Các phương tiện âm nhạc được sử dụng bao gồm: sáng tác nhạc, viết lời nhạc, hát, khiêu vũ, nghe nhạc và thảo luận về âm nhạc. Trong buổi chữa trị đầu tiên, bệnh nhân có thể tự lựa chọn nhạc cụ mình ưa thích có trong phòng khám, thí dụ như đàn guitar, rồi tự mình chơi đàn. Sự hứng thú là một một phần của liệu pháp điều trị.   

Hình thức chữa trị này có thể giúp đỡ cho những người bị chứng trầm uất và hay lo lắng căng thẳng. Nhờ vậy, có thể cải thiện chất lượng cuộc sống cho những người có vấn đề về sức khỏe.

Những lợi ích của liệu pháp âm nhạc

Liệu pháp âm nhạc có thể được cá nhân hóa rất cao để dễ dàng thích hợp với bất kỳ lứa tuổi nào, kể cả trẻ em.

Liệu pháp âm nhạc mang lại những hiệu ứng sau:

● Hoạt hóa những vùng não liên quan đến trí nhớ, cảm xúc, vận động, vài chức năng không tự ý

●  Lấp đầy những nhu cầu xã hội cho người cao tuổi ở trong nhóm được chữa trị

● Làm giảm nhịp tim và huyết áp

● Làm dãn căng cơ

● Phóng thích endorphin

● Làm giảm stress và yên tĩnh tinh thần.

● Kiện toàn chức năng vận động và cải thiện giao tiếp đối với trẻ.

Hiệu ứng trong điều trị

Việc sử dụng liệu pháp âm nhạc và hiệu quả của nó đã được chứng minh trong nhiều thập niên qua. Liệu pháp âm nhạc rất có hiệu quả đối với những người bị trầm uất và lo lắng, rối loạn giấc ngủ và cả ung thư. 

– Hỗ trợ thính giác

Cấy ghép ốc tai điện tử có khả năng biến đổi âm thanh thành tín hiệu truyền qua dây thần kinh thính giác. Mặc dù không thể giúp cho người bị điếc phục hồi thính giác như bình thường nhưng âm nhạc có thể giúp họ xử lý những tín hiệu này tốt hơn. Nhiều ê kíp đã nghiên cứu vấn đề này như nhóm nghiên cứu Emmanuel Bigand thuộc Viện đại học Bourgogne đã nghĩ ra một chương trình dựa trên những trò chơi âm nhạc có thể giúp cho sự cảm thụ âm nhạc và lời nói ở trẻ em tốt hơn. Cũng trên những đối tượng đó, Barbara Tillmann thuộc Trung tâm nghiên cứu thần kinh Lyon, đã tham gia vào một công trình nghiên cứu của Hà Lan để đánh giá sự tập luyện đàn piano ở người lớn được cấy ghép ốc tai. 

– Bảo vệ sự giảm thính lực của tuổi già

Theo nhà thần kinh học Barbare Tillmann, nghe nhạc có thể duy trì được khả năng của não bộ trong việc tiếp nhận âm thanh, sự tập trung chú ý và trí nhớ. Hơn thế nữa, việc nghe nhạc còn cải thiện phần lớn chức năng của não bộ và giúp chống lại những tác động lão hóa. Theo công trình nghiên cứu của Mathilde Groussard và Hervé Platel, các nhà thần kinh học thuộc Viện đại học Caen-Normandie, những bệnh nhân ở giai đoạn tiến triển của bệnh Alzheimer, không có khả năng ghi nhớ những tín hiệu vừa mới xảy ra nhưng lại có thể nhớ được một giai điệu mới mà không nhớ được lời. Đây là dấu hiệu của “một hệ trí nhớ âm nhạc lâu dài bền bỉ”, khác với trí nhớ thông thường.   

– Rối loạn tâm thần: Điều chỉnh cảm xúc

TS Barbara Tillmann, tác giả cuốn “La Symphonie neuronale”, cho biết nghe một bản nhạc có thể kích hoạt hệ thống neuron bù trừ. Nó giải phóng dopamin, tạo ra niềm hưng phấn rộng khắp cũng như tạo ra một bảng màu cảm xúc từ niềm vui nhảy múa đến nỗi buồn sâu đậm. Tại Trung tâm CHU ở Alger (Algerie), nhà nghệ thuật liệu pháp Laurent Samson làm việc tại khu quản lý những người bị nghiện, chữa trị 2 buổi mỗi tuần lễ, ông đã sáng tác ra các bản nhạc và giai điệu để bệnh nhân tự vấn về cuộc đời của mình. Qua các bản nhạc rap, slam hay các thể loại khác, họ đã biểu lộ cảm xúc của mình.

Các công trình nghiên cứu cũng cho thấy liệu pháp âm nhạc tỏ ra rất hiệu quả trong chữa trị chứng trầm cảm, chứng ám thị và lo âu căng thẳng ở những người bị trầm cảm kinh niên.

– Bệnh Parkinson: Tìm lại vận động

Khi nghe một khúc nhạc vùng vận động ở vỏ não được kích hoạt, âm nhạc giúp cơ thể vận động. Khả năng luyện tập do nhịp điệu âm nhạc mang lại được dùng để cải thiện bước đi của người bị bệnh Parkinson. Tại phòng thí nghiệm Euromov thuộc Viện đại học Montpellier, các nhà khoa học đã khám phá ra “chỉ điểm thính giác”. Nhờ phương pháp tái luyện tập này, bệnh nhân đã đồng bộ hóa bước đi dựa trên nhịp điệu đều đều của nền nhạc (tương tự như bước quân hành) và như vậy cải thiện được tốc độ cũng như khoảng đường đi. Những lợi ích đó kéo dài mãi sau một chương trình luyện tập. Theo các nhà nghiên cứu, nhịp điệu có thể kích thích các vùng não liên quan đến vận động, khác với những vùng bị tổn thương do bệnh. 

– Đau nhức: Kích thích sự giải phóng morphin tự nhiên

● Trong sinh đẻ: liệu pháp âm nhạc giúp sản phụ sanh không đau mà không cần đến thuốc giảm đau, cũng như giúp cho sản phụ thư giãn, bớt lo âu.

● Các bệnh kinh niên: liệu pháp âm nhạc là một phần trong kế hoạch xử trí bệnh kinh niên, có thể giúp cho người bệnh phục hồi trí nhớ và khả năng tập trung.

● Trong phẫu thuật: khi kết hợp với săn sóc hậu phẫu, liệu pháp âm nhạc có tác dụng rất tích cực trong việc làm giảm cơn đau, giảm lo âu, nhịp tim và huyết áp.

Khi ta tập trung chú ý vào cơn đau, âm nhạc làm chuyển hướng cơn đau bằng cách hoạt hóa các vùng vỏ não khác, kích thích sự tiết ra những phân tử chống đau tự nhiên, là endorphin. Các giai điệu ứng dụng phần mềm “Music Care” làm giảm đến 50% các cơn đau dữ dội ở những bệnh nhân mắc bệnh ung thư. Liệu pháp âm nhạc cho thấy hiệu quả trong việc làm giảm lo âu đối với những bệnh nhân bị ung thư đang xạ trị. Liệu pháp này cũng giúp bệnh nhân giảm được những tác dụng phụ của hóa trị liệu như nôn ói.       

Tại trung tâm CHU Grenoble, âm nhạc liệu pháp có thể được chỉ định trong vài trường hợp gây đau đớn như chọc dò tủy sống. Còn tại Clermont-Ferrand, nhà nghệ thuật trị liệu Marc Gravejat can thiệp trong khoảng 5 ngày ở những bệnh nhân trưởng thành sau khi phẫu thuật chứng cong vẹo cột sống, khi bệnh nhân ngưng sử dụng morphin để thực hiện vận động trị liệu.

– Kết nối với cộng đồng ở người thích cô độc 

Âm nhạc có khả năng kết nối người này với người khác. Trong cộng đồng, âm nhạc củng cố sự tin cậy và tình cảm với nhau. Theo nhiều công trình nghiên cứu, hát cùng nhau thường đi kèm theo sự phóng thích ocytoxin, hormon của sự gắn bó. Nhà âm nhạc trị liệu Olivia Ragaud dựa vào quyền năng kết nối này để hỗ trợ cho những buổi trị liệu các bệnh nhân trưởng thành bị rối loạn tâm thần trong các khu dưỡng bệnh. Theo Olivia Ragaud, xây dựng một tiết tấu nhạc cho cộng đồng có thể giúp vượt qua được các vấn đề về liên hệ giữa người với nhau. Âm nhạc là một thứ ngôn ngữ không lời chỉ thông qua bằng nghe và trao đổi cái nhìn. Đôi khi âm nhạc là phương tiện duy nhất để kết nối sự tương quan. Một công trình nghiên cứu của CHU Nantes kéo dài trong 8 tháng đã cho thấy những lợi ích của âm nhạc liệu pháp đối với những đứa trẻ bị chứng tự kỷ chơi đùa và giao tiếp với người khác.