Theo đó, trong giai đoạn đầu TP.HCM ưu tiên thí điểm tầm soát ung thư cổ tử cung cho phụ nữ, rồi từng bước mở rộng sang bốn bệnh khác là ung thư vú, đại trực tràng, gan và tuyến tiền liệt.

Ung thư là nguyên nhân gây tử vong thứ hai trên toàn cầu sau bệnh tim mạch. Trong năm 2018, ước tính bệnh ung thư gây ra 9,6 triệu ca tử vong, tức 6 ca tử vong có 1 ca do ung thư. Ung thư phổi, gan, tuyến tiền liệt, đại trực tràng, dạ dày phổ biến nhất ở nam giới; trong khi ung thư vú, đại trực tràng, phổi, cổ tử cung và tuyến giáp phổ biến nhất ở phụ nữ.

Gánh nặng ung thư tiếp tục gia tăng trên toàn cầu, gây ra áp lực to lớn về thể chất, tinh thần và tài chính đối với cá nhân, gia đình, cộng đồng và hệ thống y tế. Ở những quốc gia có nền y tế mạnh, tỷ lệ sống sót của nhiều loại ung thư đang được cải thiện nhờ phát hiện sớm, điều trị chất lượng và chăm sóc sau điều trị. Nhưng ở các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình, ung thư vẫn là một gánh nặng cực lớn cho xã hội và người dân do thiếu những giải pháp chẩn đoán và điều trị chất lượng.

Để giải quyết điều này, từ lâu Tổ chức Y tế thế giới (WHO) nhấn mạnh việc phát hiện sớm ung thư bằng chẩn đoán sớm và sàng lọc tầm soát ung thư. Nếu chẩn đoán sớm tập trung vào việc phát hiện bệnh nhân có triệu chứng càng sớm càng tốt, thì sàng lọc sử dụng các xét nghiệm đơn giản trên một nhóm dân số khỏe mạnh để xác định những cá nhân mắc bệnh nhưng chưa có triệu chứng. Ví dụ sàng lọc ung thư vú bằng chụp nhũ ảnh hoặc khám lâm sàng vú, sàng lọc ung thư cổ tử cung bằng xét nghiệm phết tế bào cổ tử cung, xét nghiệm virus gây u nhú ở người (HPV) hoặc kiểm tra trực quan với acide acetic.

Tầm soát ung thư không chỉ giúp cứu người bệnh mà còn làm giảm gánh nặng an sinh xã hội. Ảnh minh họa: Canva

Nhiều nghiên cứu cho thấy giá trị của việc sàng lọc phát hiện ung thư. Thí dụ một nghiên cứu phân tích số ca tử vong được ngăn ngừa do ung thư vú, cổ tử cung, đại trực tràng, phổi và tuyến tiền liệt từ năm 1975 đến 2020 tại Hoa Kỳ cho thấy giải pháp sàng lọc và phòng ngừa giúp ngăn ngừa được 4,75 triệu trong số 5,94 triệu ca tử vong do ung thư ước tính trong giai đoạn đó.

Ngoài làm giảm gánh nặng số ca ung thư ở cấp độ toàn dân, sàng lọc ung thư cũng tốn ít chi phí hơn so với điều trị ung thư. Năm 2021, Hoa Kỳ chỉ 43 tỷ USD cho sàng lọc ung thư ban đầu. Để so sánh, chi phí cho 12 tháng điều trị ung thư trong năm này khoảng 52,5 tỷ USD.

Rõ ràng sàng lọc ung thư mang lại nhiều lợi ích, nhưng dựa trên những bằng chứng khác nhau, WHO cũng lưu ý các chương trình sàng lọc chỉ nên thực hiện khi hiệu quả của chúng đã được chứng minh; đủ nguồn lực (nhân lực, trang thiết bị) để bao phủ gần như toàn bộ nhóm mục tiêu; đủ các trung tâm y tế để giải quyết được chẩn đoán, điều trị cũng như theo dõi những người có kết quả bất thường; và chỉ triển khai khi tỷ lệ mắc bệnh đủ lớn để biện minh cho nỗ lực và chi phí sàng lọc.

Nhiều nghiên cứu cũng cho thấy ngay cả khi được thực hiện đúng cách, sàng lọc ung thư vẫn có những tác dụng phụ không mong muốn, bao gồm kết quả sàng lọc dương tính giả dẫn đến xét nghiệm bổ sung; các biện pháp chẩn đoán xâm lấn dễ làm bệnh nhân lo lắng; kết quả sàng lọc âm tính giả gây ra chủ quan và có thể dẫn đến việc trì hoãn phát hiện hoặc chẩn đoán khi xuất hiện các triệu chứng...

Dành cả cuộc đời nghiên cứu và làm việc trong lĩnh vực ung thư, GS.BS Nguyễn Chấn Hùng, nguyên giám đốc Bệnh viện Ung Bướu TP.HCM, đã khẳng định “ung thư biết sớm trị lành”. Tổng kết đơn giản nhưng giá trị này chính là cơ sở để những nhà quản lý có biện pháp giải quyết gánh nặng ung thư. Nếu thực hiện đúng, sàng lọc ung thư không chỉ giúp cứu người bệnh mà còn làm giảm gánh nặng an sinh xã hội.

Theo TSK số 708