Những tương tác kỳ lạ của thuốc với thức ăn

02/02/2026 GMT+0700

Những tương tác kỳ lạ của thuốc với thức ăn

PGS. TS. DS Nguyễn Tuấn Dũng (Đại học Lạc Hồng)

Có lẽ ít ai ngờ rằng, đôi khi thức ăn mà chúng ta ăn hàng ngày lại tác động đến hiệu quả của thuốc. Giờ đây, các nhà khoa học đang thử khai thác điều này để làm tăng hiệu quả điều trị.

Năm 2012, tạp chí khoa học Urology Annals mô tả một ca bệnh hy hữu. Đó là một bệnh nhân nam 46 tuổi được cấp cứu tại một bệnh viện ở Tamil Nadu (Ấn Độ) với lý do cương cứng suốt 5 giờ kèm đau đớn. Y học gọi đây là chứng “Cương đau dương vật kéo dài” (Priapism), không mấy xa lạ với các bác sĩ nam khoa, nhưng phần lớn bác sĩ những lĩnh vực khác, lại khá bối rối vì chưa từng gặp.

Khi khai thác bệnh sử, bác sĩ biết rằng bệnh nhân này đã uống sildenafil, còn gọi là Viagra, để điều trị chứng rối loạn cương dương. Bệnh nhân đã uống thuốc cùng một lượng lớn nước ép lựu theo tư vấn của bạn bè để tăng cường sinh lực. Chính nước lựu đã tác động đến thuốc, khiến thuốc thay đổi tác dụng khó lường.

Uống Viagra cùng nước ép lựu có thể gây cương cứng, nguy hiểm cho nam giới. Ảnh: Canva

Trường hợp này là một ví dụ về việc thức ăn có thể tương tác với thuốc theo những cách không ai ngờ. Mặc dù đến nay hầu hết báo cáo y khoa về những trường hợp như trên là riêng lẻ, nhưng cũng có nhiều nghiên cứu mô tả chi tiết cách thức mà thực phẩm, đồ uống và thảo dược có thể tương tác với thuốc.

Tháng 6/2019, tạp chí European Journal of Pharmaceutical Sciences công bố một nghiên cứu tổng quan hệ thống về cơ chế tương tác dược động học giữa thuốc và thực phẩm. Đây là nghiên cứu công phu và bài bản vì được thực hiện bởi nhóm 21 chuyên gia quốc tế của hơn 10 nước khác nhau.

Giáo sư Patrick Chan, Đại học Western University of Health Sciences (Mỹ), nói: “Hầu hết thuốc không bị ảnh hưởng bởi thức ăn nhưng trong những trường hợp nhất định, khi thuốc bị ảnh hưởng bởi thức ăn thì chúng ta cần phải chú ý đặc biệt đến những thức ăn này hơn”.

Vì thế, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) và Cơ quan Quản lý dược phẩm châu Âu (EMA) đều yêu cầu thuốc phải trải qua những thử nghiệm về ảnh hưởng của thức ăn đối với thuốc. Trong đó có thử nghiệm liên quan đến những người nhịn ăn hoặc ăn một bữa ăn nhiều calo, nhiều chất béo - hai lát bánh mì nướng với bơ, hai lát thịt xông khói chiên, hai quả trứng chiên, một ít khoai tây băm nhỏ và một cốc sữa nguyên kem lớn.

Quy định này có vẻ nghiêm túc, nhưng thực tế chỉ làm được đến thế vì có vô số thực phẩm mà con người sử dụng. Không thể thử nghiệm với mọi thức ăn, chưa kể quá trình trao đổi chất bên trong cơ thể người rất phức tạp,

Nhưng giờ đây y học biết rằng thức ăn có thể ảnh hưởng đến thuốc chúng ta dùng theo hai cách: Tương tác với các thành phần hoạt tính trong thuốc hoặc làm thay đổi cách cơ thể chúng ta phản ứng với thuốc.

Một ví dụ được biết từ lâu là nước ép bưởi chùm (grapefruit) có thể gây tương tác với thuốc, bao gồm một số thuốc giảm cholesterol như statin, cùng với các loại thuốc dùng điều trị tăng huyết áp như nifedipine và felodipine. Nước ép này cũng tương tác với cyclosporine, thuốc ức chế hệ miễn dịch nhằm tránh thải ghép sau khi cấy ghép nội tạng, và một số loại dược phẩm khác.

Nước ép bưởi chùm có thể gây tương tác nguy hiểm với thuốc trị tim mạch. Ảnh: Canva

Ở đây, thức ăn có thể ảnh hưởng đến thuốc bằng cách ức chế một enzyme quan trọng là cytochrome P450 3A4, chịu trách nhiệm chuyển hóa nhiều loại thuốc khác nhau. Điều này dẫn đến việc thuốc tích lũy trong cơ thể đến mức trở nên độc hại. Chẳng hạn có nghiên cứu cho thấy nước ép bưởi chùm làm tăng sinh khả dụng đường uống (oral bioavailability) trung bình của sildenafil lên đến 23%.

Maria da Graça Campos, người điều hành Cơ quan quan sát Tương tác thuốc-thảo dược tại Đại học Coimbra (Bồ Đào Nha), cho biết: “Nếu thiếu enzyme P450 3A4, thuốc sẽ tồn tại lâu hơn trong cơ thể, có thể gây độc hại”.

Không chỉ thực phẩm, thảo dược tương tác với thuốc cũng có thể gây độc. Cam thảo tương tác với thuốc bằng cách tác động lên một số enzyme cytochrome thường có chức năng phân giải dược phẩm. Nó ảnh hưởng đến thuốc điều trị bệnh tim digoxin và một số thuốc chống trầm cảm.

Năm 2017, bác sĩ Campos phát hiện một tương tác kỳ lạ khi một bệnh nhân dùng thuốc điều trị viêm khớp được đưa đến bệnh viện cấp cứu vì đau nhức chân tay và thiếu máu. Bệnh nhân đã uống một loại trà atiso có tương tác với thuốc điều trị viêm khớp, gọi là colchicine, cùng với một số loại thuốc khác mà ông đang dùng để điều trị đái tháo đường và cao huyết áp. Trường hợp này một số thành phần sinh hóa từ atiso dường như ức chế khả năng xử lý thuốc bình thường của cơ thể và dẫn đến tích tụ độc tố.

Trà atiso có thể tương tác colchicine và các thuốc trị đái tháo đường, cao huyết áp, gây tích tụ độc tố trong cơ thể. Ảnh: Canva

Tuy nhiên, tương tác thuốc và thức ăn không phải lúc nào cũng làm cho thuốc độc hại hơn hoặc nguy hiểm hơn. Thực tế, chúng cũng có thể làm giảm hiệu quả của thuốc.

Trong khi tương tác của thuốc chống đông máu warfarin với quả nam việt quất còn tranh cãi thì dường như có mối quan hệ bất thường giữa thuốc này với vitamin K hiện diện trong các loại rau lá xanh. Khi gặp vitamin K trong máu, hiệu quả warfarin giảm đi.

Các sản phẩm từ sữa như sữa, sữa chua và pho mát cũng có thể làm thay đổi cách hấp thụ một số loại kháng sinh (như ciprofloxacin và norfloxacin) bởi hệ tiêu hóa. Thực phẩm giàu chất xơ như ngũ cốc nguyên cám cũng có thể có tác dụng tương tự. Theo giáo sư Chan, các phân tử từ sữa và chất xơ dường như ‘bao bọc’ các phân tử thuốc khi chúng ở trong ruột và ngăn chúng đi vào máu.

Mặc dù những tương tác này có vẻ đáng sợ nhưng không phải tất cả đều tệ hại. Một số nhà nghiên cứu đang hy vọng khai thác sự tương tác giữa thuốc và thực phẩm hay thảo dược với hy vọng tăng cường hiệu quả của dược phẩm theo cách có lợi.

Lewis Cantley, một nhà sinh học tế bào hiện đang làm việc tại Trường Y khoa Harvard (Mỹ), đã phát hiện ra rằng một số loại thuốc điều trị ung thư dường như đáp ứng tốt hơn với điều trị khi chúng đi kèm với thực phẩm ít đường. Ông nói: “Sự gia tăng các loại ung thư ‘rất có thể’ liên quan đến việc con người gia tăng tiêu thụ các thực phẩm carbohydrate giải phóng nhanh”.

Vào năm 2018, Cantley thí nghiệm cho chuột ăn chế độ ăn ketogenic (ít tinh bột, nhiều thịt và rau) và phát hiện rằng thuốc chống ung thư hoạt động hiệu quả hơn trên những con chuột ăn kiêng. Vì vậy, nhóm của ông đã thử nghiệm tác dụng này trên một số ít bệnh nhân theo cách mà ông gọi là nỗ lực ‘suy nghĩ lại về khoa học ung thư bằng cách sử dụng chuyển hóa’.

Tuy nhiên, một thách thức lớn vẫn tồn tại là số lượng tương tác giữa thực phẩm và thuốc quá nhiều. Đó là lý do tại sao nhà nghiên cứu dinh dưỡng Mileševic đã hợp tác với một nhóm nhà sinh học để tổng hợp thông tin về tương tác giữa thực phẩm và thuốc có sẵn trong tài liệu khoa học vào một tập dữ liệu lớn để nghiên cứu tốt hơn.

Đây là một bức tranh phức tạp và đang được làm sáng tỏ. Nhưng trong tương lai, khi bạn mắc một chứng bệnh nào đó thì bác sĩ có thể đề xuất bạn một chế độ ăn hỗ trợ cho việc dùng thuốc. Trong thời gian chờ đợi, nếu là nam giới và dùng sildenafil, tốt nhất bạn nên tránh xa... nước ép lựu!

Theo TSK số 703 + 704

Ý kiến của bạn

{% item.name %}

{% item.comment %}

Những tương tác kỳ lạ của thuốc với thức ăn

Mỹ, Anh phê duyệt thuốc trị hen suyễn của GSK

Lần đầu sau 30 năm có Viagra cho phụ nữ

5 loại thuốc gây giảm thính lực

Flavanol có ích cho người ít vận động

Lo âu, trầm cảm vì…thuốc ngừa thai

Bài cùng chuyên mục

Chúc mừng năm mới Xuân Bính Ngọ 2026

Ngựa trong y học cổ truyền

Những tương tác kỳ lạ của thuốc với thức ăn

4 người “bạn giả tạo” của sức khỏe nam giới

Thịt ngựa: Ai không ăn? Ai mê mẩn?

Người dân phải được đặt ở vị trí trung tâm của hệ thống y tế

Đọc thêm

Những tương tác kỳ lạ của thuốc với thức ăn

02/02/2026 00:00:00 GMT+0700

Mỹ, Anh phê duyệt thuốc trị hen suyễn của GSK

19/12/2025 00:00:00 GMT+0700

Hãng dược GSK của Anh vừa đạt bước tiến trong điều trị hen suyễn khi thuốc sinh học depemokimab được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) phê duyệt. Quyết định này đưa ra một ngày sau khi cơ quan tương tự của Anh thông qua thuốc này.

Lần đầu sau 30 năm có Viagra cho phụ nữ

12/12/2025 00:00:00 GMT+0700

Các nhà khoa học tại Daré Bioscience (Mỹ) vừa giới thiệu một loại kem bôi giúp tăng khoái cảm cho phụ nữ, đánh dấu bước tiến quan trọng trong lĩnh vực sức khỏe tình dục nữ giới sau 30 năm.

5 loại thuốc gây giảm thính lực

09/12/2025 00:00:00 GMT+0700

Khi nghĩ đến tác dụng phụ của thuốc, hầu hết mọi người chỉ nghĩ đến buồn nôn, mệt mỏi hay chóng mặt. Tuy nhiên, một nguy cơ ít được biết đến nhưng để lại hậu quả lâu dài đó là mất thính lực

Flavanol có ích cho người ít vận động

02/12/2025 00:00:00 GMT+0700

Thói quen ít vận động đang phổ biến trong cuộc sống hiện đại. Người trẻ tuổi ước tính dành khoảng 6 giờ/ngày để ngồi, và việc ngồi quá lâu được cho là làm giảm chức năng mạch máu.

Lo âu, trầm cảm vì…thuốc ngừa thai

12/11/2025 00:00:00 GMT+0700

Hơn 100 triệu phụ nữ khắp thế giới dùng thuốc ngừa thai, nhưng trong đó không ít người lo sợ ảnh hưởng của thuốc lên sức khỏe tâm thần của họ.