Me đất chứa nhiều độc tố có hại cho sức khỏe. Ảnh: flickr

Tại Trung tâm Chống độc Bệnh viện Bạch Mai, kết quả xét nghiệm máu và nước tiểu cho thấy bà bị tổn thương thận, suy thận cấp. Mẫu vật phẩm của bệnh nhân mang đến đã được gửi tới chuyên gia và xác định đây là cây me đất hoa đỏ, tên khoa học là Oxalis corymbosa DC.

Kết quả xét nghiệm vật phẩm (mẫu cây me đất bệnh nhân uống) tại Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm quốc gia cho thấy có chứa axit oxalic. Đây là nguyên nhân gây ra tình trạng suy thận khi người bệnh uống quá nhiều.

Theo các bác sĩ, axit oxalic được xem là một tác nhân gây tổn thương thận, suy thận nếu dung nạp vào cơ thể với một lượng lớn. Tình trạng nặng hơn sẽ gây ra ngộ độc cấp tính và có thể dẫn đến tử vong.

Ở Việt Nam thường thấy 2 loài me đất là Oxalis corniculata L. (me đất hoa vàng) và Oxalis corymbosa DC. (me đất hoa đỏ). Me đất với hương chua thanh, lá hình tim, thường mọc hoang dưới bụi cây, bên bờ ao hay ven hàng rào. Nhiều người vẫn hay dùng để ăn sống hoặc nấu canh chua trong các bữa cơm hằng ngày.

Trong Y học cổ truyền, me đất là vị thuốc có công dụng thanh nhiệt, lợi tiểu, trị ho, giải độc. Tuy nhiên, các nghiên cứu cho thấy me đất chứa nhiều acid oxalic và muối oxalat với hàm lượng cao. Khi sử dụng hàm lượng nhỏ sẽ không ảnh hưởng đến cơ thể nhưng khi ăn phải một lượng lớn, đặc biệt là tự sắc thuốc không đúng liều lượng các chất này có thể gây ra các triệu chứng ngộ độc cấp tính như buồn nôn, nôn mửa, đau bụng dữ dội, tiêu chảy, khó thở, tim đập nhanh, hạ canxi máu và trong trường hợp nghiêm trọng có thể dẫn đến suy thận cấp.

Đặc biệt, trẻ em là đối tượng dễ bị tổn thương do trọng lượng cơ thể nhỏ và hệ thống thải độc chưa hoàn thiện. Nếu nghi ngờ ngộ độc, cần đưa nạn nhân đến cơ sở y tế gần nhất để được xử trí kịp thời.

Thực tế ngoài me đất, người dân cũng thường dùng một số cây mọc quanh nhà khác để trị bệnh, nhưng việc sử dụng cần phải lưu ý vì không phải cây nào cũng tuyệt đối an toàn. Có thể kể đến một số cây quen thuộc như:

1. Thân hành của cây tỏi (Allium sativum L.)

Thân hành của cây tỏi. Ảnh: indiamart

Đây được xem là kháng sinh tự nhiên, có công dụng sát trùng, trừ giun, hành khí kiện tỳ, trừ đờm, hạ áp. Tỏi có thể sử dụng qua đường uống hoặc đắp ngoài da. Tuy nhiên, nếu sử dụng không đúng liều lượng, dạng bào chế và thời gian sử dụng có thể gây ra nhiều tác dụng phụ không mong muốn như bỏng da, kích ứng da… vì trong tỏi cóallicin là một hợp chất organosulfur mạnh, được tạo ra khi tỏi bị nghiền nát hoặc cắt nhỏ. Allicin có đặc tính kháng khuẩn và chống viêm, nhưng nó cũng là một chất kích thích mạnh có thể gây bỏng hóa học trên da.

2. Lô hội hay còn gọi là Nha đam (Aloe vera L.)

Lô hội hay còn gọi là Nha đam (Aloe vera L.). Ảnh: iStock

Bộ phận sử dụng làm thuốc là chất dịch đã cô đặc và sấy khô (nhựa màu vàng không phải gel trong), lấy từ lá cây Lô hội có tác dụng tẩy xổ mạnh, dùng trong trị táo bón ngắn hạn. Thành phần chính là aloin A, B – thuộc nhóm anthraquinon. Aloin có độc tính, nếu dùng liều cao hoặc kéo dài sẽ gây đau bụng, tiêu chảy mất nước, rối loạn điện giải. Ngoài ra, nó cũng có thể gây co bóp tử cung nên chống chỉ định cho phụ nữ có thai. Vì thế, trong Đông y, dược liệu được sử dụng là chế phẩm đã qua xử lý chứ không dùng gel tươi hay nhựa sống.

3. Mía dò (Costus speciosus)

Mía dò (Costus speciosus). Ảnh: reddit

Là dược liệu dân gian dùng phổ biến để mát gan, lợi tiểu, điều hòa kinh nguyệt, tiêu viêm, trị tiểu buốt… Ngọn và cành non, tươi: Nướng giã, vắt lấy nước, nhỏchữa đau mắt, đau tai. Thân rễ dùng chiết xuất diosgenin – nguyên liệu ban đầu để tổng hợp hóa dược corticoid và thuốc ngừa thai, vì thế được chống chỉ định cho phụ nữ mang thai. Khi dùng quá liều hoặc sắc quá đặc có thể làm kích thích đường tiêu hóa gây tiêu chảy, đau bụng. Ngoài ra, mía dò có tác dụng hỗ trợ giảm đường huyết, nếu dùng cùng với thuốc tiểu đường có thể làm hạ đường huyết quá mức.

Nói chung, nhiều cây cỏ quen thuộc quanh ta có thể mang lại những lợi ích nhất định nhưng chúng đồng thời cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ không lường trước nếu sử dụng không đúng cách, không đúng liều lượng hoặc không đúng đối tượng. Người dân cần trang bị cho mình những kiến thức cơ bản về độc tính và tác dụng phụ của các loại cây, đồng thời tham khảo ý kiến của các chuyên gia y tế trước khi quyết định sử dụng bất kỳ loại cây nào, dù là quen thuộc nhất. 

Theo TSK số 695