Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Alzheimer’s & Dementia: The Journal of the Alzheimer’s Association vào tháng 10/2025. Các nhà khoa học đã sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích hơn 40.000 hình ảnh chụp MRI của người trưởng thành trong cơ sở dữ liệu UK Biobank nhằm tìm hiểu mối liên hệ giữa các yếu tố tim mạch, giấc ngủ và chức năng làm sạch não bộ.

Theo đó, trong một bộ não khỏe mạnh hệ thống glymphatic (hệ thống làm sạch hệ thần kinh trung ương) đóng vai trò như “bộ lọc tự nhiên” dẫn lưu dịch não tủy (CSF) dọc theo các mạch máu nhỏ để cuốn trôi các chất thải và độc tố ra khỏi não. Khi hệ thống này hoạt động kém hiệu quả do mất ngủ kéo dài hoặc bệnh mạch máu nhỏ liên quan đến huyết áp cao, các protein độc hại như amyloid và tau tích tụ làm tổn thương đến tế bào thần kinh và gây ra bênh Alzheimer, dạng phổ biến nhất của sa sút trí tuệ.

Chất lượng giấc ngủ ảnh hưởng trực tiếp đến nguy cơ mắc sa sút trí tuệ. Ảnh minh họa: Canva

Hui Hong, tác giả chính của nghiên cứu cho biết: "Chúng tôi đã có bằng chứng cho thấy bệnh mạch máu nhỏ trong não làm tăng tốc các bệnh như Alzheimer, và giờ đây chúng tôi có một lời giải thích hợp lý cho nguyên nhân của hiện tượng này".

Trong khi đó, giáo sư Hugh Markus, trưởng nhóm nghiên cứu đột quỵ tại Đại học Cambridge, nhận định: "Ít nhất 1/4 nguy cơ sa sút trí tuệ đến từ những yếu tố phổ biến như huyết áp cao và hút thuốc".

Các chuyên gia khuyến nghị hai giải pháp để giảm nguy cơ sa sút trí tuệ. Một là cải thiện chất lượng giấc ngủ để giúp hệ thống glymphatic hoạt động hiệu quả hơn trong việc loại bỏ độc tố và chất thải ra khỏi não. Hai là điều trị và kiểm soát các bệnh lý tim mạch, đặc biệt là tăng huyết áp nhằm duy trì lưu thông máu và hỗ trợ chức năng làm sạch não bộ.

Hiện tại, ước tính có khoảng 982.000 người dân Anh mắc chứng sa sút trí tuệ nhưng hơn 1/3 trong số đó vẫn chưa được chẩn đoán.

Thảo Vy (Theo Independent)