Salbutamol được dùng trong điều trị các bệnh liên quan đến hô hấp như hen suyễn, phổi tắc nghẽn mạn tính. Ảnh minh họa: AI

Các dạng thuốc dùng cho người

- Bình xịt khí dung 100 microgam/liều xịt, bình 200 liều. Nang bột để hít 200 microgam (tác dụng tương đương với 100 microgam khí dung).

- Dung dịch phun sương 0,5%, lọ 10ml; dung dịch phun sương (đơn liều) 2,5mg và 5mg/2,5ml.

- Viên: 2mg, 4mg.

- Lọ siro 60mg/150ml, kèm thìa chuẩn 5ml (tương đương 2mg salbutamol).

- Ống tiêm 0,5mg/1ml.

Những cảnh báo khi sử dụng

Thuốc này có khá nhiều tác dụng phụ nên phải được sử dụng đúng cách để phát huy tác dụng chữa bệnh. Đây cũng là thuốc gây kết quả dương tính đối với các xét nghiệm tìm chất doping ở các vận động viên thể dục thể thao. Nếu người bệnh có nhiều đờm thì cần phải được điều trị thích hợp trước khi dùng salbutamol dạng khí dung.

Phải hết sức thận trọng khi sử dụng salbutamol uống và tiêm cho người bị cường giáp, rối loạn nhịp thất, bệnh cơ tim tắc nghẽn, rối loạn tuần hoàn động mạch vành, tăng huyết áp, đái tháo đường, người bệnh đang dùng IMAO (thuốc ức chế enzym monoamin oxydase) hay thuốc ức chế beta.

Trong các trường hợp này, có thể dùng dưới dạng khí dung. Cần thận trọng khi dùng dạng salbutamol đối với người mang thai để điều trị co thắt phế quản vì thuốc tác động đến cơn co tử cung nhất là trong 3 tháng đầu mang thai.

Tác dụng phụ thường gặp là đánh trống ngực, nhịp tim nhanh, run đầu ngón tay. Hiếm gặp các trường hợp co thắt phế quản, khô miệng, họng bị kích thích, ho và khản tiếng, hạ kali huyết, chuột rút, tâm thần dễ bị kích thích, nhức đầu, phù, nổi mày đay, hạ huyết áp, trụy mạch.

Salbutamol dùng theo đường uống hoặc tiêm có thể dễ gây run cơ, chủ yếu ở các đầu chi, hồi hộp, nhịp xoang nhanh. Tác dụng này ít thấy ở trẻ em. Dùng liều cao có thể gây nhịp tim nhanh. Người ta cũng đã thấy có các rối loạn tiêu hóa như buồn nôn, nôn.

Bị lợi dụng trong chăn nuôi để tạo nạc

Ngoài tác dụng làm giãn phế quản, salbutamol còn có tác dụng làm tăng hàm lượng protein, kích thích tăng trưởng nhờ quá trình chuyển hóa lượng mỡ tích tụ thành các mô cơ ở vật nuôi.

Chúng được sử dụng như là một chất kích thích tăng trưởng, phân phối lại dưỡng chất trong vật nuôi một cách quá mức và bất hợp pháp, làm vật nuôi tiêu thụ thức ăn hiệu quả hơn và cho lượng nạc cao hơn.

Chính vì vậy, salbutamol bị những kẻ xấu lợi dụng để cho vào thức ăn chăn nuôi với mục đích tạo nạc trong thịt để hấp dẫn người tiêu dùng. Tất nhiên loại thực phẩm này sẽ gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe con người khi tiêu thụ, gây ra những vụ ngộ độc thực phẩm do sự tích tụ trong gan, các bệnh liên quan đến tim mạch, hệ thần kinh trung ương... 

Salbutamol bị cho vào thức ăn chăn nuôi để tạo nạc, có thể gây ngộ độc thực phẩm so tích tụ độc tố. Ảnh minh họa: Canva

Khi ta ăn thịt heo có salbutamol còn tồn dư thì cũng giống như uống thuốc này. Trong y tế, salbutamol chỉ dùng để cấp cứu bệnh nhân lên cơn co thắt phế quản không thở được. Salbutamol là chất có rất nhiều tác dụng phụ nguy hiểm đã kể trên.

Nếu con người ăn các loại thịt heo siêu nạc có tồn dư salbutamol thì rất dễ bị tác dụng không mong muốn, thậm chí nguy hiểm đến tính mạng. Chính vì thế, salbutamol là một trong những chất đầu bảng bị ngành nông nghiệp cấm sử dụng trong chăn nuôi như một loại hormon tăng trưởng.

Tại Việt Nam, chất này đã bị cấm sử dụng từ năm 2002. Tuy nhiên, do công tác kiểm tra giám sát còn lỏng lẻo, ở một số nơi, người chăn nuôi vẫn lén lút cho salbutamol vào thức ăn nuôi heo làm cho chúng nở nang, tăng trọng nhanh, nhất là tăng lượng nạc.

Khi heo được cho ăn các chất trên thì sẽ siêu nạc, tiêu lượng mỡ, và nếu không bán nhanh thì heo sẽ chết. Do vậy, thường người ta chỉ cho dùng các chất trên khi heo gần đến ngày xuất chuồng. Đây là hình thức chăn nuôi bị cấm, rất nguy hiểm gây nguy hại cho người tiêu dùng cần phải lên án và báo động trong công luận.

Nếu người tiêu dùng ăn thịt heo có tồn dư salbutamol thì lâu dần sẽ có nguy cơ bị ảnh hưởng xấu lên tim mạch, làm cho tim đập nhanh, tăng huyết áp, run cơ, rối loạn tiêu hóa…và có thể là nguy cơ cho những căn bệnh khác.

Cảnh giác với thịt heo siêu nạc

Chất cấm khi vào cơ thể vật nuôi khiến sợi cơ phình to ra, làm cho thịt nạc trở nên khô, thô và nghèo chất béo, mất đi sự mềm mại, mất vị béo của thịt.

Các loại thực phẩm như giò, chả lụa khi sử dụng thịt heo này để chế biến thường bị cứng mà không cần đến hàn the.

Hầu hết những chất cấm trong chăn nuôi hiện nay là những hợp chất có nguồn gốc tổng hợp, nên đều có khả năng tồn dư trong thịt, không bị phân hủy khi chế biến ở nhiệt độ cao như chiên, nướng…

Tuy nhiên, loại thực phẩm này được dùng rất phổ biến và cần thiết cho cuộc sống nên người tiêu dùng cần phân biệt thịt heo chứa chất cấm và thịt heo siêu nạc để có thể chọn được loại thực phẩm an toàn để đảm bảo cho sức khỏe gia đình dựa vào những đặc điểm sau: 

- Xem lớp mỡ bên dưới da miếng thịt: Nếu lớp mỡ mông và lỏng lẻo nên tránh. Thông thường heo siêu nạc được ăn hóa chất nên lớp mỡ mỏng hẳn đi, có khi dày chưa đến 1cm, trong khi lớp mỡ của thịt lợn bình thường khoảng 1,5 - 2cm.

- Màu sắc: Thịt lợn có tồn dư salbutamol thường có màu đỏ khác thường, sáng, bóng và có những quầng đỏ thâm dưới da. Khi thái miếng thịt ra từng đoạn dày bằng 2 - 3 ngón tay, sẽ thấy thịt mềm, không đứng thẳng được trên bàn, độ đàn hồi kém.

- Quan sát chỗ liên kết giữa phần nạc và mỡ: Nếu thấy tách rời rõ rệt, đồng thời có nước dịch màu vàng rỉ ra, chắc chắn đó là thịt siêu nạc có sử dụng hóa chất. Trong khi đó, thịt heo giống siêu nạc nuôi theo kỹ thuật thông thường sẽ có màu hồng tươi, khối thịt rắn chắc, có độ đàn hồi cao, các thớ thịt đều, khi chế biến có mùi thơm, không bị ra nước.

- Những con heo dùng một số loại chất cấm để tạo nạc, tăng trọng, khi giết thịt thì thịt thường có màu đỏ sậm ngả sang đen, thịt mất đi tính hấp dẫn vốn có. Hoặc trên bề mặt da, đặc biệt ở các vị trí khớp, khuỷu… có những quầng chấm đỏ lan rộng, pha lẫn sậm đen. Đây là biểu hiện của vật nuôi bị hóa chất làm vỡ các mao mạch, khiến máu chảy khắp dưới da, hệ quả của việc con vật bị stress trước lúc giết mổ.

Theo TSK số 533