Nghiên cứu công bố trên tạp chí Nature Cell Biology tháng 10/2025 do các khoa học tại Viện Khoa học Y tế thuộc Đại học Tokyo (Nhật Bản) thực hiện trên chuột, tập trung phân tích cách cơ thể xử lý tổn thương DNA ở tế bào gốc sinh sắc tố (melanocyte).

Theo đó, trong nang tóc tồn tại một nhóm tế bào đặc biệt gọi là melanocyte có nhiệm vụ tạo ra sắc tố quyết định màu tóc và màu da. Trong điều kiện bình thường, các tế bào này tái tạo theo chu kỳ kỳ mọc và rụng tóc tự nhiên, giúp duy trì màu tóc ổn định.

Trong quá trình lão hóa, cơ thể chúng ta liên tục chịu tác động từ nhiều yếu tố gây hại như tia UV, hóa chất và thậm chí cả quá trình trao đổi chất tự nhiên của tế bào. Những tác nhân này có thể làm tổn thương DNA, đẩy nhanh quá trình lão hóa và làm tăng nguy cơ ung thư, đặc biệt là ung thư hắc tố (melanoma), một dạng ung thư da nguy hiểm.

Tóc bạc có thể là dấu hiệu cơ thể đang chống ung thư hắc tố. Ảnh: Canva

Kết quả cho thấy, khi tế bào gốc melanocyte phát hiện tổn thương DNA nghiêm trọng, đặc biệt là đứt gãy sợi đôi, chúng có xu hướng tự rút khỏi quần thể tế bào gốc bằng cách biệt hóa, tức rút khỏi quần thể tế bào gốc và mất khả năng sản xuất sắc tố.

Hệ quả là tóc bạc dần, nhưng chính điều này ngăn ngừa sự tích tụ và lây lan tiềm tàng của các đột biến gen hoặc thay đổi DNA có thể thúc đẩy ung thư trong tương lai.

Hiểu theo cách khác, mỗi sợi tóc bạc là một chiến thắng thầm lặng của cơ thể khi một tế bào chọn tự hy sinh thay vì mạo hiểm biến thành ác tính.

Tuy nhiên, các nhà khoa học lưu ý rằng không phải mọi tổn thương DNA đều đủ sức kích hoạt cơ chế tự hy sinh này. Trong thí nghiệm, khi tế bào gốc melanocyte bị tiếp xúc với hóa chất gây ung thư mạnh hoặc tia UV, nhiều tế bào bị tổn thương không chuyển sang biệt hóa mà vẫn tiếp tục phân chia và tự làm mới dù DNA đã bị hư hại.

Theo nhóm nghiên cứu, các tín hiệu từ mô xung quanh có thể đã khiến những tế bào này duy trì hoạt động bất thường. Đây chính là điều kiện thuận lợi để khối u ác tính melanoma hình thành và phát triển.

Ung thư hắc tố là dạng ung thư da nguy hiểm. Ảnh: Canva

Phát hiện này cho thấy, số phận của tế bào gốc sắc tố phụ thuộc vào mức độ tổn thương DNA và môi trường vi mô xung quanh. Khi chịu tác động từ tia UV hay hóa chất, các tế bào này tự hủy để ngăn ngừa đột biến. 

Ngược lại, trong môi trường có tế bào ung thư, các tế bào gốc bị tổn thương không còn tự loại bỏ mà tiếp tục tồn tại, tạo mầm móng cho khối u ác tính phát triển. Vì thế, tóc bạc và ung thư hắc tố không hoàn toàn tách biệt, mà là hai kết quả đối nghịch của cùng một cơ chế tự bảo vệ.

Dù hiện tại nghiên cứu mới được tiến hành trên chuột, song những kết quả ban đầu mở ra hướng tiếp cận mới trong nghiên cứu ung thư và khoa học lão hóa. Hiểu rõ phản ứng này có thể mở đường cho việc phát triển các liệu pháp tăng cường khả năng phòng vệ tự nhiên của cơ thể, góp phần giảm nguy cơ ung thư khi con người già đi.

Thảo Vy (Theo Independent)