1. VIZZ: THUỐC NHỎ MẮT ĐIỀU CHỈNH TẬT VIỄN THỊ DO TUỔI TÁC CÓ HIỆU QUẢ LÊN ĐẾN 10 GIỜ 

Lão thị, một tật viễn thị do tuổi tác khiến người ta cần đeo kính đọc sách, ảnh hưởng gần 2 tỷ người trên toàn thế giới. Đây là một trong số ít những bệnh lý gần như chắc chắn sẽ mắc phải nếu bạn sống đủ lâu. Giờ đây, thuốc nhỏ mắt VIZZ, phát triển bởi công ty dược phẩm LENZ Therapeutics, cung cấp cho bệnh nhân lão thị khả năng điều chỉnh thị lực lên đến 10 giờ mỗi lần sử dụng. 

Dung dịch nhỏ mắt này chứa aceclidine và vào tháng 7/2025 đã được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt để điều trị lão thị. Khi thử nghiệm trên 1.059 người từ 45-75 tuổi, VIZZ giúp cải thiện thị lực gần của họ từ ba dòng trở lên trên biểu đồ thị lực trong vòng 30 phút. Nhóm nghiên cứu nhận thấy những tình nguyện viên có thể đọc điện thoại cùng máy tính bảng mà không cần kính đọc sách. Ngoài ra, họ cũng không bị suy giảm thị lực nhìn xa. Hiệu quả kéo dài đến 10 giờ. 

Trước đây, các loại thuốc nhỏ mắt điều trị lão thị khác tác động lên một phần khác của mắt là cơ mi, nằm phía sau màng mắt, khiến một số người dùng bị đau lông mày. Còn đối với người dùng VIZZ, các phản ứng phụ thường gặp nhất là kích ứng mắt, giảm thị lực, đỏ mắt và đau đầu. Nhà sản xuất khuyến cáo người dùng nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng, vì các thuốc co đồng tử loại này có thể làm tăng nguy cơ rách võng mạc. 

2. HỒI SỨC TIM TRÊN BÀN MỔ TỪ TIM HIẾN TẶNG SAU KHI NGỪNG TUẦN HOÀN: GIẢI PHÁP TĂNG NGUỒN HIẾN TIM CHO TRẺ CẦN GHÉP TIM 

Trẻ sơ sinh có nguy cơ tử vong cao hơn nhiều so với người lớn khi chờ ghép tim. Theo Cơ quan đăng ký cho người nhận tạng của Hoa Kỳ (Scientific Registry of Transplant Recipients), vào năm 2022 nước này có hơn 1.100 trẻ nằm trong danh sách chờ ghép tim, và hàng trăm trẻ khác được thêm vào mỗi năm. Do nguồn hiến tim ít và thiếu các thiết bị có thể sử dụng trong ghép tạng nhi khoa, có đến 20% số trẻ em này sẽ tử vong trong khi chờ đợi. 

Phương pháp hồi sinh tim giúp cứu sống vô số trẻ em bệnh tim. Ảnh:Canva

Loại hiến tim phổ biến nhất là hiến tim sau chết não (DBD). Tuy nhiên, có một cách để mở rộng nguồn hiến là hiến tim sau khi tim người hiến ngừng đập (DCD). Nhằm giúp hồi sức tim DCD để có thể hiến tặng, y học áp dụng kỹ thuật tưới máu vùng ở nhiệt độ bình thường (NRP). Tuy nhiên, NRP làm dấy lên những lo ngại về đạo đức xung quanh định nghĩa về cái chết và việc khôi phục lưu lượng máu cho một cơ thể đã chết. Do đó, nhiều bệnh viện đã cấm áp dụng NRP và những trái tim hiến tặng khả thi, gồm cả tim trẻ em, thường không được sử dụng. 

Để khắc phục điều này, nhóm nghiên cứu của Đại học Duke đã phát triển một kỹ thuật mới giúp hồi sinh tạm thời trái tim hiến tặng bên ngoài cơ thể, ngay trên bàn mổ bằng máy tim phổi nhân tạo (ECMO) nhằm cho phép bác sĩ đánh giá khả năng sống sót của cơ quan trước khi cấy ghép. 

Các nhà khoa học Duke gọi kỹ thuật mới này là hồi sinh tim trên bàn mổ (on-table heart reanimation). Vì tất cả điều này diễn ra ngoài cơ thể, nên nó tránh được những tranh cãi về NRP. Áp dụng kỹ thuật này, nhóm nghiên cứu đã ghép thành công một trái tim từ người hiến tặng 1 tháng tuổi cho người nhận 3 tháng tuổi vào năm qua. Theo TS Joe Turek, bác sĩ phẫu thuật tim nhi khoa tại Đại học Duke, em bé nhận tạng đã khỏe mạnh kể từ đó. Hiện tại, nhóm nghiên cứu Duke đang giới thiệu kỹ thuật này cho nhiều đồng nghiệp với hy vọng làm tăng đến 20% nguồn tim hiến tặng cho ghép tim nhi khoa, qua đó giúp cứu sống vô số trẻ em. 

3. KHẢ NĂNG CHỮA KHỎI UNG THƯ MÁU NGUY HIỂM BẰNG CARVYKTI 

Bệnh đa u tủy (Multiple myeloma) từ lâu được coi là không thể chữa khỏi. Căn bệnh ung thư máu nguy hiểm này dẫn đến ăn mòn xương, tạo ra những lỗ hổng làm suy yếu bộ xương. Trong một nghiên cứu mang tính bước ngoặt được công bố trong năm qua, Carvykti, một liệu pháp miễn dịch CAR-T, đã mang lại sự thuyên giảm và sống sót lâu dài cho bệnh nhân đa u tủy. 

Trong số 97 bệnh nhân được điều trị bằng Carvykti, một phần ba đã khỏi ung thư sau 5-7 năm. Đây là một kết quả đáng kinh ngạc đối với những người đã phải đối mặt với cái chết sau khi đã thử mọi cách trước khi điều trị. 

Liệu pháp CAR-T giúp kéo dài sự sống cho bệnh nhân đa u tủy. Ảnh: Gilead Sciences.

Được phát triển tại Trung Quốc bởi công ty công nghệ sinh học Legend Biotech, sau đó hợp tác với Johnson & Johnson, liệu pháp hoạt động bằng cách chiết xuất các tế bào bạch cầu của chính bệnh nhân, huấn luyện lại chúng để chống lại ung thư, sau đó truyền chúng trở lại vào bệnh nhân. FDA đã phê duyệt liệu pháp này vào năm 2022. Theo các nhà nghiên cứu, kết quả có thể còn tốt hơn nữa nếu Carvykti được sử dụng như một phương pháp điều trị sớm chứ không phải là biện pháp cuối cùng 

4. CAN THIỆP XÂM LẤN TỐI THIỂU UNG THƯ TUYẾN TIỀN LIỆT BẰNG NANOKNIFE 

Theo Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ (American Cancer Society), cứ 8 người đàn ông thì có 1 người sẽ được chẩn đoán mắc ung thư tuyến tiền liệt trong đời, bệnh ung thư phổ biến thứ 4 trên thế giới và là ung thư phổ biến thứ 2 ở nam giới. Việc điều trị bệnh này bao gồm phẫu thuật hoặc xạ trị, nhưng chúng có thể làm tổn thương các dây thần kinh quanh khối u, dẫn đến các biến chứng như rối loạn cương dương và tiểu không tự chủ. 

Được phát triển bởi công ty thiết bị y tế AngioDynamics và được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) phê duyệt vào tháng 12/2024, NanoKnife mang đến cho nam giới mắc ung thư tuyến tiền liệt có nguy cơ trung bình một lựa chọn điều trị ít xâm lấn trước khi các bác sĩ chuyển sang xạ trị hoặc các phương pháp điều trị ung thư truyền thống khác có thể làm tổn thương các dây thần kinh lân cận. 

Hệ thống NanoKnife giúp giảm tổn thương các dây thần kinh. Ảnh:  AngioDynamics

Hệ thống NanoKnife hoạt động bằng cách sử dụng các xung điện truyền qua kim nhỏ để tạo ra các lỗ hở trên thành của các tế bào tuyến tiền liệt ung thư để tiêu diệt chúng. Do bảo tồn được các cấu trúc xung quanh tế bào, nên chức năng tiết niệu và cương dương không bị ảnh hưởng. 

David Golombos, bác sĩ chuyên khoa ung thư tiết niệu tại Bệnh viện Đại học Robert Wood Johnson ở New Jersey (Mỹ), xác nhận: “Đây không phải là liệu pháp cho mọi nam giới, nhưng là lựa chọn tuyệt vời để điều trị ung thư tuyến tiền liệt khu trú, giảm thiểu các tác dụng phụ làm ảnh hưởng đến chất lượng sống”. 

5. CHƯƠNG TRÌNH THEO DÕI HUYẾT ÁP TỪ XA CỦA UC DAVIS HEALTH 

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), tăng huyết áp là căn bệnh mạn tính ảnh hưởng đến 1,4 tỷ người trên toàn cầu. Bệnh có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim, đau tim và đột quỵ. Kiểm soát huyết áp cao không chỉ giúp kéo dài tuổi thọ mà còn cải thiện sự thoải mái và tận hưởng các hoạt động hàng ngày. 

Chương trình theo dõi huyết áp từ xa đang được áp dụng ở các nước đang phát triển. Ảnh:Canva

Tại Mỹ, Trung tâm y khoa UC Davis Health đã tiên phong trong việc theo dõi bệnh nhân tăng huyết áp tại nhà bằng công nghệ cầm tay để giúp bệnh nhân hạ huyết áp. Chương trình có tên Theo dõi bệnh nhân từ xa (Remote Patient Monitoring - PAEM) kéo dài 6 tháng, nhưng bệnh nhân có thể gia hạn tham gia chương trình lên đến một năm, bao gồm giáo dục, thuốc men và máy đo huyết áp để theo dõi tại nhà. 

Cuối năm qua, sau hơn một năm triển khai, UC Davis Health tuyên bố thành công khi giúp giảm trung bình huyết áp của 150 người tham gia từ 150/80 mmHg xuống 125/74 mmHg chỉ trong vài tháng. 

UC Davis Health hiện triển khai một số chương trình theo dõi bệnh nhân từ xa và muốn sử dụng công nghệ mới để giúp việc chăm sóc sức khỏe dễ tiếp cận hơn. Mô hình này có thể hữu ích cho nhiều quốc gia đang phát triển, khi nhiều bệnh nhân sống ở vùng sâu, vùng xa vì nhiều lý do - như khoảng cách địa lý, tuổi tác, khả năng di chuyển hoặc mang thai – không thể gặp bác sĩ thường xuyên như họ cần.    

Theo TSK số 702