Căn bệnh lạ lẫm

Neena Nizar nhỏ nhắn và chỉ cao 1,1 mét. Xương cánh tay của bà cong vào trong ngay trên cổ tay và khuỷu tay. Xương sườn, xương cổ và hộp sọ của bà cũng cong, vì thế bà phải dùng xe lăn và chịu đựng những cơn đau liên tục. Tuy nhiên, bà tràn đầy năng lượng, nhiệt tình và lôi cuốn.

Trong 10 tuần mùa hè qua, bà sống trong một phòng bệnh tại Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH), là người tham gia duy nhất trong một nghiên cứu về thuốc thử nghiệm cho chứng rối loạn di truyền hiếm gặp của bà, bệnh Jansen. Chỉ 30 người trên thế giới được chẩn đoán mắc bệnh Jansen, nhưng ba trong số đó là...Nizar và hai con trai bà.

Neena Nizar và hai con trai là ba trong số 30 người trên thế giới mắc bệnh Jansen. Ảnh: JansenFoundation

Nizar không hy vọng được chữa khỏi trong thử nghiệm vì bệnh đã làm biến dạng xương của bà đến mức không thể phục hồi. Nhưng nếu thuốc thử nghiệm

có hiệu quả, những người tham gia tiếp theo trong nghiên cứu sẽ là trẻ em, qua đó mở ra hy vọng điều trị cho những người mắc bệnh cực hiếm này.

Nizar sinh năm 1978 tại Dubai. Ngay khi chào đời, bà là một đứa trẻ ốm yếu, không bò được, xương cong, đầu và mắt to bất thường. Cha bà, Karim, là kỹ sư đến từ Ấn Độ, người dành hết tâm sức giúp đỡ con gái như làm những đôi giày da đặt riêng cho đôi chân biến dạng của bà và bế bà lên xuống cầu thang ở trường. Ông đã dành toàn bộ tiền tiết kiệm của mình để chăm sóc con và cố gắng tìm ra nguyên nhân.

Năm ba tuổi, Nizar trải qua ca phẫu thuật đầu tiên trong hàng chục ca phẫu thuật sau này trong nỗ lực vô ích để nắn thẳng chúng.

Năm 2004, khi Nizar 26 tuổi, bà gặp một người đàn ông ở Nebraska (Mỹ), Adam Timm, trên mạng. Hai năm sau họ kết hôn. Bác sĩ thông báo bà sẽ không bao giờ có con, nhưng bà và chồng rất ngạc nhiên khi mang thai và sinh một bé trai. Cậu bé khỏe mạnh trong hai năm đầu, sau đó xương bắt đầu cong như mẹ.

Nizar nói: “Đó là lúc bố tôi và tôi gửi phim chụp X-quang của tôi đi khắp thế giới cho các chuyên gia về rối loạn xương. Vài người trả lời: ‘Không, chúng tôi chưa bao giờ thấy trường hợp nào như thế này’”. Nizar sau đó có thêm một con trai cũng mắc bệnh tương tự.

Rồi một ngày, ông Karim đọc được một bài báo nói về bác sĩ di truyền học nhi khoa Sheela Nampoothiri ở Ấn Độ đang chẩn đoán những người có triệu chứng rất kỳ lạ. Ông muốn Nizar gặp bà ấy. Khi họ đến văn phòng của Nampoothiri tháng 8/2010, bác sĩ chỉ nhìn Nizar và phim chụp X-quang rồi nói ngay: “Tôi biết cô mắc bệnh gì rồi”.

Nhiều năm trước, bác sĩ Nampoothiri đã tham dự một khóa học ở Đức về loạn sản xương. Giáo sư lớp học cho sinh viên xem một slide về một bệnh nhân mắc bệnh Jansen và nói, “Các bạn có thể bỏ qua slide vì khó gặp bệnh nhân nào mắc bệnh này trong suốt sự nghiệp của mình”.

Để xác nhận chẩn đoán, Nampoothiri đã liên lạc với bác sĩ Harald Jueppner, Trưởng khoa Thận nhi Bệnh viện đa khoa Massachusetts (Mỹ), người phát hiện đột biến gene bệnh này vào năm 1993. Thời gian đó, Jueppner đọc một bài báo y khoa đề cập đến một bệnh nhân rất thấp, xương dị dạng, có nồng độ canxi cao trong máu và nước tiểu. Ông chưa từng nghe nói về bệnh Jansen, nhưng suy luận chính xác rằng bệnh nhân có thể bị đột biến PTH1R, một gene mà ông đã nghiên cứu, gene kiểm soát sự phát triển của xương và nồng độ canxi.

Không lâu sau, đồng nghiệp của Jueppner, tiến sĩ Thomas J. Gardella, phát hiện ra một loại peptide có thể làm bất hoạt gene PTH1R để sửa chữa khiếm khuyết di truyền. Gardella công bố công trình vào năm 1996. Mười bảy năm sau, Nampoothiri gửi cho Jueppner mẫu ADN của Nizar và hai con trai của bà. Kết quả, Nampoothiri đã đúng: Họ mắc bệnh Jansen.

Săn tìm tài trợ

Sau khi biết về công việc của bác sĩ Jueppner, Nizar quyết tâm gặp ông. Bà gửi email cho ông và nói rằng sẽ đến Hoa Kỳ. Trong khi tìm thông tin trên trang web của NIH, Nizar phát hiện rằng hàng năm vào ngày 28/2, NIH tổ chức Ngày Bệnh hiếm thế giới. Vào ngày này, bệnh nhân và những người ủng hộ họ ngồi tại các bàn, nơi các nhà nghiên cứu và đại diện công ty có thể dừng lại và nói chuyện với họ. Nizar quyết định mình phải có mặt ở sự kiện. Jueppner nói sẽ gặp bà ở đó.

Bác sĩ Harald Jueppner và hai con trai của Neena Nizar. Ảnh: Journal News

Và Nizar đã đặt được một bàn. Nhưng vì không có thời gian để chuẩn bị một cuộc triển lãm công phu, bà chỉ trưng bày ảnh các con trai mình, ảnh chụp X-quang của chúng, cùng một số dữ liệu khoa học. Thời điểm đó, Nizar chỉ biết có một người khác ngoài bà và hai con trai mình mắc bệnh Jansen. Nizar nhớ lại: “Tôi nhớ có một người đến bàn của chúng tôi và nói, ‘Bốn người mắc bệnh ư? Không ai quan tâm chuyện của bốn người đâu’”.

Nizar rất thất vọng cho đến khi Jueppner đến. Ông nói với bà rằng peptide mà tiến sĩ Gardella nghiên cứu có thể có tác dụng điều trị bệnh Jansen. Nhưng khi đó, đây chỉ là một nghiên cứu cơ bản trong phòng thí nghiệm. Để đưa nó lên giai đoạn tiếp theo, họ cần kinh phí.

Jueppner và Gardella đầu tiên nhận được một khoản tài trợ nhỏ từ Công ty dược phẩm Sanofi và một khoản khác từ NIH. Thuốc của họ, loại peptide đã được phát hiện trước đó, dường như có hiệu quả trên chuột cấy đột biến Jansen.

Tuy nhiên, phòng thí nghiệm đại học không thể thử nghiệm lâm sàng trên con người. “Chúng tôi nhìn quanh và tự hỏi: Giờ chúng ta phải làm gì? Họ chỉ có thể làm đến mức đó thôi”, Nizar nói.

Sau khi tìm hiểu mọi khả năng, Nizar phát hiện ra NIH có Trung tâm quốc gia về phát triển khoa học chuyển dịch (National Center for Advancing Translational Sciences - NCATS). Thành lập năm 2011, NCATS phát triển các liệu pháp tiềm năng cho những bệnh hiếm gặp mà các công ty dược phẩm không quan tâm. Những giải pháp này tận dụng khả năng tiềm năng từ cuộc cách mạng gene, cho phép các nhà khoa học xác định một số liệu pháp khả thi nhanh hơn nhiều so với trước đây.

Nhưng ngay cả với các công cụ hiện có, việc tài trợ tìm kiếm một loại thuốc cho một căn bệnh chỉ ảnh hưởng đến hàng trăm người, chứ chưa nói đến chỉ vài chục người, rất khó khả thi.

Trong cuộc gặp lần đầu với NCATS vào năm 2018, Nizar nhận thấy các nhân viên ở đây không nhiệt tình phát triển một loại peptide để điều trị bệnh Jansen. Mặc dù vậy, bà vẫn đưa ra đề nghị: “Không cần sản xuất nhiều vì không có nhiều bệnh nhân”.

Bà nhớ lại: “Rồi có một người xuất hiện và nói: ‘Điều này hoàn toàn khả thi, tại sao chúng ta không làm. Tôi muốn mang lại hy vọng cho những bệnh nhân này từ việc thực hiện một thử nghiệm lâm sàng’”.

Vậy là bà Nizar trở thành bệnh nhân số 1 trong một thử nghiệm lâm sàng, trải qua các đợt điều trị hàng tuần bằng thuốc peptide suốt mùa hè này. Tháng qua, bà quay lại NIH tiếp tục thử nghiệm liều lượng thuốc để theo dõi tác dụng của nó đối với nồng độ hormone tuyến cận giáp của bà. Khi các nhà nghiên cứu tìm ra liều lượng tối ưu cho bà, nghiên cứu sẽ mở rộng cho trẻ em và xem liệu peptide có ngăn chặn được bệnh hay không. Nếu hiệu quả, theo nghiên cứu viên chính tiến sĩ Alison Boyce, đó là đột phá đối với bệnh Jansen.

Boyce cũng nói thêm rằng thuốc này còn có thể giúp ích cho bệnh nhân suy thận bằng cách làm giảm nồng độ hormone tuyến cận giáp cao nguy hiểm. Ngoài ra, những bệnh nhân mắc một bệnh khác, cường tuyến cận giáp, cũng có thể hưởng lợi thay vì phải cắt bỏ tuyến cận giáp như hiện tại.

Theo TSK số 711