CSGN giúp cải thiện chất lượng sống của bệnh nhân và gia đình họ, những người phải đối mặt với những thách thức thể chất, tâm lý và xã hội liên quan đến các bệnh hiểm nghèo như ung thư, tim mạch, AIDS, bệnh hô hấp mãn tính.

Đau đớn, khó thở là hai triệu chứng thường gặp và nghiêm trọng nhất ở những người bệnh này. Dưới góc nhìn y học, opioid rất cần thiết để kiểm soát cả đau đớn và khó thở. Tại hội thảo “Đồng thuận tích hợp chăm sóc giảm nhẹ vào hệ thống y tế cơ sở trên địa bàn TP.HCM”, do Hội Y học Chăm sóc giảm nhẹ Việt Nam phối hợp với Đại học Y Dược TP.HCM tổ chức vừa qua, ThS.BS CK2 Nguyễn Ngọc Hương Thảo, Trưởng khoa Chăm sóc giảm nhẹ Bệnh viện Ung Bướu TP.HCM, cho biết morphine có thể kiểm soát được 70-90% các trường hợp đau do ung thư. Thuốc cũng kiểm soát khó thở, nhất là ở bệnh nhân giai đoạn cuối. Một liều morphine thấp có thể làm giảm cảm giác ‘chết đuối trên cạn’ ở người bệnh, đặc biệt ở bệnh nhân COPD, suy tim hoặc ung thư phổi.

Nhiều nghiên cứu đã xác nhận lợi ích của CSGN. Năm 2010, một thử nghiệm ngẫu nhiên trên 151 bệnh nhân ung thư phổi di căn tại Bệnh viện Massachusetts (Hoa Kỳ) cho thấy những người được CSGN sớm có điểm số về chất lượng sống cao hơn đáng kể so với những người được chăm sóc tiêu chuẩn và ít bị trầm cảm hơn.

Opioid giúp giảm đau mạnh, cải thiện chất lượng sống cho bệnh nhân. Ảnh: Canva

Bất chấp những lợi ích trên, rất ít bệnh nhân nặng được CSGN. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), năm 2023 có đến 80% dân số chỉ tiếp cận được dưới 10% lượng morphine toàn cầu, trong khi phần lớn nguồn cung lại tập trung ở các quốc gia phát triển. Còn tại Việt Nam, theo BS Thảo, thống kê ghi nhận lượng opioid phân phối cho mỗi bệnh nhân cần CSGN là 125 mg, chỉ đáp ứng khoảng 9% nhu cầu thực tế. Điều đó đồng nghĩa hơn 90% bệnh nhân chịu đau đớn mà chưa tiếp cận đầy đủ opioid.

Vì sao người bệnh có nhu cầu chưa thể sử dụng được opioid? WHO chỉ ra nhiều rào cản, trong đó bao gồm: giới hoạch định chính sách, chuyên gia y tế và công chúng chưa hiểu biết đủ về CSGN và lợi ích mà nó có thể mang lại cho bệnh nhân cũng như hệ thống y tế; rào cản văn hóa và xã hội; nhận thức sai về opioid, như nó chỉ dành cho bệnh nhân ung thư hoặc trong những tuần cuối đời; và quan niệm sai lầm rằng sử dụng thuốc giảm đau này sẽ dẫn đến gia tăng làm dụng chất gây nghiện.

Nhưng từ năm 1977, WHO đã đưa morphine vào Danh mục thuốc thiết yếu và tổ chức này cũng xem khả năng tiếp cận opioid là một chỉ số đánh giá chất lượng của hệ thống y tế. Trong khi đó, nhu cầu toàn cầu về CSGN đang gia tăng do dân số già hóa và gánh nặng ngày càng lớn của các bệnh không lây nhiễm và một số bệnh truyền nhiễm. Trong bối cảnh này, ý tưởng tích hợp CSGN vào hệ thống y tế cơ sở mà ngành y tế TP.HCM đưa ra tại hội thảo vừa qua thật đáng hoan nghênh.

Để hiện thực hóa mục tiêu, theo TS.BS Nguyễn Văn Vĩnh Châu, Phó giám đốc Sở Y tế TP.HCM, cần đến nhiều giải pháp như xây dựng lộ trình tích hợp CSGN vào toàn bộ hệ thống y tế, chuẩn hóa hướng dẫn chuyên môn và quy trình kỹ thuật để CSGN có thể áp dụng phù hợp với các cấp y tế, đào tạo CSGN như một năng lực cơ bản cho mọi nhân viên y tế…

Từ ý tưởng đến hiện thực sẽ gặp không ít khó khăn nhưng với quyết tâm mạnh mẽ của các nhà quản lý, trên cơ sở một hệ thống y tế hoạt động bài bản, TP.HCM chắc chắn sẽ thực hiện được mục tiêu này.

Theo TSK số 709