Cứ 6 ca nhiễm trùng có 1 ca kháng thuốc

10/12/2025 GMT+0700

Cứ 6 ca nhiễm trùng có 1 ca kháng thuốc

DS Nguyễn Khánh Chi

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) vừa phát đi cảnh báo mới nhất về sự gia tăng nghiêm trọng kháng kháng sinh trên toàn cầu khi 1/6 ca nhiễm trùng bị kháng thuốc.

Đông Nam Á bị ảnh hưởng nhiều nhất

Báo cáo của WHO, công bố hồi tháng 10 vừa qua, đã ghi nhận sự lây lan những bệnh nhiễm trùng nguy hiểm không đáp ứng kháng sinh trên toàn thế giới gia tăng với tỷ lệ 15% mỗi năm.

Trong năm 2023, cứ 6 ca nhiễm trùng thì có một ca kháng với danh mục thuốc kháng sinh hiện tại. Kháng thuốc liên quan đến 40% các loại kháng sinh phổ biến nhất được sử dụng để điều trị các bệnh nhiễm trùng đường tiết niệu, đường ruột, máu và lây truyền qua đường tình dục thông thường.

Việt Nam là nước thuộc trong hai khu vực có tỷ lệ kháng thuốc nhiều nhất thế giới. Ảnh: Canva

Hai khu vực có tỷ lệ kháng thuốc nhiều nhất thế giới là Đông Địa Trung Hải và Đông Nam Á (có Việt Nam!) có tỷ lệ kháng thuốc cao nhất vì cứ 3 ca nhiễm trùng lại có 1 ca kháng kháng sinh. Con số này gấp đôi mức trung bình toàn cầu và hơn ba lần tỷ lệ ở châu Âu và Tây Thái Bình Dương. Nhìn chung, kháng thuốc phổ biến nhiều ở những quốc gia thu nhập thấp và trung bình, đặc biệt là những nơi có hệ thống chăm sóc sức khỏe chưa đủ mạnh.

VIỆT NAM: 70.000 CA TỬ VONG/NĂM DO KHÁNG KHÁNG SINH

Tại hội nghị khoa học thường niên chủ đề “Điều trị toàn diện và tối ưu hóa bệnh nhân” do Bệnh viện Gia An 115 (TP.HCM) tổ chức ngày 22/11, TS Phạm Hùng Vân, Chủ tịch Hội Vi sinh lâm sàng TP.HCM, cho biết Việt Nam đứng đầu trong danh sách các nước có tỉ lệ kháng thuốc kháng sinh cao. Theo WHO, từ năm 2020 - 2023 Việt Nam có gần 270.000 ca tử vong do đề kháng kháng sinh. Tức bình quân mỗi năm có gần 70.000 ca tử vong liên quan đến kháng kháng sinh. Nguyên nhân do việc sử dụng kháng sinh không hợp lý, trong đó có việc sử dụng kháng sinh không hiệu quả trong bệnh viện chiếm 25-45%. Tại cộng đồng, có đến 50% trường hợp sử dụng kháng sinh sai cách. Cuối cùng là lạm dụng kháng sinh không đúng trong chăn nuôi chiếm 40-80%.

Tiến sĩ Yvan Hutin, giám đốc bộ phận kháng kháng sinh của WHO, lo lắng: “Kháng kháng sinh đang lan rộng và đe dọa tương lai của y học hiện đại. Nói đơn giản, người dân càng ít được tiếp cận dịch vụ chăm sóc chất lượng thì nguy cơ nhiễm trùng kháng thuốc càng cao.”

Theo báo cáo mới nhất của WHO, mỗi năm nhiễm trùng do vi khuẩn và nấm kháng thuốc gây tử vong cho hơn 1 triệu người trên toàn thế giới và góp phần gây ra cái chết của gần 5 triệu người khác. Trong khi đó một nghiên cứu công bố trên tạp chí The Lancet vào tháng 9 năm nay đưa ra một cảnh báo đáng lo hơn khi ước tính sẽ có hơn 39 triệu người tử vong do nhiễm trùng kháng kháng sinh trong vòng 25 năm tới.

Theo các chuyên gia y học, thực tế thì kháng kháng sinh là điều không thể tránh khỏi, vì theo thời gian mầm bệnh có thể tiến hóa để vượt qua các loại thuốc được thiết kế nhằm tiêu diệt chúng. Kevin Ikuta, chuyên gia ngành nhiễm trùng và nhà nghiên cứu tại Đại học California Los Angeles (UCLA), khẳng định kháng kháng sinh là một quá trình tiến hóa cơ bản, nhưng việc lạm dụng và sử dụng kháng sinh không hợp lý ở người và động vật lại làm tăng nhanh quá trình này.

Ikuta nói: “Ở nhiều quốc gia, bạn không cần đơn thuốc mà vẫn có thể mua kháng sinh dễ dàng. Điều này có thể dẫn đến việc lạm dụng như sử dụng kháng sinh để trị nhiễm trùng do virus, qua đó tạo điều kiện cho vi khuẩn kháng thuốc”.

Trong bối cảnh này, kháng kháng sinh còn trở thành nỗi lo cho sức khỏe toàn cầu nhiều hơn khi những nghiên cứu về thuốc mới gần như bị đình trệ do thị trường thuốc kháng sinh không hấp dẫn về lợi nhuận, khiến nhiều công ty làm kháng sinh phá sản hoặc rút lui khỏi lĩnh vực này (đọc thêm bài: “Phá sản vì nghiên cứu kháng sinh mới” trong số này).

Giải pháp nào lật ngược tình thế?

Báo cáo của WHO cảnh báo tình trạng kháng vi khuẩn gram âm, những tác nhân gây bệnh có lớp màng bảo vệ ngoài đặc biệt khiến kháng sinh khó xâm nhập. Trong số này, hai nguyên nhân phổ biến gây nhiễm trùng huyết E.coli và K.pneumoniae cho thấy mức độ kháng thuốc báo động đối với cephalosporin thế hệ 3, loại thuốc đầu tay cho nhiều bệnh nhiễm trùng nghiêm trọng. Các kháng sinh thiết yếu khác, gồm carbapenem và fluoroquinolone, cũng đang mất dần hiệu quả chống lại hai loại vi khuẩn này cũng như Salmonella và Acinetobacter.

WHO cũng ghi nhận tình trạng kháng thuốc ngày càng nhiều đã buộc các bác sĩ lâm sàng phải chuyển sang sử dụng những “thuốc cuối cùng”, nghĩa là những kháng sinh mới, đắt đỏ và thường không có sẵn ở các nước thu nhập thấp, dẫn đến thu hẹp lựa chọn và làm tăng nguy cơ kháng thuốc và tử vong.

Ramanan Laxminarayan, chủ tịch One Health Trust, một tổ chức phi lợi nhuận, cho biết: “Ở Mỹ, nếu 2 loại thuốc đầu tiên không hiệu quả bạn vẫn có thể đủ khả năng chi trả cho loại thuốc thứ ba. Nhưng lựa chọn đó không dành cho người dân ở Bờ Biển Ngà hoặc Gambia. Điều đó có thể khiến cho tình trạng nhiễm trùng không được điều trị đầy đủ, cuối cùng lại làm bùng phát kháng thuốc”.

Kháng kháng sinh góp phần trực tiếp khiến hơn 1 triệu người tử vong trên toàn cầu hàng năm. Ảnh: Canva

Nhưng bên cạnh những cảnh báo u ám, WHO cũng ghi nhận một số tín hiệu tích cực mang lại hy vọng. Cụ thể gần 140 quốc gia đã tham gia hệ thống giám sát kháng thuốc của WHO kể từ khi hệ thống được thành lập vào năm 2015, và 100 quốc gia trong số đó đã đóng góp dữ liệu về tình trạng kháng thuốc vào báo cáo hiện tại, tăng gấp bốn lần so với giai đoạn đầu.

Silvia Bertagnolio, chuyên gia về kháng kháng sinh của WHO, cho biết bà rất phấn khởi trước nhận thức ngày càng tăng trên toàn cầu về các bệnh nhiễm trùng kháng thuốc khi số quốc gia sẵn sàng chia sẻ dữ liệu ngày càng tăng. Nhưng bà cũng lưu ý rằng, gần một nửa số quốc gia đã không nộp dữ liệu vào năm 2024, và trong số những quốc gia đã nộp, một nửa lại không đủ năng lực để cung cấp những dữ liệu đáng tin cậy.

Tiến sĩ Tedros Adhanom Ghebreyesus, Tổng Giám đốc WHO, cho biết: “Tình trạng kháng thuốc đang vượt xa những tiến bộ của y học hiện đại, đe dọa sức khỏe của mọi gia đình trên toàn thế giới. Khi các quốc gia tăng cường hệ thống giám sát kháng thuốc thì chúng ta phải sử dụng kháng sinh một cách có trách nhiệm và đảm bảo mọi người đều tiếp cận được với đúng loại thuốc, phương pháp chẩn đoán và vắc-xin đảm bảo chất lượng”.

Theo TSK số 701

Ý kiến của bạn

{% item.name %}

{% item.comment %}

Cà phê giúp cải thiện tâm trạng?

Lối sống “cú đêm” gây hại tim mạch

Lần đầu ghép thành công thận người cho bệnh nhân từng ghép thận lợn

Phát hiện kháng thể miễn dịch giúp ức chế ung thư phổi

Ăn, uống gì để giảm viêm mạn tính?

Nghiên cứu mới nhất: Acetaminophen không gây tự kỷ khi dùng trong thai kỳ

Bài cùng chuyên mục

Nipah virus (NiV) có gây đại dịch không?

Đạo diễn Dương Huy “Tôi muốn đi đến tận cùng sự thật”

Y tế TP.HCM phát triển mô hình kết hợp Đông – Tây y

Tân Tổng Lãnh sự Pháp Etienne Ranaivoson thăm Viện Tim TP.HCM

Vai trò quan trọng của dược lâm sàng trong điều trị ung thư

Siết quản lý thuốc, mỹ phẩm dịp Tết 2026

Đọc thêm

Cà phê giúp cải thiện tâm trạng?

2 ngày trước

Khi mệt mỏi hay uể oải, nhiều người tìm đến cà phê như một cách giúp tỉnh táo và cải thiện tâm trạng. Tuy nhiên, lạm dụng caffeine có thể gây tác động tiêu cực đến sức khỏe tinh thần.

Lối sống “cú đêm” gây hại tim mạch

2 ngày trước

Nghiên cứu mới của các nhà khoa học Mỹ cho thấy lối sống “cú đêm” có thể làm tăng nguy cơ tim mạch, đặc biệt ở phụ nữ.

Lần đầu ghép thành công thận người cho bệnh nhân từng ghép thận lợn

6 ngày trước

Lần đầu tiên trong lịch sử y học, một bệnh nhân suy thận giai đoạn cuối từng được ghép thận lợn biến đổi gen đã được ghép thành công thận người, đánh dấu cột mốc quan trọng của cấy ghép liên loài trước bối cảnh khan hiếm nguồn tạng hiến.

Phát hiện kháng thể miễn dịch giúp ức chế ung thư phổi

28/01/2026 00:00:00 GMT+0700

Các nhà khoa học Mỹ vừa phát hiện kháng thể miễn dịch giúp kìm hãm sự phát triển của ung thư phổi ở một số bệnh nhân, mở ra hướng nghiên cứu mới cho việc điều trị căn bệnh này.

Ăn, uống gì để giảm viêm mạn tính?

27/01/2026 00:00:00 GMT+0700

Trái cây, rau củ, các loại đậu hay ngũ cốc nguyên hạt, giúp cơ thể chống lại stress oxy hóa, một trong những yếu tố gây viêm nhiễm. Bên cạnh vận động và kiểm soát căng thẳng, chế độ ăn uống hằng ngày được xem là yếu tố quan trọng giúp giảm viêm.

Nghiên cứu mới nhất: Acetaminophen không gây tự kỷ khi dùng trong thai kỳ

22/01/2026 00:00:00 GMT+0700

Nghiên cứu mới cho thấy việc sử dụng acetaminophen trong thời kỳ mang thai không làm tăng nguy cơ mắc tự kỷ, rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) hay các rối loạn phát triển thần kinh khác ở trẻ.