Dấu hiệu nhận biết nguy cơ 

Theo y học cổ truyền, TMNMT được xếp vào các chứng Huyễn vựng (chóng mặt), Đầu thống (đau đầu), Kiện vong (hay quên) và Bất mị (mất ngủ). Căn nguyên chủ yếu là do khí huyết hư yếu, can thận âm hư hoặc đàm trọc ứ trệ, khiến khí huyết không thông, não không được nuôi dưỡng đầy đủ. Vì vậy, việc điều hòa khí huyết, dưỡng tâm an thần, kết hợp ăn uống và tập luyện hợp lý được xem là nền tảng quan trọng để phòng và điều trị bệnh hiệu quả.

TMNMT thường tiến triển âm thầm, dễ bị bỏ qua. Ban đầu chỉ là cảm giác đau đầu nhẹ, chóng mặt khi thay đổi tư thế, mất ngủ, hay quên hoặc ù tai. Nhiều người nghĩ đây là “dấu hiệu của tuổi tác” nên không đi khám sớm. Tuy nhiên, khi bệnh tiến triển, bệnh nhân có thể xuất hiện cảm giác tê bì tay chân, mất thăng bằng, giảm trí nhớ, thậm chí đột ngột ngã hoặc ngất xỉu. 

Những người có nguy cơ cao bị TMNMT gồm người bị tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, đái tháo đường, hút thuốc lá, ít vận động, căng thẳng kéo dài hoặc thường xuyên thức khuya. Đây đều là những yếu tố khiến mạch máu bị xơ cứng, làm giảm lượng máu cung cấp cho não.

Mất ngủ, chóng mặt, hay quên là những dấu hiệu sớm dễ bị bỏ qua của TMNMT. Ảnh: Canva

Phòng ngừa trong tầm tay 

Dinh dưỡng đúng: Một chế độ ăn hợp lý không chỉ giúp phòng bệnh mà còn hỗ trợ cải thiện lưu thông máu lên não. Người bệnh nên ưu tiên các món ăn thanh đạm, ít muối, ít dầu mỡ, hạn chế rượu bia, cà phê và thuốc lá.

Thực phẩm nên được chia thành ba nhóm chính. Nhóm bổ khí huyết gồm thịt gà, trứng, đậu đỏ, gạo lứt, yến mạch, long nhãn, táo tàu, giúp cơ thể sinh năng lượng, cải thiện trí nhớ và giấc ngủ. Nhóm hoạt huyết, giúp máu lưu thông tốt hơn gồm tỏi, hành, rau cần, gừng tươi, dầu ô liu, cá béo như cá hồi, cá thu, hạt óc chó. Nhóm an thần, dưỡng tâm gồm hạt sen, kỷ tử, táo đỏ, sữa ấm, có thể dùng vào buổi tối giúp dễ ngủ và thư giãn thần kinh.

Gợi ý đơn giản cho bữa ăn hàng ngày: Buổi sáng có thể dùng cháo đậu đỏ, kỷ tử, táo tàu. Buổi trưa ăn salad cá hồi với dầu ô liu, buổi tối dùng canh gà hầm đương quy, hoàng kỳ. Đây đều là những món ăn dưỡng sinh, dễ thực hiện, giúp khí huyết lưu thông và giảm mệt mỏi. Người bệnh nên uống đủ nước, đặc biệt là vào buổi sáng sau khi ngủ dậy, để tránh tình trạng máu đặc, giảm nguy cơ tắc mạch.

Tập luyện đều đặn: Tập luyện là liều thuốc không tốn tiền nhưng mang lại lợi ích rõ rệt. Khi vận động, nhịp tim và hô hấp tăng lên giúp máu lưu thông tốt hơn, cải thiện trí nhớ và giấc ngủ. Người bệnh nên duy trì thói quen tập thể dục nhẹ nhàng mỗi ngày khoảng 30 phút, ít nhất 5 ngày/tuần. Các hoạt động phù hợp gồm đi bộ, đạp xe chậm, bơi lội, tập dưỡng sinh hoặc các bài thả lỏng toàn thân.

Buổi sáng có thể thực hiện vài động tác đơn giản như xoay cổ, vai 5–10 vòng, xoa bóp vùng đầu và gáy trong 2 phút, kết hợp hít thở sâu để tăng lưu lượng máu lên não. Buổi tối trước khi ngủ ngâm chân nước ấm với muối hoặc gừng 15 phút sẽ giúp cơ thể thư giãn, dễ vào giấc hơn. 

Tập luyện đều đặn giúp tăng lưu thông máu, cải thiện trí nhớ. Ảnh: Canva

Tuy nhiên, người bệnh cần tránh những động tác quá sức như gập cổ mạnh, lộn đầu hoặc treo người, vì có thể làm thay đổi áp lực máu đột ngột và gây nguy hiểm, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc có bệnh mạch máu.

Giữ tinh thần thoải mái: Trong y học cổ truyền, tinh thần có ảnh hưởng lớn đến sự lưu thông khí huyết. Người thường xuyên lo lắng, căng thẳng, giận dữ sẽ khiến khí bị “uất”, máu không lưu thông, dẫn đến đau đầu, mất ngủ và hoa mắt. Vì vậy, việc giữ tâm thế bình tĩnh, lạc quan chính là cách phòng bệnh bền vững nhất.

Nên sắp xếp thời gian làm việc, nghỉ ngơi hợp lý, ngủ sớm, tránh thức khuya và hạn chế sử dụng thiết bị điện tử trước khi ngủ. Mỗi ngày dành ít nhất 15 phút để thư giãn bằng cách hít thở sâu, nghe nhạc nhẹ, đọc sách hoặc đi bộ trong không gian xanh. Giấc ngủ 7–8 tiếng mỗi đêm là khoảng thời gian quý giá để não bộ được phục hồi.

Một số sai lầm thường gặp

Nhiều người khi thấy chóng mặt, đau đầu thường tự tìm mua “thuốc bổ não” hoặc các loại rượu thuốc dân gian không rõ nguồn gốc. Thực tế, một số dược liệu như Ô đầu, Phụ tử, Nam tinh có độc tính cao, nếu dùng sai cách có thể gây rối loạn nhịp tim, hạ huyết áp hoặc ngộ độc cấp. Thời gian qua đã có không ít bệnh nhân phải nhập viện cấp cứu vì ngộ độc các dược liệu này. Ngoài ra, việc tự ý ngừng thuốc điều trị bệnh nền để chuyển sang “thuốc Nam” cũng có thể dẫn đến biến chứng nguy hiểm như đột quỵ hoặc nhồi máu não.

Cuối cùng, không ít người tập luyện sai cách, đặc biệt là các bài “đứng bằng đầu” hay “dồn máu lên não” được chia sẻ trên mạng, có thể khiến huyết áp tăng đột ngột và gây xuất huyết não. Người bệnh nên tìm hiểu kỹ, tập luyện phù hợp và hỏi ý kiến bác sĩ khi cần.

Theo TSK số 700