Hai trường hợp khác thường
Loreen Willenberg sống tại California, Hoa Kỳ đã được phát hiện nhiễm HIV vào năm 1992.Điều đặc biệt là trong hơn ba thập kỷ sau đó, lượng virus trong máu của bà vẫn được giữ ở mức rất thấp dù bà không sử dụng thuốc kháng HIV [1,2].

Willenberg thuộc một nhóm người cực hiếm, thường được gọi là những người kiểm soát HIV tự nhiên đặc biệt. Ước tính khoảng 0,5% hoặc thấp hơn số người nhiễm HIV có thể kiểm soát virus tự nhiên trong thời gian dài mà không cần điều trị. Tỷ lệ này thay đổi tùy theo cách định nghĩa và thời gian theo dõi của từng nghiên cứu [3,4].

Những người này không phải là người “miễn nhiễm” với HIV. Họ đã nhiễm virus nhưng điểm khác biệt là cơ thể họ có khả năng hạn chế sự nhân lên của HIV tốt hơn phần lớn người nhiễm khác. Tháng 4/2026, Loreen Willenberg qua đời sau một thời gian điều trị ung thư, không phải do AIDS [1,2]. Trong nhiều năm trước đó, bà đã tham gia các nghiên cứu chuyên sâu và cho phép các nhà khoa học phân tích số lượng rất lớn tế bào để tìm kiếm HIV còn sót lại.

Bà Willenberg thuộc một nhóm người cực hiếm, thường được gọi là những người kiểm soát HIV tự nhiên đặc biệt. Ảnh minh họa: Canva.

Năm 2020, một nghiên cứu công bố trên tạp chí Nature đã phân tích hơn 1,5 tỷ tế bào máu của Willenberg nhưng không phát hiện được provirus HIV có bộ gene nguyên vẹn trong số mẫu đã khảo sát [5].

Provirus là vật liệu di truyền của HIV đã được chèn vào DNA của tế bào người. Sau khi HIV xâm nhập tế bào miễn dịch, vật liệu di truyền của virus được chuyển thành DNA và tích hợp vào bộ gene của tế bào. Từ đó, HIV có thể nằm im trong tế bào trong nhiều năm. Phần lớn provirus tồn tại lâu dài trong cơ thể đã bị hư hỏng và không còn khả năng tạo ra virus hoàn chỉnh. Tuy nhiên, chỉ cần một số rất ít provirus còn nguyên vẹn tồn tại trong các tế bào sống lâu, HIV vẫn có thể tăng trở lại nếu việc điều trị bị gián đoạn.

Những tế bào còn chứa HIV tạo thành các ổ chứa HIV trong cơ thể. Thuốc kháng HIV có thể ngăn virus tạo ra các vòng lây nhiễm mới nhưng không trực tiếp loại bỏ toàn bộ những tế bào đã chứa virus. Đây là lý do phần lớn người bệnh cần tiếp tục điều trị và cũng là trở ngại lớn nhất đối với mục tiêu chữa khỏi HIV.

Kết quả rất đáng chú ý khi không phát hiện provirus có bộ gene nguyên vẹn trong hơn 1,5 tỷ tế bào của Willenberg, điều này gợi ý rằng trong lượng mẫu rất lớn đã khảo sát không còn phát hiện dạng HIV có tiềm năng tạo ra virus hoàn chỉnh [5]. Tuy nhiên, các nhà khoa học vẫn thận trọng với lý do “không phát hiện được” không đồng nghĩa với “chắc chắn không còn”, vì không một nghiên cứu nào có thể kiểm tra toàn bộ tế bào tại mọi cơ quan trong cơ thể. Về lý thuyết, một lượng virus rất nhỏ vẫn có thể tồn tại trong hạch lympho, ruột, hệ thần kinh hoặc các mô khác. Vì vậy, kết quả nghiên cứu gợi ý Loreen Willenberg có khả năng đã đạt được tình trạng chữa khỏi HIV theo nghĩa tiệt trừ virus, nhưng chưa thể chứng minh điều đó một cách tuyệt đối [5].

Không chỉ Willenberg, y học còn ghi nhận một trường hợp tương tự tại Argentina, thường được gọi là bệnh nhân Esperanza. Trong nghiên cứu công bố trên Annals of Internal Medicine, các nhà khoa học đã kiểm tra khoảng 1,19 tỷ tế bào máu và 503 triệu tế bào tử cung nhưng không phát hiện được provirus HIV-1 có bộ gene nguyên vẹn [6].

Các tác giả mô tả đây là một trường hợp có khả năng chữa khỏi HIV theo nghĩa tiệt trừ virus mà không cần ghép tế bào gốc [6]. Việc không tìm thấy provirus nguyên vẹn trong lượng mẫu rất lớn là bằng chứng mạnh mẽ, nhưng vẫn không cho phép khẳng định chắc chắn rằng không còn virus ở bất kỳ mô nào trong toàn bộ cơ thể.

Các tác giả mô tả bệnh nhân Esperanza là một trường hợp có khả năng chữa khỏi HIV theo nghĩa tiệt trừ virus mà không cần ghép tế bào gốc. Ảnh minh họa: Canva.

Hai trường hợp Willenberg và Esperanza cho thấy một điều quan trọng: Về mặt sinh học, một số cơ thể người có thể kiểm soát HIV ở mức cực kỳ sâu. Nhưng đây là những trường hợp hiếm và không đại diện cho phần lớn người nhiễm HIV.

TÀI LIỆU THAM KHẢO 
1. amfAR, The Foundation for AIDS Research. Remembering Loreen Willenberg, HIV advocate who expanded the boundaries of cure research. 2026. Available from: https://www.amfar.org/news/remembering-loreen-willenberg-hiv-advocate-who-expanded-the-boundaries-of-cure-research/

2. Deeks SG, Walker BD. Human immunodeficiency virus controllers: mechanisms of durable virus control in the absence of antiretroviral therapy. Immunity. 2007;27(3):406–416. doi:10.1016/j.immuni.2007.08.010.

3. Pereyra F, Addo MM, Kaufmann DE, et al. Genetic and immunologic heterogeneity among persons who control HIV infection in the absence of therapy. J Infect Dis. 2008;197(4):563–571. doi:10.1086/526786.

4. Pereyra F, Addo MM, Kaufmann DE, et al. Genetic and immunologic heterogeneity among persons who control HIV infection in the absence of therapy. J Infect Dis. 2008;197(4):563–571. doi:10.1086/526786.

5. Jiang C, Lian X, Gao C, et al. Distinct viral reservoirs in individuals with spontaneous control of HIV-1. Nature. 2020;585(7824):261–267. doi:10.1038/s41586-020-2651-8.

6. Turk G, Seiger K, Lian X, et al. A possible sterilizing cure of HIV-1 infection without stem cell transplantation. Ann Intern Med. 2022;175(1):95–100. doi:10.7326/L21-0297.

7. Panel on Antiretroviral Guidelines for Adults and Adolescents. Guidelines for the Use of Antiretroviral Agents in Adults and Adolescents With HIV: Initiation of Antiretroviral Therapy. U.S. Department of Health and Human Services. Available from: https://clinicalinfo.hiv.gov/en/guidelines/hiv-clinical-guidelines-adult-and-adolescent-arv/initiation-antiretroviral-therapy

8. Rodger AJ, Cambiano V, Bruun T, et al. Risk of HIV transmission through condomless sex in serodifferent gay couples with suppressive antiretroviral therapy: final results of the PARTNER2 study. Lancet. 2019;393(10189):2428–2438. doi:10.1016/S0140-6736(19)30418-0.

Theo TSK số 709