Áp lực công việc, thiếu ngủ, ô nhiễm môi trường, thói quen chăm sóc da chưa phù hợp là những yếu tố góp phần thúc đẩy quá trình lão hóa diễn ra nhanh hơn so với sinh lý tự nhiên của cơ thể. Trước thực tế đó, những thành phần có nguồn gốc sinh học và hoạt động dựa trên cơ chế rõ ràng như retinoid, vitamin C, niacinamide và đặc biệt là peptide, ngày càng được quan tâm trong chăm sóc da. 

Peptide đóng vai trò như tín hiệu sinh học giúp kích thích sản sinh collagen. Ảnh minh họa: Canva

Về bản chất sinh học, peptide là những chuỗi ngắn được cấu tạo từ các axit amin - đơn vị cấu trúc cơ bản hình thành nên protein trong cơ thể. Nếu axit amin được ví như những ‘viên gạch’ thì peptide có thể xem như một đoạn tường ngắn được xây từ các viên gạch đó, còn protein là một ‘công trình’ hoàn chỉnh với cấu trúc phức tạp và kích thước lớn hơn nhiều.

Ngoài vai trò cấu trúc, nhiều peptide còn hoạt động như các phân tử tín hiệu sinh học, giúp các tế bào ‘giao tiếp’ với nhau. Chúng có thể kích thích nguyên bào sợi sản sinh collagen, điều hòa phản ứng viêm và hỗ trợ quá trình lành tổn thương của da. Chính khả năng truyền tín hiệu này là nền tảng giúp peptide trở thành một trong những hoạt chất tiềm năng trong chăm sóc và phục hồi da hiện nay. 

Hiện nay, peptide trong mỹ phẩm chủ yếu được sử dụng dưới dạng peptide tổng hợp sinh học, mô phỏng cấu trúc của các peptide tự nhiên vốn tồn tại trong cơ thể người. Một trong những ưu điểm lớn của peptide là độ an toàn và khả năng dung nạp cao. Nhờ cấu trúc tương đồng với các phân tử nội sinh, peptide thường ít gây kích ứng hơn so với nhiều hoạt chất mạnh khác. Vì vậy, chúng đặc biệt phù hợp với làn da nhạy cảm, da sau các liệu trình như lăn kim, laser, peel hóa học hoặc da đang trong quá trình phục hồi hàng rào bảo vệ.

Giới chuyên môn khuyến cáo người dùng nên thận trọng với các peptide được bán tràn lan trên mạng. Ảnh minh họa: Canva

Cơ chế hoạt động của peptide trên da

Điểm đặc biệt khiến peptide được đánh giá cao trong da liễu nằm ở cơ chế tác động đa dạng và mang tính sinh học cao. Tùy theo cấu trúc và chức năng, các peptide có thể hoạt động trên da theo nhiều cơ chế khác nhau.

- Truyền tín hiệu: Một số peptide đóng vai trò như các phân tử truyền tín hiệu, đặc biệt tác động đến nguyên bào sợi ở lớp trung bì. Khi nhận được tín hiệu này, nguyên bào sợi sẽ tăng cường sản sinh collagen, elastin và các thành phần của chất nền ngoại bào. Đây là cơ chế quan trọng giúp cải thiện độ săn chắc của da, giảm sự hình thành nếp nhăn và làm chậm quá trình lão hóa.

- Ức chế dẫn truyền thần kinh: Một số peptide, điển hình acetyl hexapeptide-8, có khả năng làm giảm sự giải phóng các chất dẫn truyền thần kinh tại vùng tiếp giáp thần kinh - cơ. Nhờ đó chúng giúp hạn chế sự co cơ quá mức, từ đó làm giảm sự hình thành nếp nhăn động. Vì cơ chế này, peptide đôi khi được ví như ‘botox bôi ngoài da’. Tuy nhiên, hiệu quả thường ở mức độ nhẹ và cần thời gian sử dụng đều đặn để mang lại sự cải thiện.

- Vận chuyển: Nhóm peptide này có khả năng gắn và vận chuyển các khoáng chất thiết yếu cho da, điển hình là đồng (GHK-Cu). Đồng đóng vai trò quan trọng trong quá trình tái tạo mô, thúc đẩy tổng hợp collagen và hỗ trợ quá trình lành tổn thương.

Ngoài những cơ chế trên, một số peptide còn có khả năng kháng viêm, làm dịu và hỗ trợ phục hồi hàng rào bảo vệ da. Nhờ đó, chúng đặc biệt hữu ích đối với làn da nhạy cảm hoặc da đang trong giai đoạn phục hồi sau các thủ thuật thẩm mỹ.

Công dụng của peptide trong chăm sóc da

Nhờ cơ chế tác động đa dạng ở cấp độ tế bào, peptide mang lại nhiều lợi ích thiết thực trong chăm sóc da, đặc biệt trong chiến lược chống lão hóa và phục hồi da sau các thủ thuật thẩm mỹ.

- Chống lão hóa, tăng độ đàn hồi: Đây là công dụng nổi bật và được nhắc đến nhiều nhất của peptide. Sau tuổi 25, lượng collagen trong da bắt đầu suy giảm, trung bình 1% mỗi năm. Quá trình này diễn ra liên tục theo thời gian, dẫn đến sự xuất hiện của nếp nhăn, da chùng nhão và giảm độ săn chắc.

Peptide hỗ trợ phục hồi làn da và củng cố hàng rào bảo vệ tự nhiên. Ảnh minh họa: Canva

Các peptide truyền tín hiệu có khả năng kích thích nguyên bào sợi, từ đó thúc đẩy quá trình tổng hợp collagen và elastin. Khi mật độ collagen và elastin được cải thiện, da trở nên dày dặn hơn, tăng độ đàn hồi, các nếp nhăn nông dần được làm đầy và bề mặt da trông mịn màng hơn. Mặc dù hiệu quả không xuất hiện tức thì như các thủ thuật xâm lấn, peptide đóng vai trò như một liệu pháp hỗ trợ lâu dài, giúp duy trì và củng cố cấu trúc làn da.

- Phục hồi và tái tạo da: Sau các thủ thuật như peel da, laser, lăn kim hoặc trong quá trình sử dụng retinoid, da thường trở nên nhạy cảm và suy yếu hàng rào bảo vệ. Các peptide vận chuyển khoáng chất, đặc biệt là peptide chứa đồng (GHK-Cu), có vai trò thúc đẩy quá trình lành thương và hỗ trợ tái tạo mô. Nhờ đó, thời gian phục hồi của da có thể được rút ngắn, đồng thời giảm nguy cơ tăng sắc tố sau viêm, là một biến chứng khá phổ biến ở người châu Á.

- Làm dịu và giảm tình trạng đỏ da: Một số peptide như carnosine và N-acetylcarnosine có đặc tính kháng viêm và chống oxy hóa, giúp làm dịu làn da nhạy cảm, giảm đỏ và hạn chế kích ứng. Trong trường hợp da mụn, việc kiểm soát phản ứng viêm và thúc đẩy quá trình lành thương có thể giúp giảm nguy cơ hình thành sẹo và thâm sau mụn. Mặc dù không thể thay thế các thuốc điều trị chuyên biệt, peptide vẫn có thể đóng vai trò hỗ trợ an toàn trong phác đồ chăm sóc da toàn diện.

- Làm mờ nếp nhăn động: Ngoài các peptide truyền tín hiệu kích thích sản sinh collagen, một số peptide như acetyl hexapeptide-8 có khả năng tác động đến quá trình dẫn truyền tín hiệu thần kinh đến cơ mặt. Cơ chế này giúp hạn chế sự co cơ quá mức, từ đó hỗ trợ làm giảm nếp nhăn động. Tuy nhiên, hiệu quả của cơ chế này thường ở mức độ nhẹ và cần thời gian sử dụng đều đặn để nhận thấy sự cải thiện rõ rệt. 

Theo TSK số 705