Sai sót trong việc sử dụng thuốc là tình trạng phổ biến

“Uống ngày hai lần”, đây là hướng dẫn quen thuộc trên nhiều đơn thuốc, nhưng không phải ai cũng hiểu theo cùng một cách. Uống hai viên cùng lúc hay chia thành hai lần? Uống lúc no hay lúc đói? Có thể dùng chung với các thuốc khác? Những thắc mắc tưởng chừng đơn giản này lại là nguyên nhân dẫn đến không ít sai sót trong quá trình sử dụng thuốc.

Theo một nghiên cứu tại Mỹ đăng trên Journal of Internal Medicine tháng 6/2026, gần 1/3 người dân trung niên nước này gặp khó khăn trong việc hiểu và sử dụng thông tin y tế, từ ghi nhớ nội dung sau buổi khám bệnh, đọc tài liệu y khoa đến sử dụng thuốc đúng cách.

Nghiên cứu thực hiện trên 942 bệnh nhân chăm sóc ban đầu với độ tuổi trung bình 52 nhằm đánh giá khả năng hiểu biết về sức khỏe (health literacy) - tức khả năng tiếp nhận, diễn giải và sử dụng thông tin y tế trong quá trình chăm sóc sức khỏe.

Người tham gia được yêu cầu ghi nhớ thông tin sau một buổi khám giả định, đồng thời đọc và diễn giải hướng dẫn trên nhãn thuốc kê đơn. Kết quả cho thấy chỉ sau khoảng 10 phút, nhiều người đã không còn nhớ đầy đủ những gì bác sĩ giải thích. Không ít người cùng gặp khó khăn trong việc hiểu hướng dẫn sử dụng thuốc do cách diễn đạt và trình bày trên nhãn chưa thống nhất.

Đồng tác giả nghiên cứu Abigail Vogeley, nghiên cứu viên và nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Trường Y Feinberg thuộc Đại học Northwestern, cho biết tình trạng bối rối trước các thông tin y tế không phải là cả biệt mà xảy ra với rất nhiều người.

“Nhiều người nghĩ chỉ mình họ gặp khó khăn nhưng nghiên cứu cho thấy đây là vấn đề khá phổ biến. Điều hệ thống chăm sóc sức khỏe cần làm là hỗ trợ người bệnh tốt hơn, thay vì để họ tự xoay xở với những thông tin phức tạp”, bà nói.

Thuốc chỉ phát huy hiệu quả tối ưu khi được sử dụng đúng hướng dẫn. Ảnh: AI

Vì sao người bệnh hiểu nhầm?

Theo các nhà nghiên cứu, một trong những nguyên nhân là cách trình bày hướng dẫn sử dụng thuốc chưa thực sự thống nhất. Cùng một nội dung nhưng có thể được diễn đạt theo nhiều cách hoặc đặt ở các vị trí khác nhau trên nhãn thuốc, khiến người bệnh dễ bỏ sót những thông tin quan trọng.

Bên cạnh đó, thời gian khám bệnh thường khá ngắn. Do hạn chế thời gian, người bệnh phải tiếp nhận nhiều thông tin về chẩn đoán, phương pháp điều trị và cách sử dụng thuốc nên rất khó ghi nhớ đầy đủ sau khi rời phòng khám.

Các chuyên gia cũng cho rằng không ít bệnh nhân ngại đặt câu hỏi vì lo làm mất thời gian của bác sĩ hoặc nghĩ rằng mình nên tự hiểu những hướng dẫn đã được giải thích. Điều này khiến những thắc mắc nhỏ không được giải đáp kịp thời và có thể trở thành sai sót trong quá trình điều trị.

Tuy nhiên, thuốc chỉ phát huy hiệu quả tối ưu khi được sử dụng đúng hướng dẫn. Nếu người bệnh không hiểu rõ cách dùng, những thông tin tưởng chừng đơn giản như thời điểm uống thuốc, việc có cần dùng cùng thức ăn hay không hoặc mục đích điều trị của thuốc đều có thể bị hiểu sai.

Theo tiến sĩ Jan Carney, chủ tịch American College of Physicians (Trường Thầy thuốc Hoa Kỳ), việc hiểu sai hướng dẫn có thể khiến người bệnh dùng sai liều, uống thuốc không đúng thời điểm hoặc kết hợp với những thuốc không nên dùng cùng nhau. Điều này không chỉ làm giảm hiệu quả điều trị mà còn khiến người bệnh gia tăng nguy cơ gặp tác dụng phụ.

Stefanie Ferreri, giáo sư Trường Dược Eshelman thuộc Đại học Bắc Carolina ở Chapel Hill, lấy ví dụ về thuốc lợi tiểu. Nếu không được hướng dẫn đầy đủ, người bệnh có thể uống thuốc vào buổi tối thay vì buổi sáng và phải thức dậy nhiều lần trong đêm để đi vệ sinh.

Nghiên cứu cũng ghi nhận nhiều người vô tình làm việc dùng thuốc trở nên phức tạp hơn mức cần thiết. Một số cố gắng chia khoảng cách giữa các liều quá chính xác, thậm chí thức dậy giữa đêm để uống thuốc dù điều đó không được yêu cầu. Theo các nhà nghiên cứu, đây là hệ quả của việc người bệnh cố gắng làm đúng hướng dẫn nhưng lại thiếu thông tin hoặc hiểu chưa chính xác.

Tiến sĩ Michael Wolf, tác giả cấp cao của nghiên cứu, nhấn mạnh kết quả này không nhằm chỉ trích người bệnh mà phản ánh nhu cầu cải thiện cách giao tiếp trong hệ thống chăm sóc sức khỏe. Theo ông, việc truyền đạt thông tin rõ ràng, dễ hiểu sẽ giúp người bệnh sử dụng thuốc an toàn và hiệu quả hơn.

Người bệnh đừng ngại đặt câu hỏi

Trong khi chờ những thay đổi từ phía hệ thống y tế, các chuyên gia khuyến nghị người bệnh chủ động hơn trong việc tìm hiểu thông tin về thuốc.

Người bệnh đừng ngần ngại đặt câu hỏi với thầy thuốc khi khám bệnh. Ảnh: Canva

Một câu hỏi đơn giản như: “Tôi cần lưu ý gì khi sử dụng thuốc này?” có thể giúp người bệnh làm rõ nhiều vấn đề quan trọng, từ thời điểm uống thuốc, cách dùng cùng thức ăn, những thuốc hoặc thực phẩm cần tránh cho đến các tác dụng phụ có thể gặp.

Ferreri khuyên người bệnh không nên ngại đặt câu hỏi với cả bác sĩ và dược sĩ, đặc biệt trong những lần đầu sử dụng thuốc. Việc xác nhận lại hướng dẫn sẽ giúp giảm nguy cơ hiểu sai và sử dụng thuốc không đúng cách.

Bên cạnh đó, người bệnh nên duy trì danh sách các thuốc đang sử dụng để đối chiếu mỗi khi được kê thêm thuốc mới, đồng thời yêu cầu bác sĩ giải thích lại nếu chưa hiểu rõ chẩn đoán hoặc kế hoạch điều trị. Nếu được phép, việc ghi âm phần hướng dẫn cuối buổi khám cũng có thể giúp ghi nhớ chính xác những thông tin quan trọng sau khi về nhà.

Theo các chuyên gia, giao tiếp hiệu quả là yếu tố quan trọng để hạn chế sai sót trong sử dụng thuốc. Khi bác sĩ, dược sĩ và người bệnh cùng trao đổi cởi mở, xác nhận lại những thông tin chưa rõ và chủ động giải đáp thắc mắc, việc điều trị sẽ an toàn và hiệu quả hơn.

Theo TSK số 709