Ghi nhận cho đến sáng ngày 26/11 có 98 người chết, 10 người mất tích sau đợt mưa lũ lịch sử năm nay, chưa kể thiệt hại kinh tế ban đầu vào khoảng 14.352 tỉ đồng. Nếu gộp chung những mất mát trước đó không lâu vì những cơn bão kinh hoàng, con số sẽ rất nhiều. 

Chưa bao giờ cụm từ “biến đổi khí hậu” được nói nhiều như lúc này. Biểu hiện của nó không chỉ là giông bão, mưa lũ thất thường, mà còn là hạn hán, nắng nóng cực đoan kéo dài. Như nhiều quốc gia trên thế giới, tác động của biến đổi khí hậu trong những năm gần đây tại nước ta ngày càng rõ rệt, với xu hướng gia tăng về cường độ lẫn tần suất, gây ra vô số thiệt hại.

Báo cáo cập nhật Kế hoạch quốc gia thích ứng với biến đổi khí hậu của Việt Nam vừa được gửi đến Ban Thư ký Công ước khung của Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu (UNFCCC) cho thấy từ năm 2011 đến 2020, khí hậu cực đoan ở nước ta đã gây thiệt hại về kinh tế và phi kinh tế khoảng 229.958 tỷ đồng (tương đương 10 tỷ USD theo tỷ giá năm 2022).

Đôi mắt thất thần giữa đổ nát: Hậu quả tàn khốc của thiên tai ở miền Trung. Ảnh: Canva 

Nhưng đằng sau những thiệt hại trước mắt về vật chất và con người, một thiệt hại khác cũng cần phải tính đến, đó là tổn thương về sức khỏe tâm thần với những tác động kéo dài trong nhiều năm sau đó cho người dân bị thiên tai. Là một trong số những quốc gia chịu nhiều tổn thương nhất vì biến đổi khí hậu, nhưng đáng tiếc cho đến nay nước ta chưa có nhiều đề tài nghiên cứu về tác động của biến đổi khí hậu lên sức khỏe tâm thần người dân.

Nhưng một số quốc gia Đông Nam Á đã bắt đầu quan tâm đến vấn đề này. Như Philippines, vào tháng 11/2013 đất nước này hứng chịu siêu bão Haiyan (tên Việt Nam là Hải Yến) khiến gần 7.000 người chết. Những nghiên cứu vài năm sau đó cho thấy có hơn 800.000 người trong khu vực bị ảnh hưởng có những tổn thương sức khỏe tâm thần khác nhau. Mặc dù hầu hết những người này có thể điều trị tại nhà, nhưng ít nhất 10% cần được điều trị tâm thần toàn diện vì có biểu hiện của trầm cảm, lo âu, rối loạn căng thẳng sau chấn thương (PTSD), thậm chí là tâm thần phân liệt. Những trường hợp này cần điều trị bằng thuốc men và các giải pháp tâm lý hỗ trợ khác.

Toàn cảnh cấu trúc của siêu bão Haiyan qua ảnh vệ tinh. Ảnh: Canva

Mới hơn, một khảo sát toàn cầu đăng trên The Journal of Climate Change and Health năm 2022 cho thấy Philippines có số lượng người trẻ tuổi trải qua mức độ lo lắng cao và cảm xúc tiêu cực liên quan đến khủng hoảng khí hậu cao nhất.

Tháng 8 năm qua, một đánh giá của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cho thấy biến đổi khí hậu ngày càng ảnh hưởng nhiều hơn đến sức khỏe tâm thần và sức khỏe tâm lý xã hội, trong đó khu vực Đông Nam Á dễ bị tác động nhất. WHO khuyến cáo các nước ở khu vực này cần đưa các đánh giá về biến đổi khí hậu vào những chính sách và chương trình về sức khỏe tâm thần, đồng thời ứng dụng cách tiếp cận đa ngành và dựa vào cộng đồng nhằm tăng cường hệ thống chăm sóc sức khỏe tâm thần.

Không phải ngẫu nhiên mà nhân Ngày Sức khỏe tâm thần thế giới (10/10) năm nay, WHO chọn chủ đề “Tiếp cận dịch vụ sức khỏe tâm thần trong thảm họa và tình huống khẩn cấp” (“Access to Services- Mental Health in Catastrophes and Emergencies”) nhằm kêu gọi các quốc gia đảm bảo mọi người dân đều có thể tiếp cận dịch vụ hỗ trợ sức khỏe tâm thần kịp thời, toàn diện và bình đẳng, đặc biệt trong bối cảnh thiên tai, khủng hoảng và biến đổi khí hậu ngày càng khốc liệt.

Theo TSK số 701