Kẻ giết người số một “ẩn mình ngay trước mắt” 

Theo WHF, bệnh tim mạch cướp đi hơn 20 triệu sinh mạng trên thế giới mỗi năm, nhưng phần lớn trong số này lẽ ra có thể phòng tránh được vì quá nhiều triệu chứng bị bỏ sót hoặc phớt lờ. Chẳng hạn người bệnh nghĩ rằng mệt mỏi là do tuổi tác, cơn khó thở do thời tiết, hoặc cảm giác nặng ngực do công việc căng thẳng. Nhưng đến khi vào bệnh viện thì cơ tim đã hoại tử, hoặc não đã tổn thương không hồi phục. 

Người bệnh nghĩ rằng mệt mỏi là do tuổi tác. Ảnh minh họa: Canva.

Vì sao có chuyện này? Lý do chính là bệnh tim mạch thường tiến triển âm thầm hàng chục năm và điều này càng khiến chứng nguy hiểm hơn nhiều bệnh khác. Tăng huyết áp hầu như không gây triệu chứng cho tới khi đã có biến chứng ở tim, não, thận hoặc mắt; rối loạn lipid máu và đái tháo đường type 2 lặng lẽ bào mòn thành mạch trong khi người bệnh vẫn thấy mình… khỏe mạnh.

Ngay cả khi có triệu chứng, chúng cũng dễ bị đọc sai. Một cơn hồi hộp thoáng qua có thể là rung nhĩ - nguyên nhân hàng đầu gây đột quỵ do cục máu đông từ tim. Khó thở khi leo cầu thang, tăng dần theo tháng, có thể là dấu hiệu sớm của suy tim. Đáng lo nhất là ở phụ nữ, cứ 3 ca tử vong thì có 1 ca do bệnh tim mạch, nhưng triệu chứng này vẫn thường bị cho là do... rối loạn lo âu!

Việt Nam: 200.000 ca tử vong do bệnh tim mạch và xu hướng trẻ hóa 

Thông điệp toàn cầu năm nay đặc biệt phù hợp với thực tế nước ta. Theo thống kê của Bộ Y tế, mỗi năm Việt Nam có khoảng 200.000 người tử vong vì bệnh tim mạch, chiếm khoảng một phần ba tổng số ca tử vong toàn quốc, và là nguyên nhân hàng đầu trong nhóm bệnh không lây nhiễm. Ước tính khoảng 25% người trưởng thành nước ta mắc tăng huyết áp, tức cứ 4 người thì có 1 người tăng huyết áp. 

Mỗi năm Việt Nam có khoảng 200.000 người tử vong vì bệnh tim mạch. Ảnh minh họa: Canva.

Tại các hội nghị tim mạch lớn trong nước gần đây, lãnh đạo Bộ Y tế và giới chuyên môn nhấn mạnh cùng một cảnh báo là độ tuổi mắc bệnh đang trẻ hóa rõ rệt, không còn hiếm gặp những ca nhồi máu cơ tim cấp ở tuổi 35-40. Nguyên nhân nằm ở những yếu tố nguy cơ quen thuộc của đời sống đô thị: Ăn mặn, dùng nhiều đồ chiên rán, ít vận động, thừa cân, lạm dụng rượu bia, thiếu ngủ, căng thẳng và ô nhiễm không khí. Riêng thuốc lá điện tử đang được tiếp thị như thú vui vô hại của giới trẻ, trong khi WHF cảnh báo người dùng thường xuyên có nguy cơ nhồi máu cơ tim cao gấp đôi.

Khi nào gọi cấp cứu 115 ngay? 

Có những dấu hiệu không cho phép chúng ta “chờ xem sao”. Đối với nhồi máu cơ tim cấp, đó là: Đau, tức, đè nặng hoặc bóp nghẹt giữa ngực, kéo dài trên vài phút hoặc hết rồi lại tái diễn; đau lan lên hàm, cổ, vai hoặc xuống mặt trong cánh tay trái; vã mồ hôi lạnh, khó thở, buồn nôn, choáng váng. Cần lưu ý ở người cao tuổi, phụ nữ và người bệnh đái tháo đường các biểu hiện này thường không điển hình, có thể họ chỉ mệt lả, khó thở hoặc đau vùng thượng vị giống rối loạn tiêu hóa mà không đau ngực rõ rệt.

Đối với đột quỵ, hãy nhớ quy tắc F.A.S.T với các dấu hiệu nhận diện: Méo miệng khi cười (Face), yếu hoặc rơi một tay khi giơ lên (Arm), nói khó hoặc không hiểu lời (Speech) và lúc này phải nhanh chóng gọi cấp cứu ngay (Time).

Lưu ý quan trọng: Trong cả hai tình huống này, việc cần làm là gọi cấp cứu 115 hoặc đưa người bệnh tới cơ sở y tế có khả năng can thiệp gần nhất. Người bệnh không tự lái xe, không nằm nghỉ chờ giảm bớt và không cạo gió hay chích máu đầu ngón tay.

Những dấu hiệu thầm lặng cần đi khám sớm 

Bên cạnh nhóm dấu hiệu rõ rệt trên là nhóm “dấu hiệu nhẹ” nhưng đáng để đi khám chuyên khoa tim mạch:

- Khó thở khi gắng sức tăng dần. Khó thở khi nằm đầu thấp, phải kê cao gối mới ngủ được.

- Phù hai chân về chiều, tăng cân nhanh bất thường, tiểu đêm nhiều lần.

- Hồi hộp, đánh trống ngực, tim đập không đều, cơn choáng váng hoặc ngất thoáng qua.

- Đau bắp chân khi đi bộ một quãng, nghỉ ngơi thì hết. Ngáy to kèm cơn ngưng thở khi ngủ. 

Hồi hộp, đánh trống ngực, tim đập không đều, cơn choáng váng hoặc ngất thoáng qua. Ảnh minh họa: Canva.

Ngoài ra, mỗi người trưởng thành nên biết chỉ số huyết áp của mình như biết số điện thoại của mình. Từ tuổi 40 hoặc sớm hơn, nếu gia đình có người mắc bệnh sớm nên kiểm tra định kỳ đường huyết, lipid máu và điện tâm đồ.

Bảo vệ trái tim: 80% có thể phòng ngừa được 

Đây là con số đáng hy vọng nhất mà chiến dịch hưởng ứng Ngày Tim mạch thế giới nhấn mạnh: Có khoảng 80% ca tử vong do bệnh tim mạch bắt nguồn từ các yếu tố nguy cơ có thể phòng ngừa hoặc kiểm soát được. Đó cũng là tinh thần của thử thách “Keep the Beat” (Giữ nhịp) mà WHF tái khởi động suốt tháng 9, khuyến khích mỗi người cam kết vận động nhiều hơn theo cách của mình. 

Khoảng 80% ca tử vong do bệnh tim mạch bắt nguồn từ các yếu tố nguy cơ có thể phòng ngừa hoặc kiểm soát được. Ảnh minh họa: Canva.

Mục tiêu tối thiểu theo khuyến cáo quốc tế là 150 phút hoạt động thể lực cường độ vừa mỗi tuần, tương đương 30 phút mỗi ngày, 5 ngày/tuần. Bên cạnh vận động, những giải pháp phòng ngừa bệnh đã có bằng chứng rõ ràng gồm: giảm muối xuống dưới 5g/ngày (khoảng một thìa cà phê, tính cả nước mắm, nước tương và bột nêm); hạn chế đường và thực phẩm siêu chế biến; ưu tiên rau xanh, trái cây, cá; bỏ thuốc lá; không lạm dụng rượu bia và ngủ đủ giấc. 

Một sai lầm rất phổ biến cần được nhắc lại là bệnh nhân không tự ý ngưng thuốc huyết áp, hạ mỡ máu hay chống đông khi thấy “đã khỏe”. Đây là bệnh mạn tính cần điều trị lâu dài, việc ngưng thuốc đột ngột không đưa người bệnh lui về vạch xuất phát mà đẩy họ tới gần biến cố hơn.

Theo TSK số 710