Không ai nỡ ăn thịt thú cưng 

Anh bạn tôi, một doanh nhân ở TP.HCM, thường xuyên đi phượt Tây Bắc không ít lần chứng kiến Thắng Cố bày bán ngoài chợ ở đây. Anh nói: “Nhìn người ta ăn và nhâm nhi với rượu ngô thích thật. Nhưng tôi không dám thử vì nó có mùi khó chịu”. 

Nhưng dường như cái mùi nồng lại làm nên nét riêng của Thắng Cố. Nhiều người ăn vài lần rồi nghiện mùi đặc trưng này, như có người ‘mê mệt’ mùi mắm tôm, mắm ruốc của người Kinh, hay món mắm bò hóc của người Khmer Nam Bộ. 

Cũng nói thêm, anh bạn tôi hồi trẻ học ở Pháp nhiều năm. Anh sành rượu vang Pháp, nói tiếng bản xứ rành rọt và chuộng phô mai Camembert dù món ăn này nổi tiếng vì… cực kỳ ‘hôi thúi’. 

Phải lòng mùi hôi phô mai Camembert nhưng sợ mùi hôi Thắng Cố có lẽ do tâm lý. Tâm lý con người thấy cái gì lạ là sợ, sợ Thắng Cố vì nó làm từ thịt và nội tạng ngựa chứ không phải bằng heo, bò, cừu như thường gặp.

Nhưng chẳng phải chỉ anh bạn tôi, nhiều dân tộc trên thế giới cũng nói “không” với thịt ngựa, người Anh là điển hình. Họ ăn heo, bò, cừu nhưng lại coi ngựa là điều cấm kỵ. Tiến sĩ Roger Mugford, nhà tâm lý học động vật điều hành Trung tâm Hành vi động vật của Anh, người bỏ thời gian nghiên cứu điều này lý giải vì dân Anh coi ngựa như thú cưng. Ông nói: “Người ta đặt tên thú cưng như đặt tên người. Nếu thế thì làm sao bạn ăn thịt chúng được”. 

Một cách giải thích khác: Ngựa đóng góp nhiều cho người Anh trong chiến tranh, nên họ không nỡ lòng ăn thịt chúng. Đã có những trận chiến lịch sử mà binh lính và ngựa sống chết bên nhau. Ngựa thồ đạn dược, vũ khí và vận chuyển thương binh. Hình ảnh này được khắc họa cảm động trong phim chiến tranh War Horse (Ngựa Chiến), ra mắt vào năm 2011 do Steven Spielberg đạo diễn. 

Thịt ngựa kén người ăn dù được quảng bá như đặc sản văn hóa. Ảnh:Freepik.

Trong khi đó, nhà sử học ẩm thực Ivan Day lập luận rằng việc sử dụng rộng rãi ngựa như động vật lao động đã tạo ảnh hưởng lâu dài lên tâm lý người Anh, nên họ không bao giờ ăn chúng. Ông nói: “Trước khi có đường sắt, ngựa là phương tiện giao thông chính. Bạn không thể ăn chiếc Aston Martin của mình được”. 

Nhìn chung, ở đây việc không ăn thịt ngựa xuất phát từ yếu tố đạo đức và luân lý. Việc thay đổi vai trò từ động vật lao động và sinh sản sang động vật sống có ích và gắn bó mật thiết với con người đã làm biến đổi cách người ta nhìn nhận loài vật này. 

Thịt ngon, bổ dưỡng 

Oái oăm thay, trong khi người Anh không ăn thịt ngựa thì vào năm 2013, tại Anh và Ireland các nhà quản lý lại phát hiện thịt ngựa trong một số mẫu thịt bò băm bán tại các hệ thống siêu thị nước này. Thế là người dân nổi giận “đùng đùng”, đòi xử lý cực nghiêm những kẻ… “treo đầu bò bán thịt ngựa” và đụng chạm đến những giá trị luân lý đã ăn sâu vào tim óc họ. Ở đây, còn một lý do khác để người Anh sợ thịt ngựa là vì thịt này có nguy cơ nhiễm phenylbutazone, hay còn gọi là “bute”, loại thuốc được sử dụng để điều trị đau và sốt ở động vật. 

Theo Cơ quan quản lý thực phẩm Anh (FSA), “bute” không được phép xuất hiện trong chuỗi thực phẩm vì ở người nó có thể gây ra một rối loạn máu nghiêm trọng là thiếu máu bất sản. Bởi thế, loại thuốc này đã bị cấm sử dụng cho người ở nhiều nước (trong đó có Việt Nam) vì gây ra một loạt tác dụng phụ nghiêm trọng. 

Nhưng không phải nước nào cũng tránh thịt ngựa như nước Anh. Bằng chứng là ở Đức, thịt ngựa được tiêu thụ như nhiều loại thịt khác. Nhiều vùng ở Đức, người dân lưu truyền các món ăn truyền thống làm từ thịt ngựa như món Sauerbraten. Tên Sauerbraten có nguồn gốc từ tiếng Đức, bắt nguồn từ sauer nghĩa là “chua” hoặc “ngâm chua” và braten nghĩa là “thịt nướng”, do đó có nghĩa là “thịt nướng chua”. Trước khi nấu, thịt sống được ướp từ 5-15 ngày trong hỗn hợp rượu vang hoặc giấm, nước, thảo mộc, gia vị và các loại hương liệu. Người ta thường sử dụng các phần thịt dai hơn như thịt mông hoặc thịt đùi ngựa, và thời gian ướp lâu sẽ làm mềm thịt. Một bữa tối Sauerbraten luôn đi kèm với nước sốt đậm đà được tạo ra từ quá trình nướng và ăn kèm với bánh khoai tây… 

Trong mắt người tiêu dùng, thịt ngựa ngon nhờ sự hấp dẫn của màu sắc, độ mềm và hương vị. Một số phân tích cho thấy thịt ngựa có giá trị dinh dưỡng vì hàm lượng protein cao tương đương một số loại thịt quen thuộc (21,1% ở thịt ngựa so với 21,0% ở thịt bò và 21,1% ở thịt heo). Ngược lại, hàm lượng chất béo trong thịt ngựa (5,5%) thấp hơn thịt bò (10,7%), thịt bê (11%), thịt heo (15%) và cừu (17,2%). 

Ở Nhật, món basashi làm từ thịt ngựa và được ăn như sashimi. Ảnh: Freepik. 

Thành phần axit béo của thịt ngựa được đặc trưng bởi hàm lượng cao của axit béo đa không bão hòa, đặc biệt là axit α-linolenic và axit arachidonic nhiều hơn so với thịt heo (lần lượt là 3,6 so với 0,28 đối với α-linolenic và 0,73 so với 0,21 đối với arachidonic). 

Axit α-linolenic là axit béo thiết yếu vì cần thiết cho sự tăng trưởng và phát triển bình thường của con người. Nó có tác dụng ngăn ngừa và điều trị các bệnh tim mạch như được sử dụng để ngăn ngừa các cơn đau tim, hạ huyết áp, giảm cholesterol và đảo ngược xơ vữa động mạch. Trong khi đó, axit arachidonic đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển não bộ, thị lực và hệ miễn dịch, đặc biệt ở trẻ sơ sinh. Nó là tiền chất giúp tổng hợp eicosanoids, điều chỉnh tình trạng viêm, phát triển cơ bắp và bảo vệ sức khỏe tim mạch. 

Thịt ngựa cũng có nhiều giá trị dinh dưỡng. Ảnh: Canva.

Ngoài những giá trị này, thịt ngựa còn là nguồn cung cấp khoáng chất quý giá (sắt, phốt pho, kẽm, magiê, selen và đồng); các axit amin thiết yếu (lysine, leucine và arginine); đặc biệt là nguồn cung cấp vitamin B tuyệt vời, nhiều nhất là thiamine (vitamin B1), rất cần cho sự phát triển, tăng trưởng và hoạt động của tế bào. 

Nhưng dù tồn tại song song với những loại thịt quen thuộc khác, thịt ngựa cũng chỉ chiếm 0,25% thị trường thịt toàn cầu với khoảng 6,3 triệu con bị giết mỗi năm để lấy thịt. Nói chung, thịt ngựa “lép vế” vì không sẵn có như heo, bò, cừu và những dè dặt về tình cảm khi con người xem nó là “thú cưng” với nhiều chức năng khác nhau chứ không phải động vật nuôi để lấy thịt. 

Theo TSK số 703-704