Hội nghị diễn ra trong bối cảnh ngành Đông y đối mặt yêu cầu chuẩn hóa di sản y học, bảo đảm an toàn khi đưa các bài thuốc cổ vào thực hành. Hội nghị quy tụ các chuyên gia bàn về cách nghiên cứu, phục dựng và ứng dụng bài thuốc cung đình bằng phương pháp khoa học hiện đại.

Theo ông Hoàng Chính Thái, hậu duệ thứ 6 của ngự y Hoàng Nguyên Cát, gia đình hiện lưu giữ bộ y thư “Quỳ Viên gia học” hơn 1.000 trang bao quát đầy đủ lý luận y học, dược học, phương thuốc và kinh nghiệm lâm sàng, được đánh giá là nguồn tư liệu có giá trị đặc biệt đối với việc nghiên cứu hệ thống bài thuốc cung đình.

Bộ y thư “Quỳ Viên gia học” bằng chữ Nôm. Ảnh: Báo Người Lao Động.

Tại hội nghị, các chuyên gia dành nhiều thời gian phân tích những bài thuốc nổi tiếng như “Minh Mạng thang”, “Nhất dạ ngũ giao”, từng được sử dụng trong hoàng cung với mục đích bồi bổ khí huyết, an thần, tăng sức đề kháng và nâng cao thể lực. Giá trị của các bài thuốc không chỉ nằm ở công năng mà còn nằm ở nguyên tắc phối ngũ “quân - thần - tá - sứ”, phản ánh tri thức y học chặt chẽ của triều Nguyễn.

Các đại biểu tại Hội nghị. Ảnh: Báo Sức khỏe &  Đời sống.

PGS.TS Đậu Xuân Cảnh - Chủ tịch Hội Đông y Việt Nam, nhấn mạnh di sản này chỉ thực sự có ý nghĩa khi được đánh giá bằng công cụ của khoa học hiện đại. Việc nghiên cứu không chỉ tôn vinh di sản mà còn trở thành tư liệu phục vụ nghiên cứu và khám chữa bệnh bằng y học cổ truyền (YHCT). Nhưng ông đề cập thêm: “Phải chọn lọc di sản nhưng không thần thánh hóa mà kế thừa có chọn lọc các bài thuốc cổ trong bối cảnh y học hiện đại”.

PGS.TS Đậu Xuân Cảnh - Chủ tịch Hội Đông y Việt Nam phát biểu. Ảnh: Báo Người Lao Động.

Các nhà khoa học cho rằng tiềm năng ứng dụng là rất lớn nếu được triển khai đúng hướng. Một số nhóm nghiên cứu đề xuất các hướng tiếp cận: phục dựng bài thuốc dựa trên phân tích hóa thực vật, đánh giá độc tính - dược lý, thử nghiệm lâm sàng ở quy mô phù hợp và chuẩn hóa quy trình bào chế. Đây được xem là nền tảng quan trọng để các bài thuốc cổ đi vào hệ thống y tế hiện đại.

Tuy nhiên, hội nghị cũng nhìn nhận thẳng thắn những tồn tại của YHCT hiện nay. Việc truyền miệng bài thuốc, không có dữ liệu định lượng hoặc tiêu chuẩn liều lượng rõ ràng vẫn phổ biến. TS-BS Trương Thị Ngọc Lan, Phó Viện Y Dược học Dân tộc TP.HCM, cho biết: “Bất truyền của Đông y là ở liều lượng”. Phần lớn bài thuốc cổ chỉ có thể ứng dụng sau khi được chuẩn hóa và đánh giá an toàn.

Từ góc độ thực hành, TS Nguyễn Duy Tuân, Trưởng khoa Y học cổ truyền Đại học Phenikaa, nhấn mạnh thuốc chỉ hiệu quả khi đi sau chẩn đoán đúng, cảnh báo tình trạng dùng chung một toa thuốc cho nhiều bệnh nhân là sai chuẩn và tiềm ẩn rủi ro.

Bên cạnh thảo luận chuyên môn, Hội Đông y Việt Nam cũng vinh danh các thầy thuốc và phòng khám tiêu biểu đợt 2-2025, ghi nhận đóng góp của lực lượng YHCT trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Lễ vinh danh thầy thuốc Đông y tiêu biểu. Ảnh: Viện Phát triển văn hóa và Chăm sóc sức khỏe cộng đồng

Trước những vấn đề đặt ra, các chuyên gia thống nhất cần tăng cường nghiên cứu - chuẩn hóa - số hóa để bảo tồn di sản Đông y, đồng thời nâng cao uy tín và tính khoa học của YHCT Việt Nam. Việc đưa các bài thuốc cung đình triều Nguyễn vào thực hành không chỉ là hoạt động bảo tồn văn hóa mà còn là hướng tiếp cận thiết thực nhằm phát triển nền y học cổ truyền theo hướng an toàn, minh bạch và phù hợp với yêu cầu chăm sóc sức khỏe hiện đại.

Hồng Trân (tổng hợp)