàn cách pha trà thuốc

01/02/2026 00:00:00 GMT+0700

Tylenol gây tự kỷ: Thực hư thế nào?

29/01/2026 00:00:00 GMT+0700

Tôi đọc báo thấy thông tin thuốc Tylenol liên quan đến bệnh tự kỷ. Tôi khá hoang mang vì sắp tới dự định có em bé và tôi cũng hay dùng Tylenol để trị đau nhức. Xin bác sĩ trả lời giúp.

Lợi ích bổ sung collagen có thật hay trò quảng cáo?

01/07/2025 00:00:00 GMT+0700

Được xem là giải pháp tuyệt vời giải quyết được nhiều vấn đề sức khỏe làm đẹp da, ngừa loãng xương, đau nhức khớp như hỗ trợ xây dựng cơ bắp, nhưng đến nay bằng chứng về bổ sung collagen vẫn rất mơ hồ.

Bàn về doping

06/05/2025 00:00:00 GMT+0700

Chỉ trong vài tháng cuối năm qua, cả hai tay quần vợt nam, nữ hàng đầu thế giới là Jannik Sinner và Iga Swiatek bị phát hiện dương tính với doping. Trong khi Swiatek được thi đấu lại thì Sinner phải chờ hết lệnh cấm để tái xuất vào tháng 5 này.

Thiếu máu do thiếu Vitamin B12 dùng thuốc cần lưu ý

10/03/2023 03:21:00 GMT+0700

Thiếu máu do thiếu vitamin B12 là tình trạng cơ thể không có đủ lượng tế bào hồng cầu khỏe mạnh do thiếu vitamin B12. Vitamin B12 có vai trò hết sức thiết yếu đối với cơ thể, trong đó có sự tham gia sản xuất các tế bào hồng cầu. Thiếu hụt vitamin B12 khiến cơ thể không sản xuất đủ hồng cầu để cung cấp oxy cho cơ thể.

Vitamin A với trẻ

10/03/2023 03:18:00 GMT+0700

Vitamin A là một loại vitamin tan trong chất béo, rất cần thiết đối với cơ thể. Do không thể tự tổng hợp được vitamin A nên chúng ta phải thu nhận vitamin này dưới dạng được tạo sẵn từ thực phẩm. Thiếu vitamin A rất phổ biến ở trẻ em dưới 5 tuổi, ảnh hưởng đến khoảng một phần ba dân số trẻ em trên toàn thế giới và gây mù lòa cho 250.000 – 500.000 trẻ em ở các nước đang phát triển mỗi năm.