Thế hệ Y hay Millennials (sinh từ năm 1981 đến 1995) là thế hệ đầu tiên có nguy cơ phát triển ung thư nhiều hơn những thế hệ trước. Một thống kê công bố trên tạp chí BMJ Oncology năm 2023 cho thấy từ năm 1990 đến 2019, các trường hợp ung thư khởi phát sớm dưới 50 tuổi trên toàn thế giới tăng 79%, và tỷ lệ tử vong tăng 28%.

Theo các chuyên gia, khoảng 80% ca ung thư không bắt nguồn từ yếu tố di truyền mà đến từ những yếu tố bên ngoài làm tổn thương DNA như chế độ ăn uống, giấc ngủ, căng thẳng và thói quen sử dụng thuốc.

Chế độ ăn uống không lành mạnh

Chế độ ăn uống là yếu tố nguy cơ nổi bật của ung thư. Tình trạng béo phì ở trẻ em bùng phát từ những năm 1980 đến nay vẫn còn gia tăng. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), vào năm 2022 có hơn 390 triệu trẻ em và thanh thiếu niên từ 5 - 19 tuổi toàn cầu bị thừa cân, trong đó 160 triệu trẻ em mắc bệnh béo phì.

Đồ ăn nhanh làm tăng nguy cơ béo phì và ung thư sớm. Ảnh: Canva

Béo phì làm tăng nguy cơ kháng insulin, viêm mạn tính và rối loạn nội tiết, dẫn đến ung thư đại trực tràng, ung thư vú hoặc nội mạc tử cung.

Ghi nhận của tổ chức Colon Cancer Foundation (Mỹ) trên 4,7 triệu người cho thấy, người có BMI cao khi còn nhỏ sẽ có nguy cơ ung thư đại tràng cao hơn 39% ở nam và 19% ở nữ so với nhóm có chỉ số BMI bình thường.

Sự thay đổi trong khẩu phần cũng ảnh hưởng đến hệ vi sinh đường ruột. Thực phẩm siêu chế biến làm giảm vi khuẩn có lợi, tăng vi khuẩn sinh chất gây viêm. Hệ quả là các rối loạn tiêu hóa như hội chứng ruột kích thích (IBS) hay tăng sinh vi khuẩn đường ruột non) là tình trạng có sự gia tăng bất thường về số lượng vi khuẩn trong ruột non (SIBO) ngày càng phổ biến ở thế hệ Y, dấu hiệu cho thấy mất cân bằng hệ vi sinh.

Uống rượu bia

Rượu bia là yếu tố đáng lo ngại tiếp theo. Dù từng được xem là tốt cho tim mạch khi dùng ít, nhiều nghiên cứu hiện nay khẳng định không có mức tiêu thụ rượu nào an toàn. Cơ quan Nghiên cứu ung thư quốc tế (IARC) xếp rượu vào nhóm chất gây ung thư loại 1 cùng với thuốc lá. Khi vào cơ thể, ethanol chuyển hóa thành acetaldehyde, hợp chất có thể làm hỏng DNA.

Hạn chế đồ uống có cồn để bảo vệ sức khỏe. Ảnh: Canva

Ngoài ra, nghiên cứu đăng trên Environmental Science & Technology phát hiện một số loại bia chứa hóa chất PFAS (hóa chất vĩnh cửu) có liên quan đến ung thư tinh hoàn và thận.

Thiếu ngủ

Thế hệ Y ngày nay thường ngủ ít hơn 30 - 45 phút mỗi đêm so với thế hệ trước. Nguyên nhân chính là thói quen sử dụng điện thoại, máy tính và mạng xã hội vào ban đêm. Ánh sáng xanh từ các thiết bị điện tử ức chế sản sinh melatonin, hormone giúp chống oxy hóa và điều hòa chu kỳ sinh học của cơ thể.

Tiếp xúc ánh sáng xanh ban đêm có thể gây rối loạn giấc ngủ. Ảnh: Canva

Thiếu ngủ kéo dài sẽ ảnh hưởng đến sự biểu hiện của các gen đóng vai trò then chốt trong việc sửa chữa DNA. Điều này có nghĩa là các đột biến tích tụ theo thời gian, làm tăng nguy cơ hình thành khối u.

Căng thẳng kéo dài

Thế hệ Y được xem là nhóm người chịu áp lực tinh thần lớn nhất, với nồng độ cortisol, loại hormone tiết ra khi cơ thể căng thẳng thường xuyên ở mức cao. Khi hormone này duy trì lâu dài, nó không chỉ gây kháng insulin và tăng huyết áp, mà còn làm suy yếu hệ miễn dịch.

Căng thẳng kéo dài làm suy giảm hệ miễn dịch. Ảnh: Canva

Nhiều nghiên cứu cho thấy căng thẳng kéo dài khiến cơ thể rơi vào tình trạng viêm mạn tính, làm giảm khả năng tiêu diệt các tế bào bất thường và thậm chí có thể “đánh thức” những tế bào ung thư đang trong trạng thái ngủ yên. Thực tế, người thường xuyên chịu áp lực cao có nguy cơ tử vong vì ung thư cao gấp đôi so với người biết kiểm soát stress.

Thói quen tự ý dùng thuốc

Thói quen từ ý mua và sử dụng thuốc không qua tư vấn của của bác sĩ mang nhiều rủi ro tiềm ẩn đối với sức khỏe.

Việc dùng paracetamol thường xuyên có thể gây tổn thương gan, thậm chí làm tăng nguy cơ ung thư gan. Thuốc tránh thai được ghi nhận là làm tăng nhẹ nguy cơ ung thư vú và cổ tử cung, nhưng lại giúp giảm nguy cơ ung thư buồng trứng và nội mạc tử cung.

Không nên tự ý sử dụng khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Ảnh: Canva

Ngoài ra, thuốc kháng axit và kháng sinh nếu dùng lâu ngày có thể làm mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột, dẫn đến rối loạn tiêu hóa và gia tăng khả năng hình thành các chất gây ung thư trong cơ thể.

Các chuyên gia dự báo, số ca ung thư trên toàn cầu sẽ tăng gần 77% từ 20 triệu ca năm 2022 lên gần 35 triệu vào năm 2050.  Đáng lo ngại, các loại ung thư đường tiêu hóa và ung thư phụ khoa đang ngày càng phổ biến. 

Dù vậy, vẫn thể giảm đáng kể các yếu tố nguy cơ nếu mỗi người ăn uống lành mạnh, ngủ đủ, kiểm soát căng thẳng và hạn chế rượu bia. Những thay đổi nhỏ trong lối sống giúp bảo vệ DNA, tăng cường miễn dịch và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Thảo Vy (Theo Independent)