Bốn mùa xin một chữ “An”

17/02/2026 GMT+0700

Bốn mùa xin một chữ “An”

BS.CKI Bùi Thị Yến Nhi, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM – Cơ sở 3

Giữa bộn bề lo toan của cuộc sống, ngày nay nhiều người chỉ mong được an nhiên, thảnh thơi cả thân thể và tâm hồn. Vì thế, ngày đầu năm mới họ thường chúc nhau chữ “An”.

“An” với giấc ngủ

Nghĩa gốc của từ “An” là tĩnh lặng, bình tĩnh, ổn định. Mở rộng ra, “An” thể hiện sự an yên, thanh thản. Dưới góc độ sức khỏe, “An” chỉ sự bình an nội tâm, ổn định sức khỏe thể chất và thanh thản tâm hồn.

Trong nhịp sống hối hả thời nay, con người thường bị quấy rầy bởi vô số áp lực và lo toan, hiếm khi có được khoảnh khắc bình yên. Y học cổ truyền cho rằng những cảm xúc như vui mừng, giận dữ, lo lắng, đau buồn, sợ hãi có mối liên hệ mật thiết với sức khỏe, dễ gây hại cho cơ quan, phủ tạng tương ứng. Ngược lại, khi tâm trí an yên, các chức năng của cơ thể hoạt động hài hòa, bệnh tật khó tìm đến.

Bình yên nội tâm giúp ngủ ngon, nâng đỡ sức khoẻ thể chất và tinh thần. Ảnh: Canva

Khi rèn luyện được tâm thế “An”, con người sẽ tránh xa được những cảm xúc tiêu cực, duy trì trạng thái tâm trí tĩnh lặng, từ đó nâng cao chất lượng giấc ngủ, tăng tiết bộ tứ hormon (dopamine, serotonin, oxytocin, endorphin) để có cảm giác tích cực, yêu đời, góp phần quan trọng trong sức khỏe tinh thần và cải thiện được chỉ số hạnh phúc.

Trong nhịp sống thường ngày, “An” rất cần thiết cho giấc ngủ. Khi có “An”, con người sẽ ngủ ngon, nền tảng của sức khỏe tốt. Khi bình yên, cơ thể thư giãn, giúp dễ dàng đi vào giấc ngủ sâu, cho phép nghỉ ngơi và phục hồi đầy đủ.

“An” với lối sống

Nhưng để có được “An”, môi trường sống cần ổn định và nhịp sinh hoạt hàng ngày cần đều đặn. Chỉ trong một môi trường ổn định, chúng ta mới có thể tuân theo quy luật tự nhiên, duy trì giờ giấc đều đặn, ăn uống cân bằng, tập thể dục thường xuyên, từ đó duy trì sức khỏe tốt. Theo y học cổ truyền, nếu lục phủ ngũ tạng và khí huyết thông suốt, con người sẽ có an lạc.

Tâm trí thanh tịnh, bình an cũng giúp sinh khí vận hành trơn tru, tuân theo trật tự khắp lục phủ ngũ tạng. Bởi khi được khí nuôi dưỡng, lục phủ ngũ tạng mới hài hòa, bảo tồn được tinh thần bên trong và nguyên khí không bị thất thoát. Khí huyết vận hành trơn tru còn giúp cơ thể khỏe mạnh, hồi phục và sửa chữa thương tổn nhanh hơn, từ đó ít bệnh tật hơn.

Tâm thanh tịnh giúp khí huyết vận hành, cơ thể khỏe mạnh và trí tuệ sáng suốt. Ảnh: Canva

Tâm thanh tịnh cũng giúp sinh trí tuệ. Cuộc sống có những lúc khó khăn, lúc này chỉ những người điềm tĩnh, bình thản, kiên định mới vượt qua được. Khi có chuyện tranh cãi, thay vì phán xét đúng sai dựa trên chủ quan cá nhân, nếu biết kết hợp giao tiếp hiệu quả với quản lý cảm xúc tốt, con người sẽ giải quyết được vấn đề tốt hơn. Thật ra nhiều người không phải không có khả năng nhìn thấu mọi việc, nhưng do tâm hồn họ bất an, nên giải quyết chuyện không thành.

Bên cạnh quản lý cảm xúc, tập thể dục cũng giúp có được “An”. Không cần tập luyện cường độ cao, các bài tập dưỡng sinh truyền thống, Thái cực quyền, Bát đoạn cẩm tập trung vào điều hòa nội tạng. Các động tác chậm rãi này có thể tăng cường hoạt động thần kinh phó giao cảm và giảm căng thẳng hiệu quả. Những người có tâm trí thanh thản có thể giữ được sự điềm tĩnh giữa bộn bề cuộc sống, và luôn bình thản, kiên định trong nghịch cảnh. Khi đối mặt với thử thách, họ không hoảng loạn hay đổ lỗi cho người khác.

“An” với dinh dưỡng

Ông bà ta có câu: “Bệnh từ miệng mà vào, họa từ miệng mà ra” để nhấn mạnh vai trò nền tảng của việc ăn uống cẩn thận, hợp lý, lựa chọn thực phẩm một cách thông minh. Thói quen ăn uống ảnh hưởng không nhỏ tới nền tảng sức khỏe của mỗi người. Khoa học ngày càng biết được mối liên hệ nhân quả giữa dinh dưỡng và sức khỏe. Vì thế việc ăn uống điều độ, lành mạnh sẽ giúp cân bằng năng lượng, đủ để duy trì sức khỏe.

Hàng ngàn năm trước, cuốn Hoàng Đế nội kinh từng viết: “Ẩm thực tự bội, tràng vị nãi thương”, nghĩa là ăn uống quá nhiều, vượt quá sức tiêu hóa thì sẽ làm tổn thương đến chức năng của Trường Vị. Ngược lại, ăn uống không đủ cũng dễ sinh bệnh. Thiên Ngũ vị của Hoàng đế nội kinh lại viết: “Cố cốc bất nhập, bán nhật tắc khí suy, nhất nhật tắc khí thiểu”, nghĩa là nếu không ăn lương thực thì nửa ngày khí sẽ suy, một ngày khí sẽ thiếu. Những người ăn quá ít lương thực thường xuất hiện các triệu chứng như sắc mặt kém hồng hào, nhịp tim nhanh, hơi thở ngắn và đuối sức, dễ bị mắc các bệnh do chính khí hư nhược, suy giảm. Như vậy, ăn uống phải tuân theo quy luật điều độ. Ăn quá nhiều hay quá ít đều ảnh hưởng không tốt đến dưỡng sinh thân thể.

Chế độ ăn điều độ, lối sống vui vẻ giúp các cụ bà KBG84 (Nhật Bản) khỏe mạnh, hát ca và lan tỏa niềm vui tuổi 84. Ảnh: CNN

Một điều quan trọng khác cũng cần làm là ăn uống đúng giờ, ưu tiên ăn uống những thực phẩm theo mùa, sinh trưởng tự nhiên tại môi trường địa phương. Mùa nào thức ấy, chất lượng thực phẩm sẽ đem lại nguồn dinh dưỡng dồi dào hơn. Việc thực dưỡng thuận theo mùa còn giúp cơ thể thích nghi tốt với những biến đổi thời tiết, khí hậu và giúp ngăn ngừa bệnh tật, tăng cường sức khỏe với nguyên tắc “Xuân hạ dưỡng dương, thu đông dưỡng âm”. Y học cổ truyền tin rằng việc ăn uống phải dựa trên nguyên tắc cân bằng âm dương. Mỗi mùa mang lại những thay đổi về khí hậu và năng lượng, nên thực phẩm cũng cần được điều chỉnh để phù hợp với cơ thể. Duy trì sức khỏe tốt không cần những hành động lớn lao, mà cần thực hành đều đặn hàng ngày.

“An” với thiên nhiên

Mối quan hệ giữa con người và thiên nhiên là mối quan hệ hài hòa, nuôi dưỡng lẫn nhau để phát triển. Người xưa có câu: “Con người sống nhờ khí trời đất, nhờ tinh hoa thức ăn, nước uống, nhờ sự biến hóa của bốn mùa”. Chỉ bằng cách tuân theo quy luật tự nhiên và thích nghi với sự thay đổi của bốn mùa, ta mới có thể đạt được sự cân bằng tự nhiên, dẫn đến sức khỏe và tuổi thọ. Đây là nguyên tắc cơ bản của việc giữ gìn sức khỏe.

Thật ra cơ thể con người như một “vũ trụ” thu nhỏ, vì thế sự thay đổi các mùa và sự luân phiên ngày đêm ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe. Ví dụ, thói quen thức khuya phổ biến thời nay gây hại cho cơ thể, điều mà theo quan điểm của người xưa, vi phạm nhịp điệu tự nhiên “làm việc lúc mặt trời mọc và nghỉ ngơi lúc mặt trời lặn”. Việc giữ gìn sức khỏe nên tuân theo các mùa và khí hậu. Ví dụ, mùa Xuân nên dậy sớm đi bộ để bồi bổ Can, còn vào mùa Đông nên đi ngủ sớm và dậy muộn để bồi bổ Thận.

Về khía cạnh này, Hoàng Đế nội kinh viết: “Dĩ nhất nhật phân vi tứ thì, triêu tắc vi xuân, nhật trung vi hạ, nhật nhập vi thu, dạ bán vi đông”, nghĩa là một ngày chia làm bốn thời kỳ, buổi sáng là mùa Xuân, trưa là mùa Hạ, chiều là mùa Thu, giữa đêm là mùa Đông. Sáng sớm và giữa trưa cần dưỡng dương khí, tham gia nhiều các hoạt động ngoài trời, rèn luyện thân thể giãn gân cốt, lưu thông khí huyết. Gần tối và ban đêm là lúc dương khí suy, âm khí tăng nên cần phòng tránh gió lạnh, giữ ấm cơ thể, giảm bớt các hoạt động và cần ngủ nghỉ đầy đủ.

Sống hài hoà với thiên nhiên, giữ tâm bình thản giúp cơ thể cân bằng và hồi phục. Ảnh: Canva

“An” khi đối mặt với bệnh tật

Con người là cá thể có một nghị lực sống rất mãnh liệt. Trong cuộc sống hàng ngày, chúng ta có thể gặp những người dù đau đớn nhưng vẫn miệt mài làm việc, hay dù mệt mỏi, đau buồn nhưng họ vẫn kiên trì tập luyện. Một trào lưu mới nổi gần đây của các bạn trẻ là ví dụ: Họ vừa chữa lành vừa sống tiếp (chạy deadline, hoàn thành chỉ tiêu công việc, cập nhật dự án, công việc từng giờ) chứ không đợi chữa lành xong mới sống tiếp. Việc gì khó quá thì thay đổi cách làm, chứ không vội vàng thay đổi mục tiêu.

Đời người cũng như bốn mùa, bên cạnh ngày nắng đẹp là những ngày bão giông. Giống như sự thay đổi của các mùa, diễn ra từ sự tràn trề nhựa sống của mùa Xuân đến sự trù phú của mùa Hè, rồi sự trầm mặc của mùa Thu, và cuối cùng là sự ngưng nghỉ của mùa Đông. “Sinh lão bệnh tử” là quy luật phát triển của tự nhiên, định hình quỹ đạo của cuộc sống. Ai cũng phải trải qua các giai đoạn khỏe mạnh, ốm đau, già yếu rồi tử vong, không thể cưỡng lại.

Chấp nhận bệnh tật, sống bình thản giúp con người cân bằng và bước tiếp nhẹ nhàng. Ảnh: Canva

Lão hóa là sự bình đẳng theo thời gian, còn bệnh tật là một lời báo động từ cơ thể. Cơ thể giống như một cỗ máy, nếu hoạt động trong thời gian dài, một số bộ phận chắc chắn sẽ bị hao mòn. Khi những bộ phận đó trục trặc, đó là lúc chúng ta bị bệnh. Khi đối mặt với thử thách của bệnh tật, chúng ta không nên quá bi quan hay thất vọng, thay vào đó, nên coi đó như một hồi chuông cảnh báo.

Nhiều người khi đối mặt với bệnh tật sẽ chọn cách né tránh, nhưng nếu chấp nhận quy luật nhân - quả, điều chỉnh thói quen ăn uống và ngủ nghỉ, tuân thủ theo liệu trình điều trị của bác sĩ, cơ thể họ có thể thích nghi lại với tình trạng ổn định mới, thiết lập được một trạng thái cân bằng âm dương mới phù hợp với những gì còn lại.

Ngược lại, việc duy trì sự sống bằng cách bồi đắp thêm nhiều thuốc bổ, đổ xô tin tưởng, tìm kiếm các loại dược liệu có tác dụng kháng u; hay đi đường tắt bằng cách cắt lọc, loại bỏ rồi lại trở về lối sống tàn phá sức khỏe như cũ mà bỏ qua những lời khuyên y học thì một ngày không xa, cơ thể cũng sớm bước tới giai đoạn “Đông tàn”. Nếu như dám nhìn nhận và bước tiếp; tìm hiểu, lên kế hoạch rõ ràng và sống bình yên, quá trình “sinh lão bệnh tử” sẽ trở nên nhẹ nhàng hơn.

Theo TSK số 703 + 704

Ý kiến của bạn

{% item.name %}

{% item.comment %}

Bốn mùa xin một chữ “An”

7 loại nước giàu vitamin C giúp bạn tăng đề kháng

7 loại trái cây nạp năng lượng tức thì

7 thực phẩm giúp “đánh bay” cholesterol

Vì sao ăn hạt tốt cho sức khỏe tim mạch?

Bài cùng chuyên mục

Ngày Xuân bàn cách pha trà thuốc

Nâng cao hiệu suất thể thao cùng Hydro

Những điều cần biết về căng da mặt không phẫu thuật

Chơi Pickleball làm gì để phòng chấn thương?

Dùng nước giàu Hydro trong tập luyện: Hiểu thế nào cho đúng?

Nhảy Kara Jorgo để giành lại hơi thở

Đọc thêm

Bốn mùa xin một chữ “An”

2 ngày trước

7 loại nước giàu vitamin C giúp bạn tăng đề kháng

26/01/2026 00:00:00 GMT+0700

Vitamin C là chất dinh dưỡng quan trọng có đặc tính chống oxy hóa và chống viêm mạnh, giúp hỗ trợ hấp thu sắt, thúc đẩy sản xuất collagen và tăng cường hệ miễn dịch. Bổ sung vitamin C tự nhiên qua các loại nước ép trái cây sau là cách đơn giản, tiện lợi để nâng cao sức khỏe mỗi ngày.

7 loại nước giàu vitamin C giúp bạn tăng đề kháng

21/01/2026 00:00:00 GMT+0700

7 loại trái cây nạp năng lượng tức thì

20/01/2026 00:00:00 GMT+0700

Thiếu ngủ, ăn uống không đủ chất là những nguyên nhân phổ biến khiến cơ thể mệt mỏi, uể oải. Bổ sung một số loại trái cây giàu carbohydrate tự nhiên, chất xơ và các nhóm chất là cách giúp duy trì năng lượng cho cơ thể.

7 thực phẩm giúp “đánh bay” cholesterol

13/01/2026 00:00:00 GMT+0700

Các loại đậu, hạt, rau củ, trái cây, cá béo và dầu ô liu là nhóm thực phẩm giàu chất xơ hoà tan giúp giảm cholesterol, ổn định đường huyết và ngăn ngừa táo bón.

Vì sao ăn hạt tốt cho sức khỏe tim mạch?

14/01/2026 00:00:00 GMT+0700

Các loại hạt chứa axit béo không bão hòa và nhiều thành phần dinh dưỡng khác được xem như một phần của chế độ ăn uống lành mạnh tốt cho tim mạch.