Mới đây, các nhà khoa học Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) đã phát hiện nguyên nhân khiến não bộ trở nên mụ mị, mất tập trung sau một đêm thiếu ngủ, điều này liên quan đến cơ chế tự làm sạch chất thải thần kinh.

Trong một nghiên cứu công bố trên tạp chí Nature Neuroscience vào tháng 10/2025,các tác giả đã phân tích hoạt động của não và dịch não tủy (CSF) ở 26 tình nguyện viên trong hai điều kiện: sau một đêm ngủ đủ giấc và sau một đêm thức trắng. Những người tham gia được yêu cầu thực hiện các bài kiểm tra thị giác và thính giác trong khi máy đo theo dõi lưu lượng CSF ra vào não.

Mất ngủ khiến cơ thể uể oải, khó tập trung. Ảnh: Canva

Kết quả cho thấy, sau một đêm thiếu ngủ phản ứng ở những người tham gia trở nên chậm hơn rõ rệt, thậm chí một số người hoàn toàn không nhận ra các tín hiệu thử nghiệm. 

Đáng chú ý, ngay tại thời điểm xảy ra những khoảnh khắc mất tập trung đó, các nhà nghiên cứu ghi nhận một làn sóng dịch não tủy bị đẩy ra khỏi não, rồi nhanh chóng chảy ngược trở lại, hiện tượng vốn chỉ xuất hiện khi con người đang ngủ sâu.

Các nhà khoa học cũng phát hiện ra rằng nhịp thở và nhịp tim của những người tham gia giảm xuống, và đồng tử của họ co lại khoảng 12 giây trước khi dịch não tủy bắt đầu chảy ra khỏi não, rồi giãn ra trở lại sau khi xảy ra tình trạng mất tập trung.

CSF có vai trò như hệ thống làm sạch của não, giúp loại bỏ các chất thải tích tụ trong ngày và duy trì hoạt động khỏe mạnh của tế bào thần kinh. Khi thiếu ngủ, quá trình này bị gián đoạn và cơ thể cố gắng bắt kịp các chức năng tự nhiên đó bằng cách tiết ra các xung dịch não tủy vào ban ngày. Điều này lại làm suy giảm đáng kể khả năng chú ý và xử lý thông tin của người đó.

Não bộ phản ứng chậm đi sau một đêm mất ngủ. Ảnh: Canva

Giáo sư Laura Lewis, tác giả chính nghiên cứu, cho biết: “Hiện tượng này không chỉ xảy ra trong não, mà còn là phản ứng của toàn cơ thể. Kết quả cho thấy có một cơ chế thống nhất điều phối cả những chức năng nhận thức cao cấp như sự chú ý, lẫn các quá trình sinh lý cơ bản như lưu thông dịch não tủy, lưu lượng máu não và co giãn mạch máu”. 

Trong một nghiên cứu trước đó vào năm 2019, giáo sư Lewis phát hiện ra rằng dòng chảy dịch não tủy ra vào não trong khi ngủ tuân theo một mô hình nhịp nhàng và điều này liên quan đến những thay đổi trong sóng não. Đây chính là lý do khiến bà tự hỏi điều gì có thể xảy ra với CSF sau khi thiếu ngủ.

Thảo Vy (Theo Independent)