1. Ngáp khiến bạn thức dậy

SAI. Miệng há ra hít thở sâu không thực sự đánh thức bạn nhưng nó giúp tăng cường sự tỉnh táo. Theo bác sĩ Olivier Walusinski, tác giả cuốn “Bâillements et Pandiculations: Éthologie, Neurophy siologie, Pathologie” (NXB Oscitatio, 2004), có 3 loại ngáp: Loại thứ nhất liên quan đến nhịp điệu ngủ/thức, loại thứ hai liên quan đến cơn đói và tiêu hóa, và loại thứ ba được gọi là “cảm xúc”. Loại thứ hai có thể xảy ra ở thú vật, như khỉ khi bị bắt nhốt chúng thường ngáp để giữ tỉnh táo và tránh xung đột. Trong mọi trường hợp, ngáp có một điểm chung liên quan đến nhiệt độ não. Khi nhiệt độ não tăng lên, cử động của quai hàm giúp “làm mát não” bằng cách tăng huyết áp đột ngột.

2. Thú vật cũng ngáp 

ĐÚNG: Mọi loài thú có xương sống đều ngáp, ngoại trừ hươu cao cổ do chu kỳ ngủ của chúng cực ngắn. Đối với các động vật khác, tần suất và thời gian ngáp khác nhau tùy loài. Sau khi quan sát 1.291 lần ngáp ở 55 loài động vật có vú và 46 loài chim, các nhà khoa học nhận thấy thời gian ngáp dường như tương quan với kích thước và số lượng tế bào thần kinh của mỗi cá thể. Tóm lại, càng thông minh bạn càng… ngáp nhiều. 

Hầu hết động vật có xương sống đều ngáp. Ảnh: Canva

3. Con người ngáp từ trong bụng mẹ 

ĐÚNG: Khi sử dụng siêu âm 4D các nhà khoa học quan sát thấy những chuyển động miệng tương tự như ngáp ở thai nhi ngay từ tuần 12 của thai kỳ. Theo một nghiên cứu của tiến sĩ Nadja Reissland thuộc Đại học Durham (Anh) đăng trên PLOS One năm 2012, hiện tượng này xảy ra thường xuyên hơn vào khoảng tuần thứ 24 của thai kỳ. Trong trường hợp này, sự kéo giãn cơ không liên quan đến việc hít không khí vào mà chỉ dự phần vào việc điều hòa lượng máu lên não nhiều hơn. Đây là giai đoạn then chốt trong tiến trình phát triển của não bộ.

4. Ngáp cung cấp oxy cho não 

ĐÚNG: Ngáp giúp tăng cường oxy và giảm CO2 . Ngáp có thể là phản ứng của cơ thể khi thiếu oxy hoặc dư thừa CO2 trong máu, giúp gia tăng lượng oxy lên não. Có giả thuyết cho rằng ngáp giúp làm mát não. Thật vậy, khi hít thở sâu, một lượng lớn oxy đi vào cơ thể giúp điều hòa nhiệt độ máu và não, đặc biệt khi thân nhiệt tăng cao. Ngoài ra, ngáp có thể giúp cơ thể thoát khỏi trạng thái buồn ngủ, mệt mõi hoặc chán nản.

Ngáp giúp cơ thể tỉnh táo hơn. Ảnh: Canva

5. Che miệng khi ngáp có từ thời trung cổ 

ĐÚNG: Nếu vào thời cổ đại, Aristotle và Hippocrates mô tả ngáp là hành động tự nhiên, thì đến thời Trung cổ nó lại được nhìn nhận khác. Theo Kitô giáo, Hồi giáo và Ấn Độ giáo, ngáp mà không đưa tay che miệng là mở đường cho thế lực tà ác. Bởi lúc này linh hồn có thể thoát ra hoặc ma quỷ có thể xâm nhập vào cơ thể. Sau nhiều thế kỷ, suy nghĩ mê tín này không còn và che miệng khi ngáp trở thành một biểu hiện của lịch sự.

6. Ngáp lây truyền 

ĐÚNG và SAI. Có vẻ một người ngáp sẽ làm bảy người khác ngáp theo. Một số người cho rằng điều này liên quan đến tế bào thần kinh gương, những tế bào não phát sáng khi chúng ta thực hiện một hành động đơn giản, hoặc khi ta nhìn một người đang làm cái gì đó và bắt chước theo. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu vẫn chưa hiểu vì sao nguyên lý lây lan này rất khó thực hiện tại phòng thí nghiệm. Ngáp có thể phụ thuộc vào nhiều yếu tố như sự mệt mỏi, nhiệt độ môi trường xung quanh... hoặc khả năng đồng cảm của chúng ta. Theo một nghiên cứu của các nhà khoa học Đại học Baylor (Hoa Kỳ) vào năm 2015, những người mắc chứng rối loạn nhân cách ít có khả năng bị lây truyền ngáp.

Ngáp dễ lây lan. Ảnh: Canva

7. Ngáp có thể là bệnh lý 

ĐÚNG: Một người trưởng thành khỏe mạnh ngáp trung bình 5-10 lần mỗi ngày, tương đương 250.000 lần suốt cuộc đời. Phản xạ tự nhiên này thường xuyên hơn trong những năm đầu đời, sau đó giảm dần theo tuổi tác. Trong một số trường hợp, ngáp có thể báo hiệu một số vấn đề sức khỏe tiềm ẩn:

- Rối loạn giấc ngủ: Chứng mất ngủ, ngủ ngáy, ngưng thở khi ngủ hoặc chứng ngủ rũ có thể khiến bạn mệt mỏi và ngáp nhiều vào ban ngày. 

- Bệnh tim mạch: Ngáp nhiều có thể liên quan đến hoạt động của dây thần kinh phế vị, đôi khi là dấu hiệu của các bệnh lý tim mạch như nhồi máu cơ tim hoặc có vấn đề về động mạch chủ. 

- Đột quỵ: Ngáp liên tục có thể xuất hiện trước hoặc sau một cơn đột quỵ.

- Rối loạn đường huyết: Lượng đường huyết không ổn định có thể gây cảm giác mệt mỏi và ngáp nhiều.

- Bệnh lý thần kinh: Các bệnh Parkinson, đa xơ cứng hoặc tổn thương não do đột quỵ có thể gây ra tình trạng ngáp quá mức. 

- Suy tuyến giáp: Mệt mỏi kéo dài, buồn ngủ và ngáp liên tục là những dấu hiệu của suy tuyến giáp. 

- Thiếu sắt: Làm giảm khả năng vận chuyển oxy đến các mô, gây mệt mỏi và ngáp nhiều.

- Tác dụng phụ của thuốc: Một số thuốc như thuốc chống trầm cảm, thuốc kháng histamin hoặc thuốc chống ho có thể gây buồn ngủ và ngáp nhiều.

Theo TSK số 705