Phá sản vì nghiên cứu kháng sinh mới

17/12/2025 GMT+0700

Phá sản vì nghiên cứu kháng sinh mới

ThS. CNSH Phan Thị Châu Giang

Gần 1,3 triệu ca nhiễm trùng tử vong trên toàn cầu vào năm 2019 do liên quan trực tiếp đến kháng kháng sinh. Lẽ ra đây là cơ hội kinh doanh tốt cho việc tìm kiếm kháng sinh mới, nhưng thực tế nhiều hãng thuốc lại... phá sản.

Vì đâu nên nỗi?

Tháng 4/2019, Achaogen tuyên bố phá sản sau 17 năm hoạt động. Thông tin này khiến nhiều người ngỡ ngàng vì trước đó hãng sản xuất kháng sinh này có được những dấu hiệu hứa hẹn thành công rực rỡ.

Achaogen đã tuyển dụng được nhiều nhà nghiên cứu hàng đầu để tìm kiếm kháng sinh trị nhiễm trùng đường tiểu,căn bệnh phổ biến toàn cầu đang đề kháng nhiều loại kháng sinh. Rồi họ cũng đến gần với mục tiêu khi Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm (FDA) Hoa Kỳ phê duyệt sản phẩm của họ - kháng sinh Zemdri (plazomicin) dùng điều trị chứng nhiễm trùng đường tiết niệu phức tạp kháng đa thuốc.

Achaogen tuyên bố phá sản sau 17 năm hoạt động. Ảnh minh họa: Canva

Nhưng hóa ra đây lại là một thất bại vì FDA buộc hãng phải ghi cảnh báo trên hộp thuốc rằng Zemdri có thể gây tổn thương thận, mất thính lực và ức chế thần kinh cơ, một tình trạng có thể dẫn đến yếu cơ hoặc liệt cơ. Đặc biệt hơn, thuốc có thể gây hại cho thai nhi đang phát triển.

Đó là chưa kể một thất bại khác, FDA không phê duyệt Zemdri cho điều trị nhiễm trùng máu vì thiếu dữ liệu chứng minh hiệu quả. Một cú sốc nặng, vì nếu suôn sẻ, dự báo Achaogen có thể thu về những khoản lợi kếch xù, đủ bù đắp cho R&D (Nghiên cứu & Phát triển) mà họ đầu tư trước đó. Hậu quả là vào ngày FDA công bố quyết định phê duyệt, giá cổ phiếu Achaogen giảm 20%. Gần một năm sau, công ty chỉ thu được chưa đến 1 triệu đô la từ Zemdri, không đủ để tồn tại và phá sản là kết cục tất yếu.

Achaogen không phải cá biệt. Trước đó, ba công ty khởi nghiệp khác trong lĩnh vực chế tạo kháng sinh mới cũng khép lại chương trình nghiên cứu khi đối mặt nhiều thách thức. Trong số này có Melinta Therapeutics, công ty không thu được lợi nhuận nào từ 4 loại kháng sinh mà họ đã tung ra thị trường.

Điều gì đang xảy ra cho những hãng dược phẩm nghiên cứu kháng sinh mới?

Thực tế thì sự thành công của một loại thuốc mới dựa trên một giả định đơn giản. Đầu tiên là hãng dược bỏ ra 10 - 15 năm và khoảng 1 tỷ đô la cho nghiên cứu. Khi thành công, sản phẩm được định giá rất cao. Nếu bán với số lượng đủ lớn, chỉ sau vài năm việc thu hồi cho các khoảng đầu tư trước đó hoàn toàn không khó.

Phép tính đó gần như đúng với hầu hết các loại thuốc, từ những thuốc cũ mọi người dùng hàng ngày - thuốc chống trầm cảm, thuốc chẹn beta, statin - cho đến các liệu pháp tế bào tiên tiến trong điều trị ung thư gọi là CAR-T, có giá lên đến gần 500.000 đô la/liều.

Nhưng điều này không đúng với... kháng sinh. Thật vậy, không như thuốc trị ung thư, hầu hết thuốc kháng sinh đều rẻ tiền. Một số ít kháng sinh có giá cao lại chỉ được sử dụng hiếm hoi trong bệnh viện. Và cũng không giống như thuốc điều trị các bệnh mạn tính như đái tháo đường, tim mạch phải sử dụng nhiều năm, kháng sinh chỉ được dùng trong 1-2 tuần dù nó cứu sống bệnh nhân ngoạn mục. Điều này khiến lợi nhuận của nhà sản xuất kháng sinh sụt giảm đáng kể.

Le lói hy vọng

Marc Gitzinger, một trong những người đi đầu trong cuộc chiến chống lại tình trạng kháng thuốc và đứng đầu công ty khởi nghiệp Bioversys (Thụy Sĩ) nói: “Để giải quyết kháng kháng sinh, các bác sĩ thử nghiệm kết hợp dùng nhiều loại thuốc khác nhau đã được phát triển từ 50 năm trước. Chỉ khi chúng không hiệu quả, họ mới chuyển sang thuốc mới, đắt tiền hơn. Ngoài ra, do lo ngại về tình trạng kháng thuốc ngày càng tăng, các bác sĩ và bệnh viện chỉ sử dụng kháng sinh mới với liều lượng rất thấp để duy trì hiệu quả của chúng càng lâu càng tốt”.

Những gì Gitzinger đề cập hoàn toàn đúng về mặt y học, nhưng về khía cạnh kinh tế lại là thảm họa đối với những công ty khởi nghiệp tìm kiếm kháng sinh mới. Hậu quả là đầu tư vào hoạt động R&D kháng sinh sụt giảm mạnh. Báo cáo của nhóm vận động chống kháng thuốc Working to Fight AMR cho thấy nếu vào năm 2017 đầu tư vào hoạt động R&D kháng sinh là 2 tỷ USD, thì đến năm 2018 chỉ còn 1,6 tỷ. Một số công ty dược phẩm lớn như Novartis, Sanofi và AstraZeneca cũng ngừng sản xuất kháng sinh.

Cùng với đó, báo cáo năm 2022 của WHO ghi nhận số kháng sinh mới được phê duyệt ngày một giảm. Từ năm 2017 đến năm 2022, chỉ có 12 kháng sinh được phê duyệt trên toàn cầu và chỉ có 2 trong số này thuộc các nhóm thuốc mới có cơ chế hoạt động khác với các nhóm thuốc hiện có.

Đáng nói hơn, trong 50 kháng sinh mới đang thử nghiệm lâm sàng, chỉ có 2 kháng sinh có tác dụng chống lại vi khuẩn gram âm, nhóm vi khuẩn đáng sợ nhất vì có thể gây tử vong cho trẻ sơ sinh, bệnh nhân ung thư và những người đang trải qua các thủ thuật tự chọn như thay khớp háng và khớp gối.

Trước nguy cơ thất bại trong cuộc tìm kiếm kháng sinh mới chống vi khuẩn kháng thuốc, WHO kêu gọi các quốc gia và tổ chức tăng cường hợp tác, thu hút đầu tư và đẩy nhanh đổi mới.

WHO kêu gọi tăng cường hợp tác đổi mới để tìm kiếm kháng sinh mới. Ảnh: Canva

Đã có một số hy vọng trong chuyện này. Chẳng hạn đầu năm nay công ty công nghệ sinh học Kinvard Bio đã ra mắt một phòng thí nghiệm thuộc Khoa Hóa và Sinh Hóa của Đại học Harvard, có nhiệm vụ tìm kiếm kháng sinh mới. Giám đốc điều hành Kinvard Bio, Lloyd Payne, cho biết các loại kháng sinh mới mà Kinvard Bio đang phát triển nhắm vào ribosome vi khuẩn, một mục tiêu có tính khả thi cao về mặt lâm sàng.

Ngoài ra là sáng kiến của 20 công ty dược phẩm lớn nhất thế giới khi thành lập một quỹ trị giá 1 tỷ đô la để hỗ trợ các công ty công nghệ sinh học khởi nghiệp giúp họ vượt qua khó khăn về tài chính khi phát triển các kháng sinh mới. Quỹ có tên AMR Action Fund, ra đời với sự hợp tác của WHO và các nhà tài trợ là những tập đoàn dược phẩm khổng lồ như Roche, Merck, Johnson & Johnson, GSK, nhằm cung cấp 2 - 4 loại kháng sinh mới vào năm 2030 để chống lại tình trạng kháng thuốc.

ĐẶT CƯỢC VÀO KHÁNG SINH MỚI

Đó là Zosurabalpin, nhóm kháng sinh hoàn toàn mới, do hãng dược Roche đang nghiên cứu đến giai đoạn 3. Thuốc được cho là có thể tiêu diệt Acinetobacter baumannii, 1 trong 3 chủng vi khuẩn là mối đe dọa hàng đầu đối với sức khỏe con người do khả năng kháng thuốc rộng rãi của chúng.

Nhiễm trùng kháng kháng sinh gây ra mối đe dọa cấp bách đối với sức khỏe con người, đặc biệt là những loại nhiễm trùng do vi khuẩn Gram âm gây ra, được bảo vệ bởi lớp vỏ ngoài chứa một chất gọi là lipopolysaccharide (LPS). Tiến sĩ Michael Lobritz, người đứng đầu toàn cầu về bệnh truyền nhiễm tại trung tâm nghiên cứu Roche (Thụy Sĩ), nơi đã phát triển loại thuốc mới này, nói: “ LPS cho phép vi khuẩn sống trong môi trường khắc nghiệt, và nó cũng cho phép chúng trốn tránh sự tấn công của hệ miễn dịch con người”.

Theo TSK số 701

Ý kiến của bạn

{% item.name %}

{% item.comment %}

Đường nhân tạo có thể hại thận

WHO hướng dẫn sử dụng thuốc GLP-1 trong điều trị béo phì

Tế bào miễn dịch chữa lành cơ nhanh hơn

Người cơ bắp nhiều sẽ có bộ não trẻ về tuổi sinh học

Bác sĩ Barlett người tạo “phép màu” ECMO

Phá sản vì nghiên cứu kháng sinh mới

Bài cùng chuyên mục

Y tế TP.HCM phát triển mô hình kết hợp Đông – Tây y

Tân Tổng Lãnh sự Pháp Etienne Ranaivoson thăm Viện Tim TP.HCM

Vai trò quan trọng của dược lâm sàng trong điều trị ung thư

Siết quản lý thuốc, mỹ phẩm dịp Tết 2026

Chuẩn hóa bài thuốc triều Nguyễn

Mít tinh hưởng ứng Tuần lễ Thế giới nâng cao nhận thức về kháng thuốc

Đọc thêm

Đường nhân tạo có thể hại thận

30/12/2025 00:00:00 GMT+0700

Các chất tạo ngọt như aspartame (có trong nhãn hiệu Equal), sucralose (Splenda) và rượu đường được quảng bá rộng rãi là những lựa chọn lành mạnh hơn so với thực phẩm làm từ đường tinh luyện (glucose). Nhiều người tìm đến những chất thay thế này với hy vọng giảm thiểu rủi ro sức khỏe liên quan đến đường. Tuy nhiên, những bằng chứng khoa học mới nhất cho thấy rượu đường sorbitol có thể không vô hại như người ta thường nghĩ.

WHO hướng dẫn sử dụng thuốc GLP-1 trong điều trị béo phì

06/12/2025 00:00:00 GMT+0700

Ngày 1-12, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã ban hành hướng dẫn toàn cầu về việc sử dụng liệu pháp GLP-1 trong điều trị béo phì như một bệnh mạn tính tái phát.

Tế bào miễn dịch chữa lành cơ nhanh hơn

01/12/2025 00:00:00 GMT+0700

Một nhóm nghiên cứu tại Bệnh viện Nhi Cincinnati (Hoa Kỳ) đã phát hiện ra một quá trình sửa chữa chung và bất ngờ có thể giúp cơ thể phục hồi sau một số loại tổn thương cơ. Dự án được dẫn dắt bởi tiến sĩ Gyanesh Tripathi của Bệnh viện Nhi Cincinnati.

Người cơ bắp nhiều sẽ có bộ não trẻ về tuổi sinh học

01/12/2025 00:00:00 GMT+0700

Kết quả một nghiên cứu trình bày tại Hội thảo thường niên của Hiệp hội X quang Bắc Mỹ (RSNA) mới đây cho thấy những người có nhiều cơ bắp hơn và tỷ lệ mỡ nội tạng trên cơ thấp hơn sẽ có biểu hiện dấu hiệu của tuổi não sinh học trẻ hơn. Mỡ nội tạng là lượng mỡ được lưu trữ sâu trong bụng, xung quanh các cơ quan nội tạng quan trọng.

Bác sĩ Barlett người tạo “phép màu” ECMO

11/12/2025 00:00:00 GMT+0700

Ông đã phát triển phương pháp điều trị ECMO, có thể duy trì sự sống cho bệnh nhân suy tim và phổi trong nhiều ngày, qua đó cứu sống hàng trăm người khắp thế giới, đặc biệt trong đại dịch COVID-19.

Phá sản vì nghiên cứu kháng sinh mới

17/12/2025 00:00:00 GMT+0700

Gần 1,3 triệu ca nhiễm trùng tử vong trên toàn cầu vào năm 2019 do liên quan trực tiếp đến kháng kháng sinh. Lẽ ra đây là cơ hội kinh doanh tốt cho việc tìm kiếm kháng sinh mới, nhưng thực tế nhiều hãng thuốc lại... phá sản.